ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନର ଅଧିଷ୍ଠାତା ବୃହସ୍ପତି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ନିୟମ ବିଷୟରେ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା । ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ଳେଷ୍ମାଣ, ଶୀତଳା, ହୃଦ୍ୟା ଏବଂ ମିଠା ଉଖୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନକର ହୁଏ । ଶ୍ୟାମାକ ଓ ଉଖୁ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ସମଗ୍ରୀ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଆଗ୍ରୟଣ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ । ପୁନି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, ଶ୍ୟାମାକ, ହସ୍ତିନାମା, ପଟୋଳ ଓ ବୃହତୀ ଫଳ, ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ଏହାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷା ଶ୍ବାଦ ଦେଇଥାଏ । ଏପରି ଅନେକ ମିଠା ଓ ରୁଚିକର ବସ୍ତୁ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଆଦା ଓ ଦୀର୍ଘ ମୂଳ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ବଂଶ ମୁଳ, ସୁରସା, ସର୍ଜ୍ଜକ ଓ ପୃଥିବୀର ଘାସ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବିରତ କରିବା ଦରକାର; ଏହାମାନେ ସଦା ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ସେଉଁଠି ଘୋଷିତ ହେଲା । ରସୁଣ, ଧନିଆ, ପିଆଜ, ମୂଳା ଓ କରମ୍ଭ ଭଳି ଅନ୍ୟ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସ୍ବାଦ ଓ ଗନ୍ଧରେ ଅଶୁଭ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅନୁଚିତ । ଏହି ବସ୍ତୁମାନେ କାହିଁକି ନିଷିଦ୍ଧ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ବଲି ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଥିରୁ ଏହି ବସ୍ତୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ବର୍ଜିତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରସ, ଲୁଣ, ଖାର ଓ ରଜସ୍ଵଳା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଷିଦ୍ଧ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଜଳ, ଝାଗ ଭରା, ଦଳଦଳା ଜଳ, ଯେଉଁଠି ଗାଈ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ, କିମ୍ବା ରାତିରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଜଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମେଷ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ଉଠ, ଏକ-ନଖୀ ଜନ୍ତୁ, ମହିଷ ଓ ଯକ୍ଷ ଏହାମାନଙ୍କ ଦୁଧ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକେ ବର୍ଜନ କରିବେ । ଏବେ ମୁଁ କହିବି କିଏଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିବା କିମ୍ବା କରିବା, କିମ୍ବା ଶୁଭାଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ । ବନ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ । ଅସୁନ୍ଦର, ଶବ୍ଦ ଭରା, କୀଟପତଙ୍ଗ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ସ୍ଥଳୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ । ନଦୀରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି ଏକଦ୍ବାର ଥାଏ, ସେଠି ଦ୍ବାଦଶ ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବର୍ଜିତ । ତ୍ରୈଶଙ୍କବ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ମହାନଦୀର ଉତ୍ତର ଓ କୈକଟର ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି, ଏହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ । କାରଙ୍କରା, କଳିଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏମିତି ଲୋକ ଦେଖିଲେ, ପିତୃ ଦେବତା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏଠିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ବେଦ ନିୟମ ତିନି ପ୍ରକାର ନିୟମିତ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଯେଉଁ ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ ଏହି ନିୟମକୁ ମୂଢ଼ତାରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁରୁଷ ବା ଅନାଶ୍ରିତ ବୃଷଭ ସମାନ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି । ଯିଏ ବୃଷଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ମୋକ୍ଷ ଚାହାଏ, କିମ୍ବା ବୃଷଭରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଯେଉଁମାନେ ବୃଷଳ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହେଉଥିଲେ । ଯେଉଁଠି କୁସଂସ୍କୃତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନଥିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧବାଦୀ, ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ, ଶାକ୍ୟ, ପୁଷ୍ଟିକଳଂଶକ ଏହିମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି । ଏମିତି ଲୋକେ ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ ଓ ସଦୃଶ, ଅର୍ଥହୀନ ଜଟାଧାରୀ, ନିର୍ବଳ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱିଜାତି, ଅନାବଶ୍ୟକ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା, ବ୍ୟର୍ଥ ଜପ କରୁଥିବା ଏହିମାନେ ନଗ୍ନ ତପସ୍ବୀ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଲୋକ ଅଟେ; କୁଳନ୍ଧମ, ନିଷାଦ, ଧନ ନାଶ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ । ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଜୁଆ ଖେଳୁଥିବା ଏହିମାନେ ଅପଥରେ; ଏମିତି ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ସେମାନେ ନିଏ । ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ, ନାସ୍ତିକ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଗମନ କରିଥିବା, ଚୋର, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ—ଏହିମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜିତ । ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବି ବର୍ଜନୀୟ । ଏମିତି ଲୋକ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ଅସୁର ଓ ଯାତୁଧାନଙ୍କୁ ଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁଗ କୃତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଗ ତ୍ରେତା, ବୈଶ୍ୟ ଯୁଗ ଦ୍ୱାପର, ଶୂଦ୍ର ଯୁଗ କଳି ବୋଲି ପିତୃମାନେ କହନ୍ତି । ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥାଏ, କଳି ଯୁଗରେ କୁସଂସ୍କୃତି ବଢ଼ିଥାଏ; ଗ୍ରାମ ମୁର୍ଗା ଓ ଗ୍ରାମ ଶୁଅର ଅଶୁଚି ଓ ଅପମାନଜନକ । କୁକୁର କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶୁଭ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କୁକୁର, ଜନନୀ ନାରୀ, ଦୀର୍ଘ ରୋଗୀ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ହୁଏ । ଅଶୁଚି ବା ପତିତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ଦେଖିଲେ ଅନୁଚିତ; ଏମିତି ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ, ଏହି ଭୋଜନ ଦେବତା ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ । ମୂଳ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଏମିତି ଲୋକ ଛୁଇଁଲେ, ଏହା ଶ୍ମଶାନ ଶେଷ ଭୋଜନ ସମାନ; ଯାହା ପୂଜା ପାଇଁ ଏକଠା ହୋଇଛି, ତାହା ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଜିତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଜଳ ଓ ମାଟି ମିଶାଇ ପବିତ୍ର କରିବା ନିୟମ । ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବିଜ୍, କଳା ତିଳ ଛିଟିଇବା, କିମ୍ବା ଜଳରେ ଭଲଭାବେ ମିଶାଇବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ଗୁରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।