ଏକ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃପୂଜା ସମୟରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦୃଷ୍ଟିଦାନ ଦେଇ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପିଣ୍ଡକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସଦା ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି, ଘୃତ ଓ ତିଳ ମିଶା ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ରଖି, ବାମ ଘୁଁଡି ମାଟିରେ ରଖି ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ପିତୃ, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପିତୃପକ୍ଷ ଦିଗରୁ ଜଳ ଦେଇ ପିଣ୍ଡକୁ ସାବଧାନରେ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘେରିବା ଉଚିତ। କେହିକେହି ତ ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ମାତୃପକ୍ଷ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ପିତୃପୂଜାରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ତିନିଟି ପୋଷ୍ଟିକ ପିଣ୍ଡ ନିୟମାନୁସାରେ, ଅଙ୍ଗୁଠି ବ୍ୟବହାର କରି, ଦୁଇ ଘୁଁଡି ମଧ୍ୟରେ ସାବଧାନରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ବାମ ଓ ଉପର ହାତରେ ଧରି, ଧର୍ମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅବିରତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ—“ହେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପିତୃଗଣ, ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ପରେ, ଡାହାଣ ହାତରେ ପିଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି, ଅବିରତ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ—“ହେ ଶାନ୍ତ ପିତୃଗଣ, ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ବାମ ଓ ଉପର ହାତରେ ଧରି, ଧର୍ମରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ମୁସଳ ଓ ଜଳପାତ୍ର ରେଖାରେ ସେବା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ, ନୂତନ ସୁତା, ଲାଲ କପଡ଼ା, ଉଲ ଓ ଚାଲ କପଡ଼ା, ଓ ପିତୃସୂତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ପଟ କପଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଫାଟିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ମେଲା କପଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଦାତା ପ୍ରସ୍ପେରିଟି ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତିନି ଗଠି ବିନ୍ଦୁ ଅଞ୍ଜନ ଓ କଳ ତିଳ ତେଲ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ତମାଳ, ଉଶୀର, ଭକା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂପ—ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ତୁରୁଷ୍କ ଧୂପ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଧଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ଶାଳୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ। ଯବା, ସୁମନସ, ଭଣ୍ଡୀର, ଉପକାମ, କୁରଣ୍ଡକ ଫୁଲ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବିଲ୍କୁଳ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଫୁଲ ରେ ସୁଗନ୍ଧ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ସୁଗନ୍ଧ ଅଛି, ତାହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିଜାତିଗଣ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠିକି ବଳିଦାନ କରିବାକୁ ଯଜ୍ମାନ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦର୍ଭା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କୁ ନିଜେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ହଳଦିଆ ଆଭା ଥିବା, ଫୁଲରେ ଭିଜା, ଭଲଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିବା, ଯବ ଦାଣା ପରି ଦର୍ଭା ଦର୍ଭାପିଠିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ତଳେ ଏପରି ଅନେକ କଳା ପଥର, ଶ୍ମାମାକ, ନୀବାରା, ଦୁର୍ବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘାସ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଚୁଲ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଦର୍ଭା ଘାସ ରୂପେ ପୂଜିତ। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦର୍ଭା ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଆକର୍ଷଣ ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ବଢ଼େ, ଏବଂ ଅପରାଧମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପରିବାରରେ ଏହି ଗୁଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦର୍ଭା ଘାସ ଭିତରେ ଏକଥର ବିଛାଇବା ଦରକାର, ତାଙ୍କର ଟିପ୍ସ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଥିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଳେ ଏକ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ, କ୍ରୋଧିତ କିମ୍ବା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯାହା କି ଅଶୁଚି, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ ଓ ଯାତୁଧାନମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ସେଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଠି ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦାନବମାନେ ନିରୁତ୍ସାହ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜାତିଗଣ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଆଶା ମନରେ ରଖିବେ, ପିତୃମାନେ ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶୂଦ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, କ୍ଷୀରବ, ବଲ୍ବଜ, ତରବ, ବାରଣ, ଲବା, ଲବବର୍ଷ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଘାସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଲ, ଚନ୍ଦନ, ଅଞ୍ଜନ, ଓ ଦିଘା ଘାସ (କାଶ, ପୁନର୍ଭବ) ଦେଇ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ, ଧୂପ, ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ, ଏହାଦ୍ୱାରା ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳେ। କାଶ, ପୁନର୍ଭବ, ବର୍ହଣ, ଉପବର୍ହଣ ଘାସ ପିତୃଗଣ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ; ଏହି ଦେବତାମାନେ ପୁନି ପିତୃ। ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯଥାଯଥ ଅର୍ପଣ କରି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସୋମଙ୍କୁ ‘ସ୍ୱଧା’, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ‘ନମଃ’ କହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ଲୋକିକ ଫଳ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଉପଲବ୍ଧ କାଷ୍ଠ ରଖି, ଏହିପରି ହୋମ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଅଗ୍ନିକୁ, ଯିଏ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ହବି ନେଇଯାନ୍ତି, ‘ସ୍ୱଧା’; ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ‘ନମଃ’; ଯମକୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ‘ସ୍ୱଧା’ କହି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ହୋମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମାନୁସାରେ—ସଦା ଅଗ୍ନିକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ପରେ ମଧ୍ୟରେ ସୋମକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ ବିବସ୍ୱତ୍କୁ ଏବଂ ସ୍ୱଧା ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ପାଠରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନମନ, ଛିଟା, ଅଞ୍ଜନ, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସହିତ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ। ଭଲ ଭାବେ ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନିରେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଧିକ ହବି ଥିଲେ, ଓ ଧୂଆଁ ଛଡ଼ା ଶିଖା ଡାଲିଲେ, ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।