ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଷ୍ଠାନର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଧି ବିବରଣା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ଯେଉଁଥିରେ କାଶ, ପୁନର୍ଭବ, ବର୍ହଣା ଓ ଉପବର୍ହଣା ଘାସଗୁଡିକୁ ପୂର୍ବଜ ଦେବତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ପୂର୍ବଜ ମାନେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏଗୁଡିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏଠି, ସୋମ ଦେବ, ଯିଏ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱଧା' ଓ ଅଙ୍ଗିରସ୍ଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର' ଦେବାର ଉପଦେଶ ମିଳିଛି। ଏହି ଅର୍ପଣ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ଚାହେ ଏହା ର୍ଵାଉ ଲୋକକୁ ନେଇଯିବ କି ନେଇଯିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କ୍ରିୟା ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ ଏହି ଅର୍ପଣ ଆବଶ୍ୟକ। ମଧ୍ୟରେ ଉପଜାଳା ରଖି, ଏହି ହୋମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଯାଇଥିବା ଦେବ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱଧା' ଓ ଅଙ୍ଗିରସ୍ଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର'। ଯମ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ୍ଙ୍କୁ 'ସ୍ୱଧା' କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ହୋମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ପଠିବା ଉଚିତ; ସଦା ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏବଂ ସୋମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟରେ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ, ସ୍ୱଧା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଭିବସ୍ୱତ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି-ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପଠନରେ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ନମସ୍କାର, ଶିପ୍ରିଙ୍କିଂ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ତେଲ ଲଗାଇବା, ଓ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ସହିତ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଏହି ଖ୍ୟାତି ଅନୁସାରେ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସୁପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅଧିକ ଅର୍ପଣ ହେବାବେଳେ, ଓ ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ବିନା ତାରଳ ହେବାବେଳେ, କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଅଗ୍ନି ଭଲ ଭାବରେ ଜାଗୃତ ନୁହେଁ ଓ ଧୂଆଁ ଥାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ମାନ ଅନ୍ଧ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି। ଯଦି ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ, ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ଚିଙ୍ଗା ଥିବା, ଓ ଧୂଆଁ ସହିତ ତାରଳ ଥିବା, ଏପରି ଅଗ୍ନି ଶୁଭ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ଯଦି ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ନୀଳ କିମ୍ବା ଖାସ କଳା ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟପ୍ତ କରିଥିବା, ଏଠାରେ ବିଫଳତା ବିବେଚନା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଘୀ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୃଦୁ, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ ତାରଳ ଥିବା, ଏବଂ ଉପରେ ଗୁଛା ତାରଳ ଥିବା ଅଗ୍ନି ଶୁଭ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘକାଳିନ ପୂଜାରେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଅବିନାଶୀ ହେବାର ଫଳ ପାନ୍ତି। ମାଟି ଓ ଉଦୁମ୍ବର ଦୂଣ୍ଡ, ଫଳ ଓ ଜଳା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଶୁଚି; ଏମିତି ଦୂଣ୍ଡରେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ଫଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିମିତ୍ତେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଏହା କରେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ଲକ୍ଷ, ନ୍ୟାଗ୍ରୋଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବିକଙ୍କଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ବିଲ୍ବ ଓ ଚନ୍ଦନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ ଓ ଖଦିର ଦୂଣ୍ଡ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶେଷ ବଢ଼ିଆ। ଘରୋଇ ଓ କଣ୍ଟାଳି ଗଛ, ଯାହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ଦୂଣ୍ଡ ଭାବରେ ପୂଜିତ। କଳ୍କଳା ଦୂଣ୍ଡରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳିଥାଏ; ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ନକ୍ତମାଳ, କପିତ୍ଥ ଓ ଶାଲମଳୀ ଏହି ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ନିପା ଗଛ, ବିଭିତକା ଓ ଲତା ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିବା ଗଛ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ 'ସ୍ୱଧା' ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ କହିଯାଏ, 'ସ୍ୱାହା' ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ କହିଯାଏ। ଏଠି, ସୂତ କହିଲେ: ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ, ଏହି ଅଥର୍ବଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବୃହସ୍ପତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ, ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାରୁ ଉତ୍ତମ। ଦକ୍ଷର ଝିଅ ଯିଏ ଜଗତରେ ବିଶ୍ୱା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାକୁ ଧର୍ମକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦିଆଗଲା; ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁଅମାନେ 'ବିଶ୍ୱେଦେବ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଏମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ବିଶାଳ। ହିମାଲୟର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଶୁଚି ମନ ନେଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ: "ଏକ ଵର ଚୟନ କର, ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ। କଣ ଆମେ ପୂରଣ କରିବା?" ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପ୍ରତି କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "କଣ ଆମେ ଦେବା?" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଏକସাথে ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଂଶ ଚାହୁଁଛୁ; ଏହି ହିଁ ଆମର ଵର।" ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଏହି ହିଁ ହେବ; ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା ବର ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିବ।" ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଯାହା କି ଏଠି କରାଯିବ, ତୁମେ ଆମ ସହିତ ଅଂଶୀ ହେବ; ଆମକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମ ଭାଗ ତୁମେ ପାଇବ।" "ଏହି ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ପାଇବ।" "ଦାତା ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ପରେ ଆମେ ଉପରେ; ପ୍ରଥମେ ଆମର ବିଦାୟ, ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ।" ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉଚିତ ବିଧି, ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କର ମହିମା, ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କର ଅଂଶ ଦେବା କଥା ପ୍ରକାଶିତ।