ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ମହାନ କନ୍ୟାମାନେ ଏକ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହାଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନା ନାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଦନ୍ତକାଣ୍ବ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ହିମବତ୍ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଅସିତଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦେବଳ ନାମକ ଏକ ମନୋଜାତ ପୁଅ ଜନ୍ମନେଲେ, ଯିଏ ସଦା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତୃତୀୟ କନ୍ୟା ଏକପାଟଳା, ଶତଶିଳାକଙ୍କ ପୁଅ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ଶଂଖ ଓ ଲିଖିତ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ। ଏହି ହିମବତ୍ ତନୟାମାନେ ଅତି ଶୁଭ ଏବଂ ମହିମାମୟ ଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଉମା ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଏକତା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବିକାଶ ପାଇଲା। ଏହି ଦୃଢ଼ ଏକତାକୁ ଦେଖି, ବୃତ୍ରଘ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଉମା ଓ ମହାଦେବ ମିଳନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଭୟରେ ଯେ ପୁଅ ହେବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ତାଙ୍କଠାରେ ପଠାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଏକତାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କର। ତୁମେ ସବୁଠି ଥିବା ଦେଉଳି, ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।" ଅଗ୍ନି ଏହି ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତାହାପରେ ଉମା ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ଶିବଙ୍କ ବୀଜ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଉମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା—"ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ କରି, ତୁମେ ମୋର ଏକତାରେ ବିଘ୍ନ ଦେଲ, ଏହା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ ଥିଲା, ତେଣୁ ତୁମେ ଅବିଚାରୀ ହେଲ। ଏହି ତୀବ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବୀଜ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ, ତେଣୁ ଏହାର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" ଏଭଳି ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାପରେ, ଅଗ୍ନି ବର୍ଷଗଣା ଧରି ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗା ନଦୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, "ହେ ପରମ ନଦୀ, ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳିଷ୍ଟ। ମୋର ନିମିତ୍ତେ ଏହା ଧାରଣ କର, ମୋର କୃପାରେ ତୁମର କଷ୍ଟ କମିଯିବ।" ଗଙ୍ଗା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, "ଯଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ମନ ଜଳିଉଠିଲା। ବହୁଦିନ ଧରି ଗଙ୍ଗା ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଅତି କଷ୍ଟ ସହିଲେ। ପରେ, ସେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଶୁଭ୍ର ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଗର୍ଭରେ, ଶାରବଣ ନାମକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଅଗ୍ନିସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗର୍ଭକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଉଷାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ପ୍ରଭା ସମ, ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅସିମ୍ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭା ସହିତ। ଏହି ମହିମାମୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ ଆକାଶ ଦେବଚରିତ ରଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ ହେଇଗଲା, ମନେ ହେଲା ଯେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ବାଜାଇଲେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଆକାଶରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ୍ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ହଜାର ନାଗ ଓ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିବଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦାନବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦମିତ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶିଶୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମହିଳାମାନେ (ଅରୁଣ୍ଡତୀ ବ୍ୟତୀତ, ଯିଏ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲିଥିଲେ) ସହିତ ଦେଖାଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ତାଙ୍କ ମାଆମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆଦରେ ଲାଡ଼ିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏକାସାଥି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେଣୁ ଜହ୍ନୁପୁତ୍ର ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଛଅଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଅତି ମହିମାମୟ, କମଳନୟନ, ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଉତ୍ପ୍ଲବ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ମହାଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେ ସହିଯିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଛିତରିଗଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍କନ୍ଦ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟଶତ୍ରୁ ସ୍କନ୍ଦ ଜବ ଉବ୍ୟାସ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନିମୟ ମାଳା ମଧ୍ୟରୁ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅଦିତିପୁତ୍ର—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବାୟୁ ମୟୂର, ଲୁହୁଙ୍ଗ ଓ ଧ୍ୱଜ ଦେଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ମହାନ୍ଦ୍ରୁତି ଭୀଣା ଦେଲେ; ସ୍ୱୟଂଭୂ ମେଷ ଦେଲେ; ଶମ୍ଭୁ ଛାଗ ଦେଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମାୟା ଖେଳରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ଭୂମିକୁ ଢେଉଁ ହେଲା, ତାରକ ନାମକ ମହାସୁର ଉତ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ପରେ ବିନାଶ ହେଲେ। ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ସେ ଦେବସେନାପତି, ମନୁଷ୍ୟମୁଖ୍ୟ, ସ୍କନ୍ଦ, ଦେବତାମାନେ ଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମଥ, ଦେବ, ଭୂତ, ମାତୃମଣ୍ଡଳ ଓ ବିନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦିନରେ ଜଣେ ଦେବୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ଆକାଶରୁ ଦିବ୍ୟ ରଥମାନେ ଖସିପଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଧୂଳିକଣା ସମାନ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ନିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଅନାତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି କହିଲେ, "ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!" ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ, "ଭୟ କରନି," ଏହିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ ଦେବୀ ନିଜ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।