ପ୍ରାଚୀନ କଥାରେ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ — ଦିବ୍ୟ ନଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ, ଯେଉଁମାନେ ମାନସ ସରୋବର ସମାନ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର, ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ବହିଯାନ୍ତି । ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅଟୁଟ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି । ହିମବତ୍ ପର୍ବତ ନାମକ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଶୋଭା ଅଛି । ଏହା ଅସୀ ବହୁତି ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ । ଏହି ପର୍ବତରେ ଦିବ୍ୟ ଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବତାମାନେ ଭିଡ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସରୋବର ଅଛି — ସୁଷୁମ୍ନା । ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରେ । ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ । ହିମବତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ, ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ଯେଉଁଠି, ସମସ୍ତଠି ପବିତ୍ରତା ଅଛି । ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ସ୍ନାନ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବେ । ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀ, ଗାହି ଓ ଗୁହାମାନେ, ତଳ ଉପତ୍ୟକା, ଝରଣା ଉପରେ; ନଦୀ ତଟ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସ, ବଡ଼ ସାଗର, ଗୋଲା ଘର, ସଙ୍ଗମ, ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ; ଅପରିଷ୍କୃତ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନ, ଗୋମୟ ଲିପିତ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଘର, ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ଘରରେ — ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚିତ । ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ କରି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଚିତ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର । ଏଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ତିନି ଜାତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, କ୍ରୋଧକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ପିତୃପୂଜା ଲଭିବାଯିବେ । ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅନୁସରଣ କରିଲେ, ଦୂଷ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବେ; ଯେଉଁମାନେ ସଦାଚାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଥାଏ । ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଅପମୂଳ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିନାହାନ୍ତି, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିବ୍ୟ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ଲଭିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହାନ୍ତି, ପାପୀ, ନାସ୍ତିକ, ସନ୍ଦେହୀ, କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା — ଏହି ପାଞ୍ଚ ବ୍ୟକ୍ତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ ଲଭିନାହାନ୍ତି । ଗୁରୁର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ହେଉଛି; ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ । ଉପବାସ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ; ଉପବାସ ଏଠି ପ୍ରାଣ ଆବଧ କରେ । ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବିଷୟ ଠାରୁ ହଟାଇ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ମନରେ ନିୟମିତ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ନିରୋଧ ହୁଏ । ଏହି ନିରୋଧ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏକାନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାର କ୍ରିୟା ଚଞ୍ଚଳ । ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ଉପବାସ ତପସ୍ଵୀତା; ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ ନିରୋଧ କରିଲେ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଦୀପ୍ତି ଲଭିଥାଏ, ଅଗ୍ନି ନିର୍ବାପିତ ହେବା ପରି । ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷେତ୍ର ଜ୍ଞାକୁ କାରଣ ଓ ଗୁଣ, ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଅଲଗା କରିପାରିଥାଏ । ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ଚଳନ ନାହିଁ, କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ନିକଟ ଓ ଦୂର, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଦୁହିଁ ଅଛି, କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥିର ନାହିଁ । ଏବେ ମୁଁ ଦାନ ଓ ତାଙ୍କର ଫଳ, ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବର୍ଜିତ, ସେଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି । ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ହିମପାତ ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୀତ ଋତୁରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଫଳ ଅତି ଉତ୍ତମ । ରାତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ରାହୁ ଦର୍ଶନ ବେଳେ ଛଡ଼ା; ରାହୁ ଦେଖିଲେ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଦରକାର, ଯଦି ଏକାନ୍ତ ଧନ ଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ । ଉପଚୟ ବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହାରେ ଗାଁ ମାଟିରେ ତଳିଯାଏ ପରି; କିନ୍ତୁ କରିଲେ, ପତିତକୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସାଗରରେ ନାଉ ପରି । ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ସୋମା ପାଇଁ ମାଂସ ଅଧିକ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଶଙ୍କାଳ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ବର୍ଜିତ, ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱେଷ ଓ ନାଶକ ପାଇଁ । ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ଦେବମହାନ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଏକଥିରେ ସଚୀର ପତିଙ୍କର ସୋମା ପିଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଏହିପରି, ଶ୍ୟାମାକ ଧାନ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ନାକ ଠାରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଥିବା ଫୁଟା ମଧ୍ୟ ଏପରି । ଶ୍ଳେଷ୍ମାଣା, ଶୀତଳା, ହୃଦ୍ୟା ଓ ମିଠା ଉଖିଲା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରୀୟ; ଶ୍ୟାମାକ ଓ ଉଖିଲା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କ ଏକାନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ରୟଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ସଫଳତା ଲଭିଥାଏ । ଶ୍ୟାମାକ, ହସ୍ତିନାମା, ପଟୋଲା, ବୃହତୀ ଫଳ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଚୂଡ଼ା — ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତିତି । ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମିଠା ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଆଦା ଓ ଦୀର୍ଘ ମୂଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ବାଁଶ ଗୁଞ୍ଜ, ସୁରସା, ସର୍ଜ୍ଜକ ଓ ଭୂମି ଉପଜ ତୃଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଦା ବିଜ୍ଞାନ କରିବି । ରସୁଣ, ଧନିଆ, ପିଆଜ, ମୂଳୀ ଓ କରମ୍ଭା ପରି ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅପରିପାକ୍ । ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ, ଏହାର କାରଣ ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି: ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଜଖ୍ମରୁ ରକ୍ତ ଝରିଥିଲା; ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ । ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରସ, ଲୁଣ ଓ ଖାର, ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ମହିଳା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବର୍ଜିତ ।