ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମରେ ଜୀବମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୀତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍କାର ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିଷ୍ପାଦନ କଲେ ସବୁ କାମ ସଫଳ ହୁଏ। ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପିତୃଗଣ ଏକାଠି ହୋଇ ଏହି ଉପକାର ଦେଇଥିଲେ। ବେଦରେ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ କହିଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ସେହି ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡିବା ପରେ ଭୟ ଓ ଅହଂକାର ହୀନ ହୋଇ, ଦୁଃଖ, ବେଦନା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଇଛିତ ଫଳ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରିପାରିବେ; ନହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି କର୍ମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସଦା ଋଣି ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ମାତ୍ର ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପାକାଇ ଭୋଜନ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଣ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନେ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। କେତେକ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନରେ ଆହୁତି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିପରି ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସହିତ ବଳି ଦିଅ, ଏବଂ ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଦିଅ। ଏହି ବଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ଗାଁଠି ଗାଁଠି ଗାଈ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ପୂର୍ବରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଜୀବିତ, ସେଠି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ନଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୋଷଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ବିଧିକୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କିପରି କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ଏହି ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପରେ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି ଏହି ଉପାୟ ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ। ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାନ ଯୋଗୀ ଓ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୋମରେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆହୁତି ଦେବା ସମାନ। ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅଗ୍ରସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଏକ ଯୋଗୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନାଉ ଭଳି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଭୋଜନକାରୀମାନେକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅନର୍ହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ଓ ଅର୍ହଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦେବ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ଲାଗିଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରା ଛାଡି ଅଜ୍ଞାନୀକୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠି ଦାତା ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଭୋଗାଶା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନିରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ରାଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିଣ୍ଡ ଗାଈକୁ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଜ୍ଞାନ, ସମ୍ମାନ, ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି ସବୁ ଗାଈକୁ ଦେଲେ ମିଳେ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ କାଉଁକୁ, ରୁଚିକର ଭୋଜନ ପାଇଁ କୁକୁଡ଼ିକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପିଣ୍ଡ ଦାନର ଫଳ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ସମ୍ୟକ୍ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ପିତୃମାନେ ଆକାଶରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ତାଙ୍କର ଦିଗ। ପାଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମିଳିଲେ ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜାତବେଦାସ୍ରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଖାଦ୍ୟ, ପକା ଭାତ, ପାନୀୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇ, ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପିଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ। ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ପାନୀୟ ଦେଇ ପିତୃମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ହାତ ଯୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବସି କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ଲୋକ ନିଜ ଇଛା ସଫଳ କରିପାରନ୍ତି। କଞ୍ଚନତା, କୃତଜ୍ଞତା, ଦାନଶୀଳତା ଓ ସମ୍ମାନ ଥିଲେ ପିତୃମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦେଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିସାରିବା ପରେ କିପରି ମୃଦୁ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ କହିବି। ପୃଥିବୀକୁ ଛିଟିଅଇ ଓ ଉଠାଇ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ପ୍ରାଚାରକମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ 'ସ୍ୱଧା' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦାନ କରିବେ; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ବାକି ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନେ ସଙ୍ଗ ଦେଇ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃମାନେକୁ ପୂଜା କଲେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଯୋଗୀ, ମହାତ୍ମା, ପାପ ହୀନ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଓ ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସମୟ କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପାଇଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର ସରୋବର, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ କହିବି। ତିନି ଲୋକରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ପର୍ବତ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ସ୍ଥାନ; ଏହା ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବଗଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପବିତ୍ର ପର୍ବତ। ସେଠି ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା ମୁନି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପଥ ନାହିଁ; ଭୟ କିମ୍ବା ଅପମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଟୁଟ ଅଛି। ସେ ପର୍ବତ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଶିଖର ସଦା ଶୋଭାପ୍ରଦ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ। ସେଠାର କୁଶ ଘାସ ନରମ, ସୁଗନ୍ଧମୟ, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ; ଏହି କୁଶ ଘାସ ଦକ୍ଷିଣ ନର୍ମଦା ଜଳ ପାନ କରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।