ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବମାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ବଡ଼ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ, ଏକ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓ ମହାନ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଯେଉଁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେଉଁଠି ପୃଥୁ ତାଙ୍କୁ ଜିତିଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ରାଜା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପୃଥୁଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ସେ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଯିବାବେଳେ ପାଣି ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲା, ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ରାଜଧ୍ୱଜ କେବେ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ମାଟି କୃଷି ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଫସଲ ଦେଉଥିଲା, କେବଳ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଗାଈମାନେ ଇଚ୍ଛାମତା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ ଅବସରରେ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ସୂତ ଓ ଏକ ପଣ୍ଡିତ ମାଗଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ କରାଯିବା ସମୟରେ, ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ତାହାରୁ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେଠାରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ହେଲା, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୋମ ଗୁରୁଙ୍କ ହୋମକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା, ଏହାରୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ରରୁ ଜାତିର ଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଆଁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସୂତ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସୂତଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ଘୋଷିତ ହେଲା। ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସେବା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା, ରଥ ଓ ହାତୀ ଚଲାଇବା, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସା କରିବା। ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସୂତ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି କହିଲେ—'ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତୁମେମାନେ ଉଭୟେ ଏହି ଗୀତ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।' ତେବେ ସୂତ ଓ ମାଗଧ କହିଲେ—'ଆମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛୁ।' 'ଆମେ ଏହି ପ୍ରଖ୍ୟାତ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଲକ୍ଷଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଜାଣିନାହୁଁ, ଯାହା ଆଧାରରେ ଗୀତ ରଚିପାରିବା।' ତାହାପରେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି କହିଲେ—'ଭବିଷ୍ୟତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର। ସେ ସଦା ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସତ୍ୟବାନ୍, ନିୟମିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।' ପୃଥୁଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସ୍ତୁତି ଶେଷରେ, ପ୍ରଜାପତି ପୃଥୁ ଖୁସିହୋଇ, ସୂତଙ୍କୁ ଅନୂପ ଦେଶ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ମାଗଧ ଦେଶ ଦାନ କଲେ। ସେ ଦିନରୁ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ଭୂପତିମାନେଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଗାୟକମାନେ ସ୍ତୁତି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ—'ଏହି ବେଣାପୁତ୍ର ତୁମର ଉପଜୀବିକା ଦେବେ, ତାଙ୍କୁ ରାଜା କର।' ତାପରେ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, 'ଆମ ପାଇଁ ଉପଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପ୍ରଜାମାନେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ, ପୃଥୁ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଅଭିଲାଷାରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ବାଣ ଉଠାଇ ଭୂମିକୁ ଚାପିଲେ। ଭୂମି ଭୟରେ ଏକ ଗାଈ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇଲା। ପୃଥୁ ଧନୁଷ ନେଇ ତାହାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ଭୟରେ, ଭୂମି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ସେଠି ବି ଦେଖିଲା ପୃଥୁ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି, ଅଚଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପରାଜେୟ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଭୂମି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନପାଇ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଭୂମି ଦେବୀ ସବୁବେଳେ ପୂଜିତ, ସେ ପୃଥୁଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—'ରାଜନ୍, ଆପଣ ଏହାକୁ ଅଧର୍ମ ଭାବିନାହାନ୍ତି କି? ଜଦି ମୁଁ ନଥାଏ, ଆପଣ କିପରି ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବେ?' 'ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଥିବାରେ ଅଛି। ମୁଁ ନଥିଲେ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜନ୍, ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।' 'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେ ସଫଳ ହୁଏ। ଆପଣ ମୋତେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।' 'ମୁଁ ଖାଦ୍ୟର ଉତ୍ସ ହେବି; ଆପଣ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଜନ୍ମରେ ଅନେକ ପଶୁମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ମାନନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି, ଭୂମିରକ୍ଷକ, ଆପଣ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୃଥୁ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଭୂମିକୁ କହିଲେ—'ଏକ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ମରିଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଚାହେ ନିଜ ପାଇଁ, ଚାହେ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ, ପାପ ଲାଗେ।' 'କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନେକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ଏପରି ଉପକାରୀ ବଧରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।' 'ସେଇପରି, ଯଦି ଆପଣ ଆଜି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି।' 'ଆପଣ ମୋ ଆଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାରୁ, ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରି, ଏଠାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବି।' 'ଏହିପରି, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷକ, ମୋ କଥା ମାନନ୍ତୁ—ସଦା ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମର୍ଥ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' 'ମୋ ଝିଅ ହେଉନ୍ତୁ; ଏହିପରି ଏହା ଏକ ମହା ଉପାୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବାନ୍ଧି ରଖୁଛି, ଭୟଙ୍କରି।' ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭୂମି ନୀତିଶୀଳ ଭାବେ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏହିପରି ହେବ, ରାଜନ୍; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏହା କରିବି।' 'ମୋତେ ଏକ ବଛା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦୁଧ ଦେଇପାରିବି; ଏବଂ ମୋତେ ସମାନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଦୁଧ ସବୁଠାରେ ବହେ, ମୁଁ ସବୁଠାରେ ଦେଇପାରିବି।' ତାପରେ ବୈନ୍ୟ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପଥର ତଲକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ହଟିଗଲା।