ସୁମନ ଶ୍ରୋତା, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଆଶ୍ରମଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। ତିନି ଲୋକରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ବତ ଏକ ପବିତ୍ର ଶିଖର, ଯାହା ସିଧ୍ଧ ଏବଂ ଦେବଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଅଟାଳିକା। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ ଅଙ୍ଗିରା ଅନେକ ହଜାର ଏବଂ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠି, ପୃଥିବୀ ରହିଥିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥ, ଭୟ କିମ୍ବା ଅପସ୍ଥିତି ନାହିଁ। ଏହି ପର୍ବତ ଏକ ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ ଶିଖର ଭାବରେ ଚମକେ, ତାହାର ଶିଖରଗୁଡିକ ସଦା ଶୋଭିତ, ବିପ୍ଳବାଗ୍ନି ପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ। ଏଠାରେ କୁଶ ଘାସ ନରମ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁସୁ ମନୋହର, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ନର୍ମଦା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି, ଅଙ୍ଗିରା ଏକ ସ୍ୱର୍ଗର ସିଢି ଦେଖିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପାଷାଣ ବେଦୀ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଶ ଘାସ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି କୁଶ ଘାସ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ କୌଣସି ଜଣେ ଜଣେ ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ବତରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଥାଏ, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ଷୟ ହୋଇନଥାଏ, ପିତୃପୂଜାର ତୃପ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏଉଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପିତୃମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠି, ଅଗ୍ନିର ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଏଯାଁ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଉଁ ତୀର୍ଥରେ, ତୀରଧାରୀ ଦେହର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଏକ ନଦୀ ଅଛି। ଅମରକଣ୍ଟକର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ ର ସୀମାରେ ଏକ ଗୋଲାକାର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କର ତୃପ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଏହି ପର୍ବତରେ, ଭୂମିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଏକ ସିଧ୍ଧିକ୍ଷେତ୍ର, ଯାହାକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଆଦର କରନ୍ତି, ଉଶନାସ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମହିମା କବିତାରେ ଗାଇଥିଲେ। ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅମରକଣ୍ଟକ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ସାଧାରଣ ତପସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଏକଥର ମାତ୍ର ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି। ସୁମଧୁର ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଉଠିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ବଡ଼। ବିଲ୍ବ ଗଛ ତଳ ଶିଖରରେ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣେ ଜଣେ ଏଠାରେ ଚରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଦେବତା ପରି ପୃଥିବୀରେ ଘୂଡ଼ିପାରନ୍ତି। ସପ୍ତଗୋଦାବର ଏବଂ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ବନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ପାପ ଶୋଧିବା ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏଠି ରୁଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର ମହାଦେବ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ବିବର୍ଣ୍ନ କରିଥିଲେ, ଅନାସ୍ଥାମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଛି: ଏଠି ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ପଠିତ ସାବିତ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କର ନିବାସ, ସିଧ୍ଧ ଏବଂ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଉଠିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗଛରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଏଠିର ଜଳ ସଦା ସ୍ୱାଦୁ ଏବଂ ଅବିରତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ। ଏଠିରୁ ତାମ୍ରବର୍ଣୀ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏକ ଶ୍ରମିତା ନାରୀ ପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସାଗରକୁ ଯାଏ। ସାଗରରେ ଏହି ନଦୀର ଜଳ ଜମି ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ମୁକୁତ ହୋଇଯାଏ, ଏଠିରୁ ଶଙ୍ଖମୁକୁତ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ମୁକୁତ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ନେଇଲେ, ଲୋକମାନେ ମନ ଏବଂ ଶରୀର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅମରାବତୀକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ମୁକୁତ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ, ଏହି ତୀର୍ଥର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପାପୀ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥ, କାବେରୀ ଉତ୍ସ, ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରୀପର୍ବତ ଏବଂ ବୈକୃତ ପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଅଛି। ଓଶିରା ପର୍ବତରେ ଏକାଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ଗଛଗୁଡିକ—ପଳାଶ, ଖଦିର, ବିଲ୍ବ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବିକଙ୍କଟ—ଏହି ସମୂହ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏଠି, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅମରାବତୀକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ନିଜେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଶେଷ ହେଲେ ସଫଳ ହୁଏ; ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଏ। ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନର୍ମଦା ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ କନ୍ୟା ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ମଥରା ପବିତ୍ର ବନରେ, ଯାହା ସିଧ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଏହି ପର୍ବତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇନଥାଏ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମର ମାନ୍ୟତା ଦେଖାଏ; ଏଠି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ପାପ ନଦୀ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ନଦୀ ଦେଖନ୍ତି। ଏଠି, କିଛି ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପାପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଅଧିକାଂଶ ସଦ୍ଗୁଣୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହି ନଦୀ ସ୍ପଷ୍ଟ। କୌଶଳରେ, ମତଙ୍ଗ ହ୍ରଦ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଲୋକମାନେ ଖଗପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। କୁମାର-କୌଶଳ ଘାଟ, ପର୍ବତରେ ରକ୍ଷକମାନେ ନିବେଶ, ସାଗର ଶେଷର ଫିକା ପାର୍ଶ୍ୱ ଏବଂ ପଣ୍ଡରକ ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଅଛି। ବିମଳ ଏବଂ ବିପାପରେ, ଭୟ ନାଶ କରିଥିବା ଉତ୍ସରେ, ଭିବୃକ୍ଷ, ଗୃଧ୍ର ଶିଖର ଏବଂ ସଦା ଜାମ୍ବୁ ପଥରେ ମଧ୍ୟ। ଅସିତ ତୀର୍ଥରେ, ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକ ଅସିତ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ଅନନ୍ତ, ଏବଂ ସଦା ଅସିତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ପୁଷ୍କରରେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ଅକ୍ଷୟ, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ବଡ଼; ବଡ଼ ସାଗର ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବିକାରେ, ବୃଷ ନାମକ ଏକ କୁଆଁ ଅଛି, ଯାହା ସିଧ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; ଏଠିର ଜଳ ସଦା ଗାଏର ଧ୍ୱନି ସହ ଉପରକୁ ଉଠେ।