ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ – “ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶୁକ୍ର ବୋହିଛ, ତେଣୁ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ତୁମେ ହେବାକୁ ପଡିବ; ଏହି ହେବ ତୁମର ଦଣ୍ଡ।” ଏପରେ ଶାପିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ଦେବ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ବର୍ଷନ୍ ଦିନ ପରିଖ୍ୟାତ ରୂପେ ଗୋପନ ରଖିଲେ। ଅଗ୍ନି ଦେବ ଏହି ଭାର ଉପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ – “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ମୁଁ ଏହି ଅଣ୍ଡ ବୋହିବାରେ ଅତି ଦୁଃଖ ପାଉଛି। ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ତୁମେ ବୋହ। ମୋର କୃପାରେ ତୁମର ଦୁଃଖ ଅଳ୍ପ ହେବ।” ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି ମନେ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏହି ଭାର ବୋହିବାରେ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ଅଣ୍ଡକୁ ନିବେଦିତ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ, ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ହିମବତ ପବିତ୍ର ଗର୍ଭରେ ରଖିଲେ, ଶରବନ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ଉପବନରେ – ଯେଉଁଠି ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ସେଠି ଅଣ୍ଡକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା। ଏହିଠାରେ ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ – ସେ ଉଷା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏକ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆକାଶ ଦେବ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା – ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଏହି ରଥରେ ଆକାଶ ଆଛାଦିତ ହେଲା। ଦେବ ଦମ୍ର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶରେ ବାଜିଲା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣ ମନ୍ଦାକାଶରେ ରହି ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ everywhere ଗାନ କଲେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉପରେ ହଜାର ନାଗ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଚମକରେ ଦେମନ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ, ଆରମ୍ଭରେ ଷଡ୍ ଋଷିଙ୍କର ଶ୍ରୀମତୀମାନେ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଅରୁନ୍ଧତୀ ତଥାବିଧି ନିମିତ୍ତେ ବାହାରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କ୍ରୂର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏକ ନବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ବେଶ୍ ଆଦର ପାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏକା ସମୟରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଜାହ୍ନବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୀପ୍ତିରେ ଷଡ୍ ମୁହଁ ଦେଖାଇଲେ। ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଲୋଟସ୍ ନୟନ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ଚମକରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ମହା ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେ ସହିନପାରିଲେ, ଦାନବମାନେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍କନ୍ଦ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଅସୁର ନାଶକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଆସ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଏକ ଅଜୟ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଖେଳ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ – ଗରୁଡ଼ ଓ ଆଦିତିପୁତ୍ର – ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ବାୟୁ ଦେବ ପେଉଁ, କୁକୁଡ଼ ଓ ଝଣ୍ଡା ଦେଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ମହା ଶବ୍ଦମୟ ବୀଣା ଦେଲେ; ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ମେଷ ଦେଲେ; ଶମ୍ଭୁ ଭେଡ଼ ଦେଲେ। ଏହି ମାୟା ରଙ୍ଗରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ପତନ ହେଲା, ମହା ଅସୁର ତାରକ ଉତ୍ଥିତ ହେଲେ, ପରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଏପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ – ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଦିବ୍ୟ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବସେନାପତି, ମାନବ ନେତା, ଦେବଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପ୍ରମଥ, ଦାବ, ଭୂତ ଓ ମାତୃମାନେ, ଏବଂ ବିନାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଅସମୟରେ ଏକ କନ୍ୟା ଦେବରଥ ତଳି ପଡୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ହରାଇ ଆକାଶରୁ ପତିତ ହେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ – ଧୂଳି ଭଳି ଉପରେ ପଡିଥିବା – ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତ୍ୟାଗିତ, ନିଜ ଅଗ୍ନି ଉପେକ୍ଷିତ, ନିର୍ବିକାର ଅଗ୍ନି ଭଳି ଥିଲେ। ଏହି କନ୍ୟା ନମ୍ର ମୁଣ୍ଡ କରି ଏମିତି କହିଲେ – “ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ପୂର୍ବଜମାନେ ତାଙ୍କୁ “ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ” ଭାବରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ; ସେ ପରେ ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉପଶମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ – “ତୁମ ଅପରାଧରେ ତୁମର ଶ୍ରୀ ଚଳିଗଲା; ତୁମେ ତୁମ ଦୋଷରେ ଶ୍ରୀ ହାରାଇଛ; ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପଡିବ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନେ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କରନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଫଳ ପାନ୍ତି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ – ଦେବତା, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, କିମ୍ବା ମାନବ ରୂପରେ; ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମେ ଅମାବସ୍ୱପତୀ ଭାବରେ ଫଳ ପାଇବେ।” ଏହିପରି ଶୁଣି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଉପଶମ ହେଲେ; ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୟାରେ କୃପା ଦେଲେ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣା ନିଶ୍ଚିତ ଦେଖି, ଦେବତା, ସୋମପାନୀ, ପିତୃମାନେ ଓ ଅମାବସୁ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଏପରି କହିଲେ – “ମୁଁ ମାନବ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମହାନ୍ ଭାବେ, କନ୍ୟା ହୋଇ, ପୁନି ତୁମ ଲୋକ ପାଇବା। ଏକ ଶତ ଦ୍ୱାପରରେ, ଏହି ଅଦ୍ରିକା ମାଛର ଗର୍ଭରୁ ଅମାବସୁ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା। ପରାଶର ଋଷିଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପୁତ୍ର ଦେବା; ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଏକ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବେ। ମହାଭିଷ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର – ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଦେବା; ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ବଢ଼ିବ – ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଦେବା। ଶକ୍ତି, ଶୈଳୀ ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଦେବା; ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଲେ, ପୁନି ତୁମ ଲୋକ ପାଇବା। ପିତୃମାନେ ଉପରେ ଅପରାଧ କରିବାରୁ ତୁମେ ଅପବାଦ ଜନ୍ମ ପାଇବା; ଏହି ଅଦ୍ରିକାରେ ଏହି ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ହେବା। କନ୍ୟା ହୋଇ, ପୁନି ଏହି ଲୋକ ପାଇବା; ଏହିପରି କହି, ଦାଶର କନ୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ ହେଲେ।