ପୁରାତନ କାଳରୁ ପିତୃମାନେ ତିନି ଲୋକର ଚକ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟକୁ ମାଟି ଦେଇ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଯୋଗୀ ସ୍ୱାଧିନତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାର ଉପାୟ, ସ୍ୱାଧିନତା, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସ୍ୱାଧିନତା ଦିଆଯାଏ, ସେଟି ଯୋଗୀ ସ୍ୱାଧିନତା, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଧନ-ସମ୍ପତି; ଏହି ଯୋଗୀ ସ୍ୱାଧିନତା ବିନା କେବେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେନାହିଁ। ଯେପରି ଆକାଶରେ କେବଳ ପଖିମାନେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ। ପିତୃମାନେ ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଯାନ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଶୋଭିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ଦୟା କରି ଜ୍ଞାନ, ପୋଷଣ, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ୱାଧିନତା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃବୃଦ୍ଧମାନେ ମୁକୁତା ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ପୋଷାକ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଦଳ, ଅସଂଖ୍ୟ ରତ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ମମତାରେ ହଂସ ଓ ମୟୂର ଯୋଜିଥିବା, ମୁକୁତା ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଘଣ୍ଟିର ଶୃଙ୍ଖଳା ଝୁଲାଇଥିବା, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ସଦା ଭରିଥିବା ଯାନ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସୁନା, ଚାଁଦି, କାଂସାର ପାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ମନାଯାଏ; ଏଠାରେ ଚାଁଦି ଅଥବା ଚାଁଦି ଚଢ଼ାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଚାଁଦି ଦେଖିବା ଓ ଦାନ କରିବା, ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ପୁଅମାନେ ନିଜ ପିତୃମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପିତୃମାନେ ଚାଁଦି ପାତ୍ରରେ ଦୁଧର ସ୍ୱଧା ପିଇଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱଧା ଆହୁରି ଚାହାନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଦିଆଗଲେ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମର ସ୍ଥିତି, ଦୃଷ୍ଟି ଅଥବା ଦାନ କରିବା, ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣିକ ତେଜ ବଢ଼ାଏ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପିତୃମାନେକୁ କ୍ଷେମ ଦେଏ। ସୁନା, ଚାଁଦି, କାଂସା, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟପ ପାତ୍ର, ତିଳ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଓ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ—ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ନିୟମ। ଏହା ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥଳରେ, ଏକ ରତ୍ନି ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ରେ ସମଚତୁର୍ସ୍ର ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଓ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଳ ଓ ରୂପ ବୃଦ୍ଧି ଦେଏ। ସେଠାରେ ତିନିଟି ଗଡ଼ି, ତିନିଟି ଖଦିର ଦଣ୍ଡ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ରତ୍ନି ଲମ୍ବ, ଚାଁଦିରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ଆଂଶାରେ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ମୋଟା ରଖିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରି, ଗର୍ଭ ନଥିବା ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଲୋକେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଧୋଇବା ଦରକାର। ଶୁଧ୍ଧି କାମ କ୍ଷୀର ବା ଛାଗଳୀ ଦୁଧ ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ନିୟମିତ ଅର୍ପଣରେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ। ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ତିନିଥର ଗୋସାଉଁଥିବା ପରେ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଦ୍ଧତିରେ ପିତୃମାନେକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉକ ଗଡ଼ିରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହି ତ୍ରିସପ୍ତ ବିଧି ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ ମିଳେ; ବିବିଧ ଭାଗ୍ୟ ଆସେ, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହା ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ, ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳଦାୟି। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଦି ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜା କରନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାର ଅମର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ମନ୍ତ୍ର କହିବି। ଦେବତା, ପିତୃମାନେ, ମହାଯୋଗୀ, ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର। ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ପିଣ୍ଡ ଦାନ ସମୟରେ ମନୋଯୋଗରେ ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ଦ୍ରୁତ ଆସନ୍ତି, ଅସୁରମାନେ ଦୂରେଯାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ପିତୃମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସଦା ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱାଧିନତା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅତି ନିଷ୍ଠାରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ଶକ୍ତି, ପବିତ୍ରତା, ଧନ, ଧର୍ମ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁ ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଏ। ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ସପ୍ତାର୍ଚିଷ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଅରୂପ ଓ ରୂପାତ୍ମକ ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୃଗୁ, ମରୀଚି, ସପ୍ତ ଋଷି, ପିତୃମାନେ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ନକ୍ଷତ୍ର, ଚରାଚର, ପିତୃବୃଦ୍ଧ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କ ପିତୃମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଭୟ ଦୂର କରିବା ଦାତା, ପ୍ରଜାପତି, କଶ୍ୟପ, ସୋମ, ବରୁଣ, ଯୋଗ ଓ ସଂଯୋଗର ନାୟକମାନେ, ସପ୍ତ ଲୋକର ସପ୍ତ ପିତୃମାନେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ବିଧି ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଗୌରବ କରିଥିବା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ଓ ମହାପାପ ନାଶକ। ଏହି ବିଧି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷ ତିନିଟି ବର ପାଏ: ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ସପ୍ତାର୍ଚିଷ୍ ମନ୍ତ୍ର ସଦା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଢ଼େ, ସେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ରାଜା ହୁଏ। ଘରେ ଯାହା ରନ୍ଧାଯାଏ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରାଯାଏ, ତାହା ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ କରିବା ବିନା କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ବଳି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଫଳ କ୍ରମଶଃ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ।