ଏକ ସମୟରେ ଧର୍ମର ଗଭୀର ନିୟମ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲା। ଏହି ନିୟମମାନେ ଶୁଦ୍ଧିର ଉଚ୍ଚତମ ମାନଦଣ୍ଡ ଦେଖାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ହାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ପନ୍ଦର ଥର କାଠି ମାଟି ଲଗାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯଦି କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନହୁଏ, ତେବେ କେବଳ ମାଟି ଏବଂ ଶେଷରେ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗଳା ଢାକିଥାଏ, କିମ୍ବା ମେଲା ପାଦରେ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରିନଥାଏ, ହେଲେ ମୁଖ ପରିଷ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ପାତ୍ର ପରିଷ୍କାର କରି ଦୂରେ ରଖିଦେବା ପରେ, ପୁଣିଥରେ ପାଣି ଚୁମି ଓ ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଛିଟା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଫୁଲ, ଦୁବ ଓ ନିବେଦିତ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ; ବାହାରୁ ଆଣିଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ରଖିଦେଇ, ପୁଣିଥରେ ଛିଟା ଦେବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ଛିଟା ଦେଇଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଠାଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ ଉଠାଯିବା ଉଚିତ। ବେଦିରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଉଠାଯିବା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନିୟମ। ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ କିମ୍ବା ବିପରୀତତା ଆସେ, ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁହେଉ, ଦକ୍ଷିଣ ବେଦିକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଦରକାର। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ଅଶୁଭ ଶୟନ, ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପରିଷ୍କାର ପରେ, ଉଭୟ ହାତରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଥୁ ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଭୋଜନ ପରେ, ଉପର ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ପିନ୍ଧିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଛୁଇଁଲେ, ପାଦ ଧୋଇଲେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ପାଣି ତ୍ୟାଗ କଲେ, କଠୋର କଥା କହିଲେ, ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ସନ୍ଦେହ ହେଲେ, ଚୂଡ଼ା ଖୁଲିଗଲେ—ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଅବିବେକରେ ପବିତ୍ର ଧାଗା ବିନା ପାଣି ଚୁମିଲେ, ଠୋଠ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଛୁଇଁଲେ, ଗ୍ରାମର ସେଷରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଦାନ୍ତ କୁ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଲେ, କିମ୍ବା ଦାନ୍ତରେ କିଛି ଲାଗିଯାଇଥିଲେ, ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଶବ୍ଦ କଲେ, କିମ୍ବା ମଣ୍ଡିଆଇ ଉପରକୁ ଦେଖିଲେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠି ଅବିବେକରେ କେହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମଣ୍ଡିଆଇ ବସିବା ଉଚିତ। ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ହାତରେ ଘୁଣ୍ଠା ଛୁଇଁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ପାଣି ତିନିଥର ଚୁମିବା ଓ ଧ୍ୟାନ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଥର ଧୋଇ, ଏକଥର ଛିଟା ଦେଇ, ତାପରେ ମୁଖ, ମୁଣ୍ଡ, ଶରୀର, ହାତ ଓ ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଛିଟା ଦେବା ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ଥାଏ, ପୁଣିଥରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କଲେ ପାଣି ଚୁମିବା, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହୁଏ। ଦାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅବିବେକ କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କେହି ପାଣି ଚୁମିବା ବିନା କ୍ରିୟା କରେ, ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହାର ବିପରୀତ ଅଶୁଦ୍ଧ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ‘ମୁଁ ଭୁଖା, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ’ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେଉଛନ୍ତି, ତାହା ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଛିଟା ନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଭିକ୍ଷା କରି ଆଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ତେଣୁ ନୁହେଁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଓ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଅପାତ୍ରକୁ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ। ଏହି ଭଳି କ୍ରିୟା କରିଥିବା ଲୋକ ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀରେ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରିତ ଦଳରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ଗଠନ କରେ, ନିଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ଅନିଯୁକ୍ତ, ସେ ପାପୀ ହୁଏ, ଦୁଷ୍ଟତା ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଗ୍ରସି ନେଇଥାଏ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନର ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ପର୍ବ ଅବସରରେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ଯିଏ ବେଦ, ଇତିହାସ ଓ ପଞ୍ଚମ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପରେ ଯଥାଯଥିଭାବେ ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ପରେ ଦୁଇ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ; ଏହି କ୍ରମରେ ଏକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତାପରେ ତର୍କ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଷଡଂଗ ବିଦ୍ୟା, ନିୟମିତ, ଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କୁଶଳ, ତଥା ପରିବ୍ରାଜକ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜନ ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଅଠାର ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶିଖିଥିବା, ତିନି ନଚିକେତା ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ପାଠ କରୁଥିବା ଦ୍ବିଜ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ନାରୀ ସହ ମିଳନ କରେ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଏହି ମାସ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ରରେ ରହନ୍ତି; ଏହି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଦାନ ଓ ଭୋଜନ ପରେ ଯଦି ସେ ମିଳନ କରେ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ହୁଏ। ତେଣୁ ଅତିଥିକୁ ଦେବା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀକୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା, ଧ୍ୟାନୀ, କରୁଣାଶୀଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏକ ତ୍ୟାଗୀ କିମ୍ବା ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଭୋଜନ କରିପାରନ୍ତି; ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମାନେ କେବଳ ସମ୍ମାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଘରେଥିବା ଗୃହସ୍ଥକୁ ଭୋଜନ କରାଯିବାରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ପୂଜିତ; ପଞ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧିକର, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମ ବାହାରେ ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।