ମଥରାର ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ନିୟମିତ ଆସନ୍ତି, ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହାନ୍ତି । ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ସୂଚାଏ, ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ପାପର ସ୍ରୋତକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟର ସ୍ରୋତକୁ ଦେଖନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥାନରେ କେତେକ ପାପୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପାପ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ; ଅଧିକାଂଶରେ ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିର୍ମଳ ସ୍ରୋତକୁ ଦେଖନ୍ତି । କୌଶଳ ଦେଶର ମତଙ୍ଗ ସରୋବର ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି । କୁମାର-କୋଶଳ ତୀର, ପର୍ବତର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ଆବରଣରେ, ସମୁଦ୍ର ସୀମାର ଧୂସର ତଟରେ ଓ ପଣ୍ଡରକ ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଛି । ଭୟହୀନତାର ମୂଳକୁ ପୂଜିବା ପରେ ବିମଳ ଓ ବିପାପ, ଭୀବୃକ୍ଷ, ଗୃଧ୍ରଶିଖର ଏବଂ ସଦା ଜମ୍ବୁ ପଥରେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ଅସିତ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗଶିକ୍ଷକ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ପିତୃକର୍ମ ଅନେକ ଏବଂ ଅନନ୍ତ; ଏହି ଅସିତଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ସଦା ଏହି ପବିତ୍ରତା ରହିଛି । ପୁଷ୍କରରେ ପିତୃକର୍ମ ଅବିନାଶୀ ଓ ତପସ୍ୟା ମହାଫଳଦାୟି; ମହାସମୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରଭାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି । ଦେବିକା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ବୃଷ ନାମକ ଏକ କୂଆଁ ଅଛି, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଆସନ୍ତି; ଏହି କୂଆଁର ପାଣି ସଦା ଗାଈର ଧ୍ୱନି ସହ ବଢ଼େ । ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି କେହି ପିତୃକର୍ମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ତାହାର ଫଳ କହିବି । ସେଠିରେ ପିତୃକର୍ମ ଅବିନାଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଜାଟବେଦ ନାମକ ପାଥର ଏଠି ଅଗ୍ନିର ଶାଶ୍ୱତ ସାକ୍ଷୀ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଏଠି ଯେଉଁଠି କେହି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅବିନାଶୀ । ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର ଓ ପଞ୍ଚାଶି ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀରରେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ । ହୟଶିର ନାମକ ତୀର ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ, ସେଠି ତୁରନ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ; ପିତୃକର୍ମ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ମିଳେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଘଡ଼ିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାପନାଶକ, ଏଠି କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ପାଠ, ହୋମ, ତପସ୍ୟା ସବୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୁଭ୍ର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଦା ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠି ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଛାୟା ସଦା ଦୃଶ୍ୟମାନ; ଏଠି ଭୂମିରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏଠି ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଥାନ ସଦା ପାପମୁକ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ଆସନ୍ତି; ଯେଉଁଠି କେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାହାର ଫଳ କହିବି । ସେଠି ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ସେ ବଳଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି । ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉଛି ଶିବ ନାମକ ହ୍ରଦ; ବ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି । ଉଜ୍ଜନ୍ତା ପର୍ବତ, ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର, ଏଠି ଅଛି; କାପୋତକ ପର୍ବତ, ପୁଷ୍ପସାହ୍ୱୟ ନାମରେ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ମୁଣ୍ଡ; ବ୍ରହ୍ମା ଏଠି ପଞ୍ଚମ ବେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପରି ଶାଶ୍ୱତ । ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ; ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ । ସିନ୍ଧୁ ଓ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମରେ, ପଞ୍ଚନଦରେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ମଣ୍ଡବା ପର୍ବତରେ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ । ସପ୍ତ ସରୋବର, ବିଶେଷକରି ମାନସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ମହାକୂଟ, ବନ୍ଦ, ଗିରାଉ, ତ୍ରିରାଉ ଓ ତ୍ରିକକୁଡ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଅଛି । ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମହାବେଦୀରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ: ଅନିଶ୍ଚିତ ମନ ବିଶ୍ୱାସହୀନ ଲୋକମାନେ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମାନେ ଆସନ୍ତି । ଏଠି ଜାଟବେଦ ନାମକ ପାଥର ଅଛି, ଯାହା ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରତିକ; ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅଗ୍ନିକର୍ମ ସଦା ଅକ୍ଷୟ । ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏଠି ରୁହି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରି ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗପଥ ଦାତା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠି ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରି ସପ୍ତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଏଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ଦୃଶ୍ୟମାନ; ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ । ଏଠି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାଁଠାରେ ନନ୍ଦି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ଏଠି ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସୁର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ସୁନାର ବେଦୀପଦ ଦେଖାଯାଏ; ସେମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଚାରିପାଖରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ବିଶେଷକରି ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ; ଏହା ମହାଯୋଗୀ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ; ଏଠି ତିଳ ଦାନ କଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିବାସରେ ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ବିଧିମତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳଦାୟି । ପୁଣି, ବିଶେଷକରି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଉପସ୍ଥିତ ପିତୃମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କଲେ ପୁତ୍ର ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ସରସ୍ୱତୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ପ୍ଲକ୍ଷ ପ୍ରଶ୍ରବଣ, ସରସ୍ୱତୀର ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥ ଓ ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ— ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଦେବା ଉଚିତ; ଗଙ୍ଗା ଓ ମହାନକ ପର୍ବତରେ ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ । ଯମୁନା ମୂଳରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସେଠିର ଅତ୍ୟଧିକ ତାପ ଓ ଶୀତଳତା ଏହାର ଚିହ୍ନ ।