ଏକ ଦିନ, ଏକ ଭକ୍ତିଶିଳ ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ନିମାନ୍ତ୍ରଣରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିଲେ । ସେ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ । ପିତୃଗଣ ଯେଉଁଠି ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଜନ୍ୟତା, ପୋଷଣ, ଏବଂ ସ୍ବର୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଥିରେ କେହି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ପିତୃଗଣଙ୍କ ପୂଜା, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; କାରଣ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣତାଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଯୋଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଉପବାସ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ଶରୀର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି, ପିତୃଗଣଙ୍କ ଜଗତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଝିଅ, ନାତି, ନାତିନୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂଜାକର୍ତ୍ତାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି । ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ଶରୀରୀ ଅଛନ୍ତି, ତିନିଜଣ ନିରାକାର; ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରିତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମତାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଭିଶ୍ୱେ, ରେଣୁ, ପୃଶ୍ନିଜ, ଶୃଙ୍ଗିନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ହସ୍ତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି । କଳା, ଧଳା, ଏବଂ ଅଜନ୍ମା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମିତ୍ତିକ ରିତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଦିନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ, ପବନ-ବନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଲେଖା, ମାରୁତ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଦେବଗଣ; ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ଋଷିମାନେ; ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସବୁଠିଏ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଫଳ ଚାହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଏହି ମହାତ୍ମା ପିତୃଗଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ ହୋଇ, ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ତିନି ଲୋକର ଚକ୍ର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତୃଗଣ ମୋକ୍ଷ ଓ ଯୋଗ-ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି । ପିତୃଗଣ ମୋକ୍ଷ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର, ନିର୍ବିକାମତା ଓ ଅନନ୍ତତା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଯୋଗ-ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ; ଯୋଗ-ଏଶ୍ୱର୍ୟ ବିନା, ମୋକ୍ଷ କେବେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏନି । ଯେପରି ବିମାନ ଥିବା ତାହା ମାତ୍ର ଆକାଶରେ ଚଳିପାରେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ଏହି ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ । ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଯାନ, ଅପସରାମାନେ ସଜାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ, ପିତୃଗଣ ଦେଇଥାନ୍ତି । ବିଦ୍ୟା, ପୋଷଣ, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ—ଏସବୁ ମହାତ୍ମା ପିତୃଗଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ପୁରୁଷ ପିତୃମାନେ ମୁକୁତା ଓ ବୈଦୁର୍ୟ ମଣିର ପୋଷାକ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ଦଳ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ମଣି ଦେଇଥାନ୍ତି । ପୁରୁଷ ପିତୃମାନେ ସଦା ସ୍ନେହରେ ମୁକୁତା ଓ ବୈଦୁର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ହଂସ ଓ ମୟୁର ଯୋକ୍ତ କରି, ଘଣ୍ଟା ଚେନରେ ଶୋଭିତ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ଯାନ ଦେଇଥାନ୍ତି । ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କାଉଁସାର ପାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ; ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଚଢ଼ାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ । ଚାନ୍ଦି ଦେଖିବା ଓ ଦାନ କରିବାକୁ ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସ୍ବର୍ଗୀୟ ଦାନ ଭାବରେ ଘୋଷିତ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି । ପୂର୍ବକାଳରେ, ପିତୃମାନେ ଦୁଧର ସ୍ୱଧା ଦାନ ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ରରେ ପାନ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ । କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚମଡ଼ର ଉପସ୍ଥିତି, ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନ, ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ବଢ଼ାଇ ଦେଇ, ପିତୃମାନେକୁ ଏକାଧିକ ଉପକାର କରେ । ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କାଉଁସା, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟପ ପାତ୍ର, ତିଳ, ଶୁଦ୍ଧ ପୋଷାକ, ତ୍ରିଦଣ୍ଡ, ଯୋଗାଭ୍ୟାସ—ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିତ୍ୟ ନିୟମ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ, ଖ୍ୟାତି, ସନ୍ତାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବଂଶ ବଢ଼ିଯାଏ । ଆଗ୍ନିକୋଣରେ, ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥଳରେ, ଏକ ଚତୁର୍ସ୍କୋଣ ଅଞ୍ଚଳ, ଏକ ରତ୍ନି ମାପରେ, ପ୍ରସ୍ଥୁତ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ନିୟମ ଓ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ପିତୃସ୍ଥଳର ବିବରଣ ଦେବି, ଯେଉଁଠି ଧନ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ କ୍ଳେଶ କମିବା ସହିତ ଉନ୍ନତି ଆସେ । ସେଠି, ତିନିଟି ଗଡ଼ି ବନାଇବା ଉଚିତ, ତିନିଟି ଖଦିର ଦଣ୍ଡ, ଏକ ରତ୍ନି ଲମ୍ବା, ଚାନ୍ଦିରେ ସଜାଯାଇଥିବା; ସେମାନେ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ତଳ ହେବା ଉଚିତ । ଏହି ଦଣ୍ଡ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଦର୍ଭା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦଣ୍ଡକୁ ସଦା ଧୋଇବା ଉଚିତ । ଶୁଦ୍ଧି କାମ ଦୁଧ କିମ୍ବା ମେଁଡା ଦୁଧ ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ନିରନ୍ତର ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପିତୃଗଣଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭରିତ, ଏବଂ ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଶୁଧ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଏହି ଦଣ୍ଡ ଚତୁର୍ସ୍କୋଣ ଗଡ଼ିରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହି ତ୍ରି-ସପ୍ତ ନିୟମ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ, ଧନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ବିଭିନ୍ନ ସୁଭାଗ୍ୟ ଆସେ, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ଏହି ଶୁଧ୍ଧ, ପାପ ଦୂର କରେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଦ୍ବିଜମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିଲେ, ଏହି ଅମୃତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ କହିବି । ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ମହାଯୋଗୀ, ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର । ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପିଣ୍ଡ ଦାନରେ ମନୋୟୋଗରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ । ପିତୃଗଣ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତି, ଦୂଷ୍ଟ ଦୂରେ ଯାନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସତ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ।