ପୁରାତନ କାଳରେ, ପରାଶର ଋଷିଙ୍କ ଅଠଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଖା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି—ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସମୂଳିକ, ଉଷ୍ମପ, ଏବଂ ଦାରକ; ଏହାସହ ନୀଳ ଓ ପରାଶର ନାମକ ଏହି ସଖାମାନେ ମହାପୁରୁଷ ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାପରେ ବସିଷ୍ଠ ବଂଶରେ, କପିଞ୍ଜଳ ଓ ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ କୁଶିତିୟ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରଶଂସିତ। ପୃଥୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୂମିପୁତ୍ର ଭାବେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଖାମାନେ। ଏହିଠାରୁ ଉପମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଉପମନ୍ୟୁ ବଂଶ ପ୍ରସ୍ତାରିତ ହେଲା। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଣ୍ଡିନ, ଏକର୍ଷେୟ, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସିଷ୍ଠମାନେ ଏହି ବସିଷ୍ଠ ବଂଶର ଏଗାରଟି ସଖା ରୂପେ ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଠ ମନସ ପୁତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଶତ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ପ୍ରବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି ବିବରଣୀ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଉ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଭବାନୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର କେମିତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ପୂର୍ବେ ସେ ଡକ୍ଷାୟଣୀ ଥିଲେ, ଏବେ ଉମା କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ?" ଏହା ସହିତ, ମେନା, ଯିଏ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କଠାରୁ ପାହାଡ଼ ପତି ପିଲା ଜନ୍ମାଇଥିଲେ। କିଏ ସେହି ପୂର୍ବଜ, ଯାହାର ମନସପୁତ୍ରୀ ମେନା? ମେନାଙ୍କ ନାତି ହେଲେ ମୈନାକ, ନାତିଘର ଉମା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଏକପତଳା। ଏହା ସହିତ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏପରି ଅନେକ ପୂର୍ବଜ ଅଛନ୍ତି, ପୁନି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧି ବିଶେଷ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ। କିଏ କିଏ ପୁଅ ରୂପେ ସ୍ମୃତ, କିଏ କିଏ ପୂର୍ବଜ? ସେମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିଏ ତାଙ୍କ ପିତା? ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ପୂର୍ବଜ ଦେବତା ରୂପେ ବି ପୂଜିତ। ଏହିପରି, ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯାହାକୁ ଦେଉଛୁ, ସେମାନେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ସେମାନେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି—ସ୍ୱର୍ଗ କି ନରକ? ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବାପା, ବଡ଼ ବାପା, ଓ ପରଦାଦାଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିନି ଭାଗରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। କେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉଛି, ସେ କିପରି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପହଁଚେ? ଯେମାନେ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଫଳ ପାଇପାରିବେ? କିଏ ପୂର୍ବଜ ରୂପେ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ମୃତ, ଆମେ କାହାକୁ ପୁନି ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ। ଏହି ସବୁ ତଥ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ। ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୂତ ମୁନି ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମନ୍ବନ୍ତର ମାନେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏଠି ଅଗ୍ରଜ ଓ ଅନୁଜ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, କିଛି ଏବେ ବି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମାନବ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ପୂଜନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଫଳ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ହେଲେ, କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ ହେଲା। ତାପରେ ସେମାନେ ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କ୍ଷମା ଚାହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ତୁମେ ତୁମ ପାପ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କର, ତୁମେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ପଚାର, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଲଭିବ।" ଏହିପରି, ତାପରେ ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ସଂୟମିତ ମନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶିଖିଲେ। ପୁଅମାନେ ଧର୍ମ ଜାଣି, ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲଭି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବଜ, କାରଣ ତୁମେ ଆମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛ। କୌଣସି ବର ଚାହିଁଲେ କହ।" ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ତେଣୁ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ହେବ।" ଏହିପରି, ପୁଅମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ହେଲେ, ପିତାମାନେ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ପୁଅ ଓ ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବଜ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନ ଦେଇ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ଫଳ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନେ ପାଆନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଅମୃତ ସୋମର ଭୋଗ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଉଛ, ସେମାନେ ବଢ଼ିବେ। ସୋମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପୋଷ୍ୟାର୍ଥୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ପୂର୍ବଜମାନେ ସେମାନେ ପାଇଁ ସଦା ପୋଷଣ ଓ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତିନି ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ଓ ନାମ ଓ ବଂଶ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ଥିବା ପୂର୍ବଜ ଓ ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୋଷିବେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦି ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦାତା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବଜ; ଏମିତି ଏହି ଦୁଇଁ ପ୍ରକାରରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ପୂର୍ବଜ ଓ ଦେବତା।