ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ହବନ କାଉଡ଼ିଆ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ କରାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ସାଳ ଓ ଖଦିର ଗଛ। ଘରୋଇ ଓ କାଂଟାଲା ଗଛମାନେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ଏବଂ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଉଚିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ମନାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ କଳ୍କଳା ଗଛର କାଉଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅତି ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଲୋହିତାକ୍ଷ ଗଛ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ଏହିପରି ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ନକ୍ତମାଳ, କପିଥ୍ଥ ଓ ଶାଲ୍ମଲୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ନିପ ଗଛ, ବିଭୀତକ ଓ ଲତାଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ବା ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱଧା’ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଅଥର୍ୱଣୀୟ କ୍ରିୟା ବ୍ରହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ତା ସହ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ବିଶ୍ୱା, ଯିଏ ଜଗତରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏବଂ ବିଶାଳ ତପୋବଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହିମାଲୟର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ମନ ନେଇ, ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁ ଵର ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର; ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ। କଣ ଆଶା ରଖିଛ?” ପିତୃମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ତଥାପି ଖୁସି ହୋଇ, କହିଲେ: “କଣ ଆଶା ରଖିଛ, କହ?” ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ଚାହୁଁଛୁ; ଏହାମାନେ ଆମର ଆଶା।” ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହିପରି ହେବ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଵର ଚାହିଲ, ସେଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ପିତୃମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ: “ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ତୁମେ ଆମ ସହ ଜଡିତ ହେବ; ଆମକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବ, ତାହାର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ତୁମେ ପାଇବ।” “ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ହେବ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ଭୋଜନରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅଂଶୀ ହେବ।” “ଦାତା ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ଦେବେ, ପରେ ଆମକୁ; ପ୍ରଥମେ ଆମ ବିଦାୟ ଓ ପରେ ଦେବତାମାନେ।” “ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆତିଥ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ।” ଏହିପରି ଵର ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପିତୃମାନେ ସମେତ ଏହି ଉପକ୍ରମ କଲେ। ବେଦରେ ପାଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ; ପୁରୁଷମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିତ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନଦାତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ତାହା ବୁଝ; ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କ୍ଷୁଦ୍ର ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରିପାରନ୍ତି; ଯଦି ଏହିପରି ନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଋଣୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ରନ୍ଧେ, ସେମଧ୍ୟ ଋଣର ଭାଗୀ; ଏହିପରି ତଥାପି, ପଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ ସଦା କରିବା ଉଚିତ। କେହି କେବେ କିଛି ଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଓ ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବଳି ଦେବା ସ୍ଥାନ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ହେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟର ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଗାଈ ପାଇଁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ସାମ୍ନାରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେଙ୍କୁ ବେଦ ନିୟମିତ ଭୋଜନ ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ଏହି ପିତୃମାନେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦେବତା ଏବଂ ଗୁରୁମାନେ, ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପରେ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପାଇଁ ବ୍ରହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି, ଏହା ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ବୈଦ୍ୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ। ପ୍ରଥମେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସୋମରେ ପୋଷିତ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଉ; ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହବନ ଭଳି। ସହସ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକ ଯୋଗୀ ପ୍ରଧାନ ଆସନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଏକ ନୌକା ଭଳି ଦାତା ଓ ଭୋଜନକାରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ ମିଳେ, ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼େ। ଯେଉଁଠାରେ ଉଚିତ ପରମ୍ପରା ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି, ପ୍ରଧାନ କ୍ରିୟାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦାତା ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ଭୋଗ ଚାହେଁ, ସେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଉ; ଯିଏ ସନ୍ତାନ ଚାହେଁ, ସେ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଦେଉ। ଯିଏ ପରମ ତେଜ ଚାହେଁ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିଣ୍ଡ ଗାଈକୁ ଦେଉ; ଜ୍ଞାନ, ମାନ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଯଶ ଗାଈକୁ ଦେଇ ମିଳେ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ଆଶା କରି, କାଉଁକୁ ଦେଉ; ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ ଚାହିଲେ, କୁକୁଡ଼ିକୁ ଦେଉ। ଏହିପରି ପିଣ୍ଡ ଦାନର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।