ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦର୍ଭା ଘାସର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି । ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦର୍ଭା ଉପରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳରେ ସନ୍ତାନ ସମୃଦ୍ଧି, ତେଜସ୍ୱୀତା, କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଆକର୍ଷଣମୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପ୍ରଜାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ପାପରହିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ । ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଘାସକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରେ ଏକଥର ଛାଡ଼ିବା ଦରକାର, ଏହାର ଆଗ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଥିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଧ୍ୟାନସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ, ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅବିଚାରରୁ ଦୂରେ ରହି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଠି, ଯାହା କି ଅପବିତ୍ର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସ କରେ । ଯେଉଁମାନେ ଏହି କ୍ରିୟାକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ ଓ ଯାତୁଧାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ବିନାଶ କରେ । ଯେଉଁଠି ପିତା ଏଭଳି ଭାବରେ ଭୋଜନ ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦୂରେଇଯାନ୍ତି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିନଥାନ୍ତି । ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁ କୌଣସି ଆଶା ମନରେ ରଖନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ୟମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ପିତୃମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଦାନବମାନେ ଦୁଃଖୀ ହୁଅନ୍ତି । ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶୂଦ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, କ୍ଷୀରବ, ବଲ୍ବଜ, ତରବ, ବାରଣ, ଲବା, ଲବବର୍ଷ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘାସକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଁ ଦେହରେ ତେଲ, ଗନ୍ଧ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଓ କାଶ, ପୁନର୍ଭବ ଘାସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ । କାଶ, ପୁନର୍ଭବ, ବର୍ହଣ, ଉପବର୍ହଣ ଘାସଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃ ଦେବତା ଭାବରେ ମାନାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ ପିତୃ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଦେବତା । ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏମିତି ସମଗ୍ରୀ ଏକଠା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ହୋମ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠି ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ "ସ୍ୱଧା" ଓ ଅଙ୍ଗିରସକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ନ ଦେଉଥିବା କିମ୍ବା ଲୋକୀୟ ହେଉଥିବା, ଯେପରି ନିୟମ ତାହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଏହି ହୋମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯିବା ଦରକାର । "ଅଗ୍ନିକୁ, ଯିଏ ପିତୃଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଯାଉଥିବା ହବି ନେଇଯାନ୍ତି, ସ୍ୱଧା; ଅଙ୍ଗିରସକୁ ନମସ୍କାର; ଯମଙ୍କୁ, ଅଙ୍ଗିରସକୁ, ସ୍ୱଧା"—ଏହିଭଳି ପଢ଼ିବା ଦରକାର । ଏହି ହୋମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ଅନୁସାରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ, ମଧ୍ୟରେ ସୋମକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ବିବସ୍ୱତକୁ ସ୍ୱଧା ଓ ନିୟମିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା ଓ ପାଠରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନମସ୍କାର, ଛିଟା ଦେବା, ଅଞ୍ଜନ ଓ ତେଲ ଲଗାଇବା, ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସହିତ, ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସତର୍କତାରେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଭଲ ଭାବରେ ଜଳାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିରେ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ବେଶି ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ଓ ଧୁଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ଯଦି ଅଗ୍ନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗୃତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଧୁଆଁ ଥାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ଧ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ । ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ, ଶୁଖିଲା କିମ୍ବା ଚିଙ୍ଗାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଶିଖା ସହିତ ଧୁଆଁ ଥିଲେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ । ଯଦି ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ହୁଏ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦିଯାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ବିଫଳତା ହୁଏ । ଘୀ ଓ ସୁନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୃଦୁ, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ ଶିଖା ସହିତ ଏକାଗ୍ର ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ । ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏହିପରି ଅନନ୍ତ ଭକ୍ତି ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ପିତୃମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି । ମାଟି ଓ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ମାଟିଏ, ଫଳ ଓ ଇଂଧନ କାଠ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଉପଯୋଗୀ । ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଦରକାର । ଏହି କ୍ରମ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କରିବା ଦରକାର । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ, ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ଲକ୍ଷ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବିକଙ୍କଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ବିଲ୍ବ ଓ ଚନ୍ଦନ—ଏହି କାଠ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ । ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ ଓ ଖଦିର ଇଂଧନ ଭାବରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ । ଘରୋଇ ଏବଂ କାଁଟା ଥିବା ଗଛ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ପିତୃଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଇଂଧନ ଭାବେ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନେ କଳ୍କଳା ଗଛର ଇଂଧନ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମିଳେ । ଲୋହିତ କାଠ, ଅଲ୍ପେଚ୍ଛା, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ନକ୍ତମାଳ, କପିଠ୍ଥ, ଶାଲ୍ମଳୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ନିପ ଗଛ, ବିଭୀତକ ଓ ଲତା ଗଛ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ପକ୍ଷୀ ଥିବା ଗଛ ଓ ଯେଉଁଗଛ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ "ସ୍ୱଧା" ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଓ "ସ୍ୱାହା" ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବା ଦରକାର । ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମକୁ ବୃହସ୍ପତି ଅଥର୍ବଣୀୟ ରୂପରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଠାରୁ ଆଗରେ ପିତୃମାନେ ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା ପୁଅମାନେ ବିଶ୍ୱେଦେବ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।