ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମହାତ୍ମା, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୂପ ଅବତାର ଥିଲେ। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ବଂଶରେ ଚାରିଜଣ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ—ଶ୍ୟାମ, ମୁଦ୍ଗଲ, ବଳରକ ଓ ଗବିଷ୍ଠିର। ଏହି ଚାରିଜଣ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାଖା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି, କଶ୍ୟପ, ନାରଦ, ପର୍ବତ ଓ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଉଛି। ଏବେ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ନାରଦ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ନାରଦ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା, ଏହା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପରୁ ଏପରି ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ତାରକାମୟ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେ ଔଷଧି, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଔଷଧି ଉପଜାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେଂକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଜନ୍ମଦେଇଥିଲେ; ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସଗରାଞ୍ଜନୟା ଦ୍ୱାରା ପରାଶର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। କଳି ଓ ପରାଶରଙ୍କୁ ଠାରୁ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଭଗବାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅରଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶୁକ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଗୁଣମୟ ଥିଲେ। ପିବାରୀ ରେ ଶୁକଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ—ଭୂରିଶ୍ରବା, ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର ପଞ୍ଚମ ଏବଂ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟ ଜଣେ। ଏହିଁ ଭିତରେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ନାମକ ଜଣେ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୋଗର ମାତା ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁହଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ମାତା। ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସମୂଳିକ, ଉଷ୍ମପ, ଦାରକ, ନୀଳ ଓ ପରାଶର—ଏହି ଏଠି ପରାଶରଙ୍କ ଅଠ ଶାଖା ମହାତ୍ମାମାନେ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କପିଞ୍ଜଳ ଓ ଘୃତାଚୀ ଠାରୁ କୁଶିତିୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପୃଥୁଙ୍କ କନ୍ୟାଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ବସୁସ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉପମନ୍ୟୁ, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଉପମନ୍ୟୁ ବଂଶ ଆସିଛି। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, କୁଣ୍ଡିନ, ଏକର୍ଷେୟ, ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଶିଷ୍ଠମାନେ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ବଶିଷ୍ଠ ଶାଖା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଠ ମନସପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶ ସ୍ଥାପିତ। ଏମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ର ଶତାଧିକ ଓ ସହସ୍ରାଧିକ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ବ୍ୟାପିତ। ଏପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଭବାନୀ ଦ୍ୱିତୀୟବାର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ କିଏ ଥିଲେ? ପୂର୍ବରୁ ସେ ଦକ୍ଷାୟଣୀ ଥିଲେ; ଉମା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ମେନା, ଯିଏ ପିତୃମାନେଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କଠାରୁ ପର୍ବତରାଜ ପୁଅ ଓ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ପିତୃମାନେ କିଏ, ଯାହାର ମେନା ମନସପୁତ୍ରୀ? ମୈନାକ ପୌତ୍ର, ଉମା ପୌତ୍ରୀ, ଏକପର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏକପତଳା ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବାରର। ଗଙ୍ଗା, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଏହି ସବୁ କଥା ପୂର୍ବରୁ କହିଦେଇଛି, ପୁନି ଶୁଣ। ପିତୃମାନେ ଅନେକ, ଏବଂ ପୁନି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରମ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। କାହାର ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ କିପରି, କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, କାହା ପୁଅ ଓ କିପରି ସ୍ୱଭାବ? ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ପିତୃ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଓ ଆମେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଛୁ ସେଉଁଠି କିପରି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କିପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, କ’ଣ କାରଣ ଅଛି? କେଉଁ ପିତୃ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ କେଉଁ ପିତୃ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି? ପିତା, ପିତାଙ୍କ ପିତା, ପରଦାଦାଙ୍କୁ ଭାବି, ତିନି ଭାଗରେ ନାମକ୍ରମେ ଉପହାର ଦିଆଯାଏ। କେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିପରି ସେମାନେ ପିତୃଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ? ଏବଂ ଯେମାନେ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି ସେମାନେ କିପରି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି? ଏଠାରେ କିଏ ପିତୃ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କାହାକୁ ପୁନି ପୂଜିବା ଉଚିତ୍? ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ଏକେକ୍ଷ୍ୟାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଆପଣ ଏହି ବିଷୟ ଭଲଭାବେ କହିପାରିବେ। ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୂତ, ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାକୁ କଥାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରୁତିଅନୁସାରେ କହିବି, ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ପିତୃମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗତ ଓ ଆଗାମୀ, ସେମାନେ ବୟସରୁ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ; ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ପୂର୍ବ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବି। ଏହି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମାନବମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରିଲେ ନାହିଁ। ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ଫଳ ଆଶାରେ ନିଜେ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଗଲେ; କିଛି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅବାକ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୃପା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହିପରି କହିଲେ—'ତୁମେ ତୁମ ଅପରାଧ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କର; ତୁମ ପୁଅମାନେ ପାଖକୁ ଯାଅ, ତାପରେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ।' ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଗଲେ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିୟମିତ ମନ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା, କର୍ମ, ଓ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ କହିଲେ।