ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଧାରକ ଏବଂ ପବିତ୍ରତମ ପର୍ବତ ହିସାବରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ କ୍ରଉଞ୍ଚ। ଏହି ପର୍ବତପତି ହିମାବତଙ୍କର ମେନା ନାମକ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ତିନିଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ—ଅପର୍ଣ୍ଣା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଏକପାଟଲା। ଏହି ତିନିଜଣୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅପର୍ଣ୍ଣା ଘର ଛାଡ଼ି ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏକପର୍ଣ୍ଣା ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଏବଂ ଏକପାଟଲା ପାଟଲ ଗଛ ତଳେ ରହି ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେନି ଏମିତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଦିନକୁ ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଏକପାଟଲା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ପାଟଲ ଫୁଲ ଖାଇ ରହିଲେ। ପ୍ରତି ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା ମେନା ଦୁଃଖ ଓ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି ‘ଉ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହିପରି ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଉପଦେଶରୁ ସେ ଦେବୀ ତିନି ଲୋକରେ ‘ଉମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ନାମରେ ଚିରକାଳ ଥିବେ। ଏହି ତିନିଜଣୀ କନ୍ୟା ସଦା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଯେତେଦିନ ରହିବ, ତେତେଦିନ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅବିଚଳିତ ରହିବ। ତିନିଜଣୀ ତପସ୍ୟାରେ ଗଢ଼ା ଦେହ ଓ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଏହି ଦେବୀମାନେ ସଦା ଯୁବତୀ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳି। ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉମା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁଠାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ। ଉମା ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତକାଣ୍ବ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ହିମାବତ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଆସିତଙ୍କ ପାଖରେ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଦେବଳ ନାମକ ମନସା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତୃତୀୟ କନ୍ୟା ଏକପାଟଲା ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶଙ୍ଖ ଓ ଲିଖିତ ନାମକ ଦୁଇଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏହି ହିମାବତଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଶୀଳ କନ୍ୟାମାନେ ଶୁଭଦାୟିନୀ। ଉମା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରେମ ଓ ଏକତା ଥିଲା। ଦୁହିଁଠାରେ ଏହି ଏକତା ଓ ସଂଯୋଗ ଦେଖି, ଭୃତ୍ର ଘାତକ ଇନ୍ଦ୍ର ସନ୍ଦେହ କଲେ; ସେମାନେ ନିଜର ମିଳନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ସନ୍ତାନ ଭୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମିଳନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କର; କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।” ଅଗ୍ନି ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ କରିଥିବା ପରେ, ଉମା ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ତାଙ୍କର ବୀଜ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା କ୍ରୋଧରେ କ୍ପମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା—“ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ତୁମେ ଯେ ମୋ ମିଳନରେ ବାଧା ଦେଲ, ଏହା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୂଢ଼ ମନସ୍କ। ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ଵୀଜକୁ ବୋହିଛ, ତେଣୁ ଏହି ଗର୍ଭ ତୁମେ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହା ହେଉଛି ତୁମର ଦଣ୍ଡ।” ଏଭଳି ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାପରେ, ଅଗ୍ନି ବର୍ଷକାଳ ଧରି ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ଶେଷରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ, ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ମୋ ପାଇଁ ଦୟାକରି ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୁମର ଦୁଃଖ ହ୍ଲାନ୍ତ ହେବ।” ଗଙ୍ଗା ସମ୍ମତି ଦେଇ ଖୁସି ହୋଇ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନ ଜଳିଉଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ। ପରେ, ସେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାବତଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗର୍ଭରେ, ଶାରବଣ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ମନୋହର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଜଗାରେ ରଖିଦେଲେ। ଏଠି ସେ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଗର୍ଭକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ଉଷାକୁ ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଜହ୍ନୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମହେବା ସମୟରେ ଆକାଶ ଦେବ ରଥରେ ଭରିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଆକାଶ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି। ଦେବମାନେ ଢୋଳ ମାଡ଼ିଲେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଆକାଶରେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏଠାଠି ଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଶିବାଗ୍ନିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ହଜାର ହଜାର ନାଗ ଓ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦାନବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦମିତ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଜନନୀମାନେ (ଅରୁନ୍ଧତି ବ୍ୟତୀତ, ଯିଏ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ) ତାଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ସେ ଦେବତା, ତେଜସ୍ବୀ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ନିଜ ମାଆମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ପାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଦେଖିବାକୁ ଇଛା କରି, ଜହ୍ନୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଛଅଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଉଦୟାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ, କମଳନୟନ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ସେ ମହାନ ଜନ୍ମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ହେଲା, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍ତଭ୍ରମ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍କନ୍ଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ, ଦାନବନାଶକ ଭାବରେ। ଦୈତ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ସ୍କନ୍ଦ ଜବାଇଁ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନିମୟ ମାଳା ସହିତ ଅଜୟ୍ୟ ଶକ୍ତି ବାହାରିଲା। ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବିହାର ପାଇଁ, ମହାବଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ—ଗରୁଡ଼ ଓ ଅଦିତିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।