ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କରୁ ଆଜ୍ୟପା ପିତୃଗଣ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ପୁନଃ ସେମାନେ ପୁଲହା ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସଂସାରରେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀର ଆକାଉଟରେ ଉଡ଼ିବା ପକ୍ଷୀର ଭଳି ଚରାଚର କରନ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଅଭିଲାଷାରେ ଏକାଉଟି ରହନ୍ତି। ବୈଶ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି, ଫଳ ଆଶାରେ। ଆଜ୍ୟପା ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟା ଥିଲେ—ବିରଜା, ଯିଁଁ ସତ୍ପତ୍ରୀ ଓ ଯୟାତିଙ୍କର ମାତା, ନହୁଷଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅନ୍ୟପଟେ, ସୁକାଳା ପିତୃମାନେ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ପୁତ୍ର; ଶୂଦ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି। ସୁକାଳା ପିତୃମାନଙ୍କର ଲୋକଗୁଡିକ ମାନସ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହି ଲୋକ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟା ନର୍ମଦା, ଯିଁଁ ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହି ଯାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ଟ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ମାତା ଓ ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କର ପତ୍ନୀ। ମନୁଙ୍କ ଅବଧିରେ, ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଅନୁସୂଚନାରେ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସ୍ୱଧା ପ୍ରଥମେ ରଖି, ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଶୋଭିତ ପାତ୍ରରେ ଦେଲେ, ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସୋମ, ଅଗ୍ନି, ବୈ୵ସ୍ୱତ ଏବଂ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ସ୍ତୁତି କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଉପସ୍ଥାପକଙ୍କୁ ପୋଷଣ, ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକର ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସଂଶୟ ନାହିଁ। ପିତୃଗଣଙ୍କର କ୍ରିୟା ସଦା ଦେବତାଙ୍କର କ୍ରିୟାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ପିତୃଗଣଙ୍କର ପୂରଣ ଦେବତାଙ୍କର ପୂରଣ ଆଗରୁ ସ୍ମରଣ ହୁଏ। ଯୋଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ, ଶରୀର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି, ପିତୃମାନଙ୍କର ଲୋକ, ସେମାନଙ୍କର କନ୍ୟା, ପୁତ୍ରପୁତ୍ରି, ଏବଂ ଉପସ୍ଥାପକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଚାରିଜଣ ପିତୃମାନେ ଶରୀରୀ, ତିନିଜଣ ନିରାକାର; ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଭିଶ୍ୱେ, ଶୃଙ୍ଗିନ, ପ୍ରିଶ୍ନିଜ, ଶ୍ଵେତ, କୃଷ୍ଣ, ଅଜ, ଦିନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ, ଲେଖା, ମାରୁତ୍, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବଗଣ, ଆତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ଋଷିମାନେ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଫଳାଶାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇ, ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଅଭିଲାଷୀ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଛାଡ଼ି, ମୋକ୍ଷ ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱରତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷର ସାଧନ, ଶ୍ୱରତା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର, ନିର୍ବିକାମତା ଓ ଅନନ୍ତତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱରତା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ; ଯୋଗୀଶ୍ୱରତା ଛାଡ଼ି ମୋକ୍ଷ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯେପରି ଉଡ଼ିବା ପକ୍ଷୀ ହିଁ ଆକାଶରେ ଚଳିପାରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ନିତ୍ୟଧର୍ମ। ଅପ୍ସରାମାନେ ଶୋଭିତ ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଯାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରେ, ପିତୃମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ବୃହତ୍ ଆତ୍ମାର ଦୟାରେ ବିଦ୍ୟା, ପୋଷଣ, ସ୍ମୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ୱରତା, ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ମଣିମାଳା, ମୁକ୍ତା, ବୃହତ୍ ହସ୍ତି-ଘୋଡ଼ା, ଅନେକ ମଣି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଦୱର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ରଥ, ହଂସ ଓ ମୟୂର ଯୁକ୍ତ, ଘଣ୍ଟା ମାଳା, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଜନଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ନେହରେ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଚାନ୍ଦି, କାଉଡ଼ି ପାତ୍ର ଯଥାଯଥ ଅର୍ପିତ; ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଚଢ଼ା ପାତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ। ଚାନ୍ଦି ଦେଖିବା ଓ ଦାନ କରିବା, ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦାନ ଭାବରେ ଘୋଷିତ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଭଲ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ପୂର୍ବକାଳରେ, ପିତୃମାନେ ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ରରେ ଦୁଧର ସ୍ୱଧା ଦେଉଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ୱଧା ଚାନ୍ଦି ପାତ୍ରରେ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। କଳା କୃଷ୍ଣ ମୃଗଚର୍ମ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା, ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ତେଜ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପକାର କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଚାନ୍ଦି, କାଉଡ଼ି, କନ୍ୟାର ପୁତ୍ର, କୁଟପ ପାତ୍ର, ତିଳ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର, ତ୍ରିଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିତ୍ୟ ନିୟମ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଆୟୁ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ସନ୍ତାନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ, ଏକ ରତ୍ନି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଚତୁର୍ସ୍କୋଣ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ତିନି ଗଡ଼ା ଖୋଦିବା ଓ ତିନି ଖଦିର ଦଣ୍ଡ, ଏକ ରତ୍ନି ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ, ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭୂମିରେ ରଖି, କୁହାଡ଼ି ନ ଥିବା ଦଣ୍ଡ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଦର୍ଭା ପୁରି ଜଳରେ ଧୁଇବା ଉଚିତ। ଗାଈ କିମ୍ବା ମେଁଢା ଦୁଧରେ ଏବଂ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଦିନେ ଦିନେ ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ପିତୃମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନିତ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯେଉଁଜଣ ନିୟମିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତିନି ବେଳା ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାନ୍ତି।