ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇ ସମ୍ଭ୍ରମ କରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲବଣ, ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଓ ଫଳ ଦେଇ ସତ୍କାର କଲେ। ଏଭଳି ଦାନ କରିବାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଶ୍ରୁତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି—ଦୁଧ ଦାନ କଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଘୃତ ଦାନ କଲେ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଷୋଡଶୀ ନାମକ ବୃତ୍ତର ଫଳ ମିଳେ, ମଧ ଦାନ କଲେ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ଭ୍ରମ କରି ଯେଉଁଠି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅନଦେଖି କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ଅର୍ଥହୀନ ହୋମକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିମାନେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲେ, ଦେବତା, ପିତୃମାନେ ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଗତକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସମ୍ଭ୍ରମ ନ ମିଳିଲେ ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଲେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ଲୋକେ ଏହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ଅତିଥି କେଉଁମାନେ? ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଶିଶୁ, କ୍ଲାନ୍ତ, ତପସ୍ବୀ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ବୋଲି ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ମାଗିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେ ଅତିଥି; ଯିଏ ମାଗନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଥି। ଅମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହିଁ ନିଜେ ଖରା ଅତିଥି। ଅତିଥି କେବେ ଦୁଷ୍ଟ, ମିଶ୍ରିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ବେଦାଗ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି; ସେମାନେ ନ ଧର୍ମିକ, ନ ସମୃଦ୍ଧ, ନ ଦାସ, ନ ଆଚରଣୀୟ। ଯିଏ ତୀବ୍ର ତରସା, କ୍ଲାନ୍ତ, ଭ୍ରମିତ, ବଡ ଭୁକ୍କୁ ଅଛି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଆଦର ସହିତ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହିଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭୃଗୁଶୃଙ୍ଗକୁ ବାହାରି, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ହିମାଳୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ସରୋବର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର ହୁଏ, ସେମାନେ ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ପରେ ଦଶ ରାତି ଅପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ବାର ରାତି, ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ମାସ, ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଏକ ମାସ ଅପବିତ୍ରତା ରହିଥାଏ। ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ, ଜଳ ଆଣୁଥିବା ଜନାଣୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ଯିଏ ପ୍ରସବରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତଦେହ କିମ୍ବା କୁକୁର ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଲୋକ, ଏହିମାନେ ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ନଗ୍ନ ସ୍ପର୍ଶ, ମୃତ ଅଂଗ ଧରିଥିବା, ଏହିମାନେ ଅପବିତ୍ର; ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶ ମାଟି ଲଗାଇଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସଂଗମ ପରେ ନବ ମାଟି ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି, ହାତ ଧୋଇ ପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ହାତ ଓ ପାଏ ଜଳ ଦେଇ ଦୁଇଥର ଧୋଇ, ମୁଣ୍ଡ, ଦେହ, ହାତ, ପାଏ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ମାଟି ଲଗାଇବା ନିୟମ। ତିନିଥର ମାଟି ହାତ ପାଏ ଲଗାଇବା ଅଟୁଟ ନିୟମ। ଏହି ନିୟମ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେପରି, ଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଥର ପାଏ ଓ ହାତରେ ମାଟି ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଅଂଗ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ପନ୍ଦର ଥର ମାଟି ଲଗାଇବା ନିୟମ; ସ୍ଥାନ ନ ଜଣାଗଲେ ମାଟି ଲଗାଇ, ଶେଷରେ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଗଳା କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଢାକି, ମେଳା ପାଏ ରାସ୍ତା ଚାଲି, ପାଏ ଧୋଇନାହିଁ, ମୁଁହ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ରହିଥାଏ। ପାତ୍ର ଧୁଇ, ଦୂରେ ରଖି, ଜଳ ଚୁମି, ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ କିଛି ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଛିଟା ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବା ଚାହିଁ। ଫୁଲ, ଦର୍ଭା, ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନ୍ୟଠାରୁ ଆସିଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଏଭଳି ଛିଟା ଦେଇ ପବିତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜାରେ ଛିଟା ଦେଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ, ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ନେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ହୁଏ, ଦକ୍ଷିଣ ବେଦୀକୁ ଡାହାଣ ହାତ ଦେଇ ଚିହ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ, ପ୍ରସ୍ରାବ କିମ୍ବା ମଳବିସର୍ଜନ ପରେ ଉଭୟ ହାତ ଦେଇ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଥୁ, ଭୋଜନ ପରେ, ଉପର ଜାମା ପିନ୍ଧିବା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଛୁଇଁ, ପାଏ ଧୋଇ, ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାଣି ଫେଲିବା, କଠୋର କଥା କହିବା, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥା, ସନ୍ଦେହ, ଚୂଡ଼ା ଖୋଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଜଣେ ଅବିବେକରେ ଜନଉ ଛାଡ଼ି ଜଳ ଚୁମି, ଠୋଠ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଛୁଇଁ, କିମ୍ବା ଗ୍ରାମାନ୍ତରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନ୍ତ ଝିଅଇବା, ଦାନ୍ତରେ କିଛି ଲାଗିଯିବା, ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଶବ୍ଦ କରିବା, ନମସ୍କାର କରି ଉପରେ ଦେଖିବା—ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଅବିବେକରେ ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାନ୍ତି, ସେ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା ଉଚିତ। ପାଏ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ହାତ ଦେଇ ହାତୁକୁ ଛୁଇଁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ତିନିଥର ଜଳ ଚୁମିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଥର ଧୋଇ, ଏକଥର ଛିଟା ଦେଇ, ମୁଁହ, ମୁଣ୍ଡ, ଦେହ, ହାତ, ପାଏ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଛିଟା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଥାଏ, ତେବେ ପୁଣି କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଚୁମିବା, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହୁଏ। ଦାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ଯିଏ ଅବିବେକ କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଜଳ ଚୁମିନାହିଁ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ। ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀ, ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟକ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପବିତ୍ର, ଏହାର ବିପରୀତ ଅପବିତ୍ର। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ନ କହିବେ: "ମୁଁ ଭୁକ୍କୁ, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ।