ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତୁଳା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ତୁଳାରେ ତୋଳିଲେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଜଣାପଡ଼େ। ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର କନ୍ୟା, ଯିଏ ଯୋଗା ଓ ଗନ୍ଧକାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଏବଂ ପରାଶର ବଂଶର ମହିମା। ସେଇ ମହାମୁନି, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଶାଳ ଆତ୍ମା, ଏକ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ ଏବଂ ସେଇ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅଚ୍ଛୋଦକ ନାମକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଚ୍ଛୋଦା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ। ବାରଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଏକ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏହା ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ବାରମ୍ବାର ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ କେବଳ ଏକଥର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅମର ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନରେ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ସେଠାରେ ତାହା ତୁରନ୍ତ ଫଳିତ ହୁଏ। କୁବେର ଶିଖର, ବ୍ୟାମ ଶିଖର ଓ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ଯାଆନ୍ତି, ଅପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ନନ୍ଦା ନାମକ ବେଦିରୁ ଫେରିବା ନାହିଁ। ଏହି ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଯେଉଁଠାରେ ଯାଏ, ସେ ଫେରି ଆସିନାହିଁ। ଏହି ମହାଧାମରେ ଜ୍ଞାନୀ ମହାଦେବ ନିଜ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ନିବାସରେ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ପାଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଉମା ଶିଖରରେ ମିଷ୍ଟିମୟ ଦିବ୍ୟ ଜଳ ଅଛି। ଉମା ଶିଖର, ଭୃଗୁ ଶିଖର, ବ୍ରହ୍ମା ଶିଖର, ମହାଧାମ, କାଦ୍ରବତୀ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଓ ବାମନ ଗୁହା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯିବା ମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସେଠି କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ପାଠ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ। ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ଶତବର୍ଷୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ନାନ କରିଲେ ତୁରନ୍ତ ଏମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। କୁମାରଧାରା ନାମକ ଝରଣା ଏଠି ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ। ଏଠି ଯେଉଁ ସିଂହାସନ କିମ୍ବା ଯାନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେଗୁଡିକ ଶୁଭ ହୁଏ। କାଶ୍ୟପଙ୍କର ମହାତୀର୍ଥ କାଳସର୍ପି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଚାହିଁଥିବେ, ସେଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଚାରିପାଖରେ ହେଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅକ୍ଷୟ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିଲେ ସେ ଦେଖିପାରିବେ। ଏଠି ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସଂକେତ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିବାସ ଅଛି। ସେହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦରେ ଦିବ୍ୟ ନାଗପତି ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀଙ୍କର ନୁହେଁ। ଏଠି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ ଅନୁଚିତ। ଏହି ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ଧର୍ମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରାଯାଏ। ଦେବଦାରୁ ଅଟବୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁସରଣୀୟ। ଭାଗୀରଥୀ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ, ପାପ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟତା ନିତ୍ୟ ଘୋଷିତ। କାଳଞ୍ଜର, ଦଶାର୍ଣ୍ଣା, ନୈମିଷ, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଓ କାଶୀରେ ସାବଧାନତାର ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଯୋଗେଶ୍ୱର ସଦା ବିରାଜିତ, ଏଠି କିଛି ଦେଲେ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏଠି ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ହୁଏ। ଲୌହିତ୍ୟ, ବୈତରଣୀ କିମ୍ବା ସ୍ବର୍ଣ୍ଣବେଦୀରେ କୌଣସି ତପ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ଏକଥର ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଗୟା, ଧର୍ମପୃଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରରେ ମଧ୍ୟ। ଗୟା ଓ ଗୃଧ୍ରକୂଟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ। ସେଠି ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନା ଚାରିପାଖରେ ହିମପାତ ହୁଏ। ଭରତଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଅଟବୀ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରିତ। ସେଠି ମତଙ୍ଗଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଲୋକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଏ। ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ଅଟବୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି ପାଣ୍ଡୁବିଶାଳ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପ୍ରମୁଖ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ତୁଳା, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପାପୀ ଲୋକମାନେ ସମୟ ଆସିଲେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ତୃତୀୟ ପାଦରେ, ପବମଣ୍ଡଳ ନାମକ ଦେବତାହୀନ ସ୍ଥାନରେ, କୌଶିକୀ ମହାସରୋବରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠରେ, ଜ୍ଞାନୀ ମହାଦେବ ଅସଂଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କର ପଦ ରଖିଥିଲେ। ଏଠି କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ପାପକୁ ତ୍ୱରିତ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ବୃଦ୍ଧ ସର୍ପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼େ। ଦିନ ଓ ରାତି ମହାନାଗମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମୁଣ୍ଡପୃଷ୍ଠର ଉତ୍ତରେ କନକନନ୍ଦୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏଠି ବସନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ଘୋଷିତ, ଏବଂ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମହାନ୍ୟ ଲୋକ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସେହି ହ୍ରଦ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ମହାଦେବାଳୟ ଅଛି; ସେଠି ଚଢ଼ି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ, ସିଦ୍ଧ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଉତ୍ତର ମାନସରେ ଯାଇଲେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରମୁଖ ନଗର ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଶକ୍ତି ଓ ଶମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏଠି ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ ମିଳେ। ମାନସ ହ୍ରଦରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ: ଦିବ୍ୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ତିନି ଧାରା ଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ସୋମଙ୍କର ପାଦରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ, ଏଠି ଆକାଶରେ ଗୋପୁର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍।