ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ଗୃହରେ ଏକ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା । ସେ ପୁଅଙ୍କର ହାତ କେବେ ଛୋଟ, କେବେ ଲମ୍ବା, ତାଳପାଟି ରଙ୍ଗର, ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଶିକ୍ଷା, ମାୟା ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଅକୁ ଦେଖି ବିଶ୍ରବାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଏହି ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କୁବେର।” ‘କୁଟି’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିନ୍ଦା, ଏବଂ ‘ବେର’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଦେହ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଅସାମାନ୍ୟ ଓ ବିକୃତ ଥିଲାବୋଳି ସେ କୁବେର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଏହି ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଅ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ନିକଟରେ ସଦୃଶ ଥିବାରୁ, ସେ ବିଶ୍ୱରେ ‘ୱୈଶ୍ରବଣ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ । ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କୁବେରଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ନଳକୁବେର । କୈକସୀ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜନନୀ, ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଓ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଶୂର୍ପଣଖା (କନ୍ୟା), ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ବିଭୀଷଣ । ରାବଣଙ୍କ ଦଶମୁଣ୍ଡ, ଶଂଖକାର କାନ, ତାଳପାଟି ରଙ୍ଗ, ଲାଲ ଚୁଲ, ଚାରିଟି ଚାଲି, ବିଶାଳ ଶରୀର ଏବଂ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଥିଲା । ସେ ଜନ୍ମରୁ କାଳି ରଙ୍ଗର, ଦାଢ଼ିଆ, ଲାଲ ଗଳା, ରାଜଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଅଜୟ, ରୂପରେ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ । ରାବଣ ସତ୍ୟବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତର ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ‘ରାବଣ’ ନାମରେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ହେଉଛି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଯିଏ ତେରଟି ଚତୁର୍ଯ୍ୟୁଗ ଧରି ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ । ସେହି ଦିନରେ ସେ ପାଞ୍ଚ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଏକଷଠି ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ । ଚବିଶିତମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ବିନାଶ ପାଇଲେ । ମହୋଦୟ, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାଂଶୁଖର, ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଙ୍କ ପୁଅମାନେ; କୁମ୍ଭୀନସୀ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା । ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଭକାଙ୍କ କନ୍ୟା ଅସଳିକା ଏହି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ । ଏମିତି, ପୌଲସ୍ତ୍ୟର ଦଶ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ଅନେକ ବର ପାଇଥିଲେ, ପୁଅ-ନାତିମାନେ ସହିତ ଥିଲେ; ପୌଲସ୍ତ୍ୟର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯକ୍ଷ ଭିତରେ ଗଣନା ହୁଏ । ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ । ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜା ଇଡ଼ବିଡ଼ା, ସବ୍ୟପିଙ୍ଗଳ, ଓ ଯଜ୍ଞମୁଖ ଏମିତି ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଯାତୁଧାନ, ବ୍ରହ୍ମଧାନ, ବାର୍ତ୍ତ, ଦିନରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ରାତିରେ ଚଳିବା ଏମିତି ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛନ୍ତି । ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନୈୃତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟସନ୍ତାନ, କୌଶିକ—ଏହି ସାତ ରାକ୍ଷସବଂଶ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି । ମୁଁ ଏବେ ତାଙ୍କର ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ଗୋଲ ଆଖି, ତାଳପାଟି ରଙ୍ଗ, ବଡ଼ ଶରୀର, ଏବଂ ମୋଟ ଉଦର; ଆଠ ଟି ଦାଢ଼ି, ଶଂଖକାର କାନ, ଉଠିଥିବା କେଶ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିବା ମୁଁହ, ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ଓ ଧୂଆଁ ପରି ଉଠିଥିବା ଚୁଲ । ତାଙ୍କର ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ, ଧୂସର ଚର୍ମ, ଛୋଟ ଦେହ, ଲମ୍ବା ହାତ, ତାମ୍ର ମୁଁହ, ଲଟକୁଥିବା ଜିଭ ଓ ଓଠ, ଝୁଲିଥିବା ଗଣ୍ଡ, ମୋଟ ନାକ । ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ କଳା, ଲାଲ ଗଳା, ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ; ଭୟଜନକ ସ୍ୱର, ବିକୃତ ଦେହ, ଏବଂ ଜଙ୍ଘ ଏକଠା । ମୋଟ ଦେହ, ମୋଟ ନାକ, ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ବଂଶ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ । ସେମାନେ କଣ୍ଠା, ବାହୁପଶ, ମୁକୁଟ, ପାଗା ଧାରିଥାନ୍ତି; ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜାତିର ପୋଷାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ନାନା ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାନ୍ତି । ସେମାନେ ଭୋଜ୍ୟ, ମାଂସ ଏବଂ ମାନବ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହି ହେଉଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରୂପ ଓ ସ୍ଵଭାବ । ତଥାପି, ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ମାୟାରେ ଲୁଚିଥିବାରୁ, କେହି ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି । ପୁଲହଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ, ଦାଢ଼ିଆ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ହାତୀ । ବାନର, କିନ୍ନର, ଯମ-କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ କ୍ରତୁ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର କୌଣସି ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲା । ଏବେ ମୁଁ ତୃତୀୟ ପ୍ରଜାପତି ଅତ୍ରିଙ୍କ ବଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି । ଅତ୍ରିଙ୍କ ଦଶଜଣ ସୁନ୍ଦର, ପତିନିଷ୍ଠା ପତ୍ନୀ ଥିଲେ । ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରା ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦଶ ପୁଅ ଦେଲେ—ଭଦ୍ର, ଶୂଦ୍ର, ମଦ୍ର, ଶଳଦ, ମଳଦ, ବେଳ, ଖଳ, ଗୋଚାପାଳ, ମନରସ ଓ ରତ୍ନକୃତ । ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରଭାକର, ଅତ୍ରେୟ ବଂଶର ପ୍ରାରମ୍ଭକ । ଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାକୁ ଭୂମିକୁ ଖସାଇଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ସୋମ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକ ଦେଇଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଖସିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶୁଭବାଣୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଖସିଲେନାହିଁ । ସେହି ମହାତପସ୍ବୀ ଅତ୍ରି ପ୍ରମୁଖ ବଂଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଯଜ୍ଞରେ ସେ ‘ଅତ୍ରିଘନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜ ସମାନ, ଦଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତପସ୍ଵୀ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେମାନେ ‘ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟତ୍ରେୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ । ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ବଡ଼, ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ କନ୍ୟା ଅମ୍ବଳା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ । ଏହିପରି ପୌରାଣିକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ କଥକମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ରଖନ୍ତି ।