ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଣିଥିବା କଥା ଅନୁସାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଗୁପ୍ତ ଗଥା କହିବି—ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃମାନେ ଦେବମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବତନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼-ଛୋଟ ଅନୁସାରେ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି; କିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, କିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହି ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହା ଭୋଜନ କଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଫଳ ଆଶା କରି, ପୂର୍ବ ଆଚରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇଲେ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେମାନେ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅବାକ୍ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ବନ୍ଦନା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୟା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର କ୍ଷେମ ପାଇଁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କର। ତୁମ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପଚାର; ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ।" ପିତୃମାନେ ଅପରାଧ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଶିଷ୍ଟାନୁସାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପୁତ୍ରମାନେ ତପସ୍ୟାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର—ବାଣୀ, ମନ, କର୍ମ ଜନିତ ତପସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବମାନେ ଜ୍ଞାନ ଫେରାଇ ପାଇ, ଆନନ୍ଦରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବଜ, କାରଣ ତୁମେ ଆମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛ। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶା ଯୋଗୁଁ କୌଣସି ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ତେଣୁ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।” ଏଭଳି କୁହାଗଲା—“ଏମାନେ ଆମ ପୂର୍ବଜ।” ସେହିପରି, ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃ ହେଲେ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପୁନି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ, ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ପୁନି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ପିତୃମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପୁନି କଥା କହିଲେ। ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ ଦେଇ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରେ, ତାହାର ଫଳ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଯାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିବେଦନରେ ପିତୃମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସୋମର ଆସ୍ୱାଦ ନେନ୍ତି; ତୁମେ ଯେପରି ପୋଷଣ କର, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ପୋଷିତ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ—ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ପୋଷଣ କରେ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୋଷଣ ଆଶାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଓ ସନ୍ତାନ ସଦା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ପିତୃମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବା ଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୋଷିତ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଆଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସଫଳ ହୁଏ। ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମ ପିତୃମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦାତା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ ଦେବ ଓ ଦେବମାନେ ପିତୃ; ଏମାନେ ପରସ୍ପରେ ପିତୃ ଓ ଦେବ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ସୂତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ପିତୃମାନେ କେତେ ଶ୍ରେଣୀର, କେଉଁ ସମୟରେ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀ ଅଛି, ଓ ସୋମ ପୋଷକ ପିତୃମାନେ କିଏ? ମୁଁ ଏଉଁଥିରେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପରମ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଶମ୍ୟୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। ଶମ୍ୟୁ, ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ପିତୃମାନେ କିଏ, କେତେ ଜଣ, ତାଙ୍କର ନାମ କଣ? କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, କିପରି ପିତୃ ହେଲେ?" “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସମସ୍ତ ବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବକ କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ? ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଏହାର ମହା ଫଳ କ'ଣ? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ନଦୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ? କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ୱିଜ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି? ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ କ'ଣ, କିପରି ବିଧି ଅଛି?" “ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ କହିଦିଅନ୍ତୁ," ଶମ୍ୟୁ କହିଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେହି ଗୁଭୀର ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ କହିବି। “ଆକାଶ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ପୃଥିବୀ, ତାରା, ଦିଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଦିନ ଓ ରାତ୍ରି—ଏହା ସମସ୍ତ ତିଆରି ହେଲା। ସେତିବେଳେ, ପ୍ରିୟ, କିଛି ଥିଲାନି; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା। ତେବେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଅତି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ଶମ୍ୟୁ ପୁନି ତାଙ୍କର ପିତା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ କିପରି ପରମ ତପସ୍ୟା କଲେ?" ବୃହସ୍ପତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏକତ୍ୱ ହେଉଛି ପରମ ତପସ୍ୟା; ସେତିବେଳେ, ଭଗବାନ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। “ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ-ଭବିଷ୍ୟତ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଓ ସମସ୍ତ ବେଦ—ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଦେଖି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସନ୍ତାନିକ ନାମକ ଲୋକରେ ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ବିରଜା, ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନେ। ପୂର୍ବରୁ, ଭଗବାନ ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଏକତ୍ୱ ହୋଇ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ନିତ୍ୟ ଯୋଗରେ ବସି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଉପଜାଇଲେ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଦିଦେବ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।