ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ରାଜା ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ଭୂମିଦେବୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ କମାଣ୍ଡ ଦେଲେ—"ତୁମେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରୁଛ, ଏହିଠିକି ଆଜି ତୁମକୁ ଶର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିଦେବି। ଏହିପରି ମୁ ଏଠିରେ ନାମ କମେଇବି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ସୁସ୍ଥିତି ଲାଭ କରିବେ।" ତାପରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରକୀ, ମୋର କଥା ଗ୍ରହଣ କର; ସଦା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଅ—ତୁମେ ଏହି କ୍ଷମତା ଥିବା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହି, ପୃଥୁ ଭୂମିଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ଏହା ଏକ ମହା ଉପାୟ; ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଧି ରଖୁଛି, ହେ ଭୟଂକରୀ।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଭୂମିଦେବୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏହିପରି ହେଉ, ରାଜନ୍; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି କାମ କରିବି।" ସେ ଆଉ ଏହି ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ମୋତେ ଏକ ବଛିଆ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇପାରିବି; ଏବଂ ମୋତେ ସମସ୍ତଠାରେ ସମାନ କର, ଯେପରି ଦୁଧ ସମସ୍ତଠାରେ ବହେ, ଏପରି ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ହେଉ।" ତାପରେ ପୃଥୁ ତାଙ୍କର ଧନୁର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ଉପରି ଥିବା ପଥର ତଳ ହଟାଇଦେଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତମାନେ ହଟିଗଲେ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଭୂମି ସ୍ୱଭାବତଃ ଅସମ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ଏକାଧିକ ସମ ଓ ଅସମ ସ୍ଥାନ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଏହି ଅସମ ଭୂମିରେ କୌଣସି ନଗର ବା ଗ୍ରାମ ଥିଲା ନାହିଁ। କୃଷି, ଗୋପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ ବା ବଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି। ଯେଉଁଠି ଭୂମି ସମ ଥିଲା, ସେଠି ଲୋକମାନେ ସଦା ବସୋବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଆହାର ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଥିଲା; ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ପରେ ଏହି ସବୁ ବିକାଶ ହେଲା। ତଥାପି, ବହୁ କଷ୍ଟରେ ପୃଥୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦ ହାରାଯିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ବଛିଆ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ବଛିଆ କରି, ପୃଥୁ ଭୂମିକୁ ତାଙ୍କର ମାଠିରୁ ଅନ୍ନ ଦୁଧ କରି ଦୋହନ କଲେ। ଏହିପରି, ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ଭୂମିକୁ ଅନ୍ନ ପାଇଁ ଦୋହନ କଲେ; ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ବଛିଆ କରି, ଭୂମିକୁ ପାତ୍ର କରି, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସଦା ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ପୁଣି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସୋମା ତାଙ୍କର ବଛିଆ ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ। ପାତ୍ର ହେଲା ବେଦମାନ୍ତ୍ର ଛନ୍ଦ, ଯାହା ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ; ତାଙ୍କର ଦୁଧ ହେଲା ତପସ୍ୟା ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ। ପୁଣି, ପୁରନ୍ଦର ଆଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସୁନାର ପାତ୍ର ନେଇ ଅମୃତ ଦୋହନ କଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ନାଗମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଭୂମିକୁ ବିଷ ଦୁଧ ଭାବେ ଦୋହନ କଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁକି ଦୋହନକାରୀ, କଦ୍ରୁପୁତ୍ରମାନେ ବଛିଆ ହେଲେ। ନାଗ ଓ ସର୍ପମାନେ, ଏହି ବିଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଆହାର, ଆଚରଣ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପୁଣି, ଲାଖର ପାତ୍ରରେ ଭୂମିକୁ ଗୁପ୍ତ ଧନ ପାଇଁ ଦୋହନ କଲେ; ବୈଶ୍ରବଣ ବଛିଆ ହେଲେ, ଯକ୍ଷ ଓ ସାଧୁମାନେ ସହିତ। ଜଟୁନଭା, ମଣିର ଲୋକପିତା, ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ଏହିପରି ମହାମୁନି କହିଛନ୍ତି। ପୁଣି, ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କଲେ; କୁବେର, ବ୍ରହ୍ମ ଗୁଣଧରୀ, ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସୁମାଳୀ ଖପାଳର ପାତ୍ରରେ ରକ୍ତ ଦୁଧ ଭାବେ ଦୋହନ କଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରିଦେଲେ; ଏହି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳିଥାଏ। ପୁଣି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କଲେ; ପଦ୍ମ ପାତ୍ର ନେଇ, ଚିତ୍ରରଥ ବଛିଆ ହେଲେ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧ ଦୋହନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ମୁନିପୁତ୍ର, ଦୋହନକାରୀ ହେଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ, ବଳଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମାନ। ପୁଣି, ପର୍ବତମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଭୂମିକୁ ଔଷଧ ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ପାଇଁ ଦୋହନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହିମବତ ବଛିଆ, ମେରୁ ଦୋହନକାରୀ ପର୍ବତ; ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପର୍ବତ ହେଲା। ପୁଣି, ଗଛ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପଲାଶ ପତ୍ର ପାତ୍ର ନେଇ, ଚେଦିବା ଓ ଅଙ୍କୁର ଦୁଧ ଭାବେ ଦୋହନ କଲେ। ଫୁଲ୍ ଥିବା ପର୍ବତ ହେଲା ଚିହ୍ନିତ କାମଧେନୁ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ବଛିଆ; ଭୂମି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଦୋହନକାରୀ। ଏହି ଭୂମି ପୋଷକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧାରକା; ପୃଥୁ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଦୋହନ କରାଯାଇଥିଲେ। ସେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଓ ଗର୍ଭ। ଏହି ଭୂମି, ସମୁଦ୍ରରେ ବିବୃତ୍ତ, ମେଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ଧନ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ବସୁଧା କୁହାଯାଏ। ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ୍ତ ଏହି ଭୂମି, ଯେତେବେଳେ କନ୍ୟା ପଦବୀ ଲାଭ କଲେ, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭୂମି, ବିସ୍ତୃତ, ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ନଗର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେହି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ପୃଥୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ। ସେହି ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମବଂଶୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିରାପଦ ହେଉଥିବା ସହ ଯଶସ୍ବୀ ହେବେ। ଏହିପରି, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାଜର୍ଷି ପୃଥୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ବୈଶ୍ୟ ଜୀବିକା ଦାତା ଏବଂ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଥିଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ବଛିଆ, ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ଓ ପାତ୍ର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।