ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ପାଠ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଗୁରୁପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯେଉଁ ନିର୍ଯାତିକ ଶିଷ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ କୁମାରଧାରା ନାମକ ଏକ ନଦୀ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସିଂହାସନ କିମ୍ବା ଯାନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଭ୍ ମନାଯାଏ। କାଶ୍ୟପଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଶାଳଗ୍ରାମରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ଅଛି; ଏହି ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦରେ ସର୍ପଙ୍କର ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଶୁଭ୍ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଏତେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପ ଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିପାରିବାଯାଏ; ଦେବଦାରୁ ଅଟାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, ଭାଗୀରଥୀ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ଅବିନାଶୀତ୍ୱ ସଦା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। କାଳଞ୍ଜର, ଦଶାର୍ଣା, ନୈମିଷ, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଓ ବାରାଣସୀ ସହରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିପରି କରିବା ଦିୟାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦିଆଯାଏ ଅବିନାଶୀ ଓ ଦାନ କରିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ହୁଏ। ଲୌହିତ୍ୟ, ବୈତରଣୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବେଦୀରେ କରାଯାଇଥିବା ତ୍ୟାଗ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକଥାରି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଖିଯାଏ; ଗୟା, ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ। ଗୟା ଓ ଗୃଧ୍ରକୂଟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଏ; ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ଏଲାକାରେ ହିମ ପଡ଼ିଥାଏ। ଭାରତଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଳ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ; ଏଠାରେ ମତଙ୍ଗଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ଚକ୍ଷୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଏଠାରେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ଜଗତ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ କରାଯାଏ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଳ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ପାଣ୍ଡୁବିଶାଳ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିଯାଏ। ତୁଳା, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପାପୀ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଥାସମୟରେ ଉତ୍ଥିତ ହୋଇପାରିବେ। ତୃତୀୟ ପାଦରେ, ପବମଣ୍ଡଳ ନାମକ ଦେବତା-ହୀନ ସ୍ଥାନରେ, କୌଶିକୀ ହ୍ରଦରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠରେ, ବିବେକୀ ମହାଦେବ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କର ପାଦ ରଖିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରେ, ଯେପରି ସର୍ପ ତାଙ୍କର ଜରା ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଦିନ ରାତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫଣିଧାରୀ ମହାସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଓ ପାପୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠର ଉତ୍ତରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନକନନ୍ଦୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମୁକ୍ତ ଉଡ଼ିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ; ସ୍ନାନ କରିଲେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ହ୍ରଦର କୂଳରେ ଦେବତାଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ଅଛି; ଏଠାରେ ଉପରକୁ ଯାଇ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିଲେ, ସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର ମାନସକୁ ଯାଇଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହର ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଯାଏ। ଏଠାରେ ଅପନା ଶକ୍ତି ଓ ସମର୍ଥନାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ମାଧ୍ୟମ ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମାନସ ହ୍ରଦରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଯାଏ: ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦିବ୍ୟତାରୁ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ତେଜୋମୟ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ତିନିମୁଖୀ ନଦୀ, ସୋମଙ୍କର ପାଦରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରି ଏଠାରେ ଆକାଶରେ ଦ୍ୱାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକ ଥାଏ। ଏଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଦ୍ୱାର ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ପରି ବିଶାଳ, ଯାଁଠାରୁ ନଦୀ ପୁନର୍ବାର ପୂର୍ବ ଓ ଶେଷ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ। ଏହି ନଦୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଶୁଦ୍ଧିକର, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମଜ୍ଞଙ୍କ ପାଇଁ; ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ମାନସ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହିମବତ ପାହାଡ଼ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହା ଏଠାରେ ଅସୀ ପ୍ରମାଣ ଯୋଜନ ଚାଉଁଠି ଫାଲି ଅଛି। ସିଦ୍ଧ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗାୟକମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ ଲଗାଇଛନ୍ତି; ସୁଷୁମ୍ନା ନାମକ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ। ହିମବତର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ରତା ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ, ସବୁଠି ପବିତ୍ର। ଏଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ କରି ଦାନ ଦେଇଲେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।