ନିଧ୍ରୁବଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯିଁଠାରୁ କୁଣ୍ଡପାୟିନ୍ମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି, ଅସିତ ଓ ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେଵଳ, ଯିଁଠିଏ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିଧ୍ରୁବ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ରୈଭ୍ୟ, ପରେ କଶ୍ୟପମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେଵଳଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ବରା ଆଦି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଚାରି ଯୁଗ ସମାପ୍ତି ପରେ, ଏକାଦଶମ ମନୁମାନ୍ତରେ ଏହି ବଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱାପରରେ ସେମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ମାନସଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଡମ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ତୃଣବିନ୍ଦୁ। ତୃତୀୟ ଯୁଗ, ତ୍ରେତାର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ତ୍ବିଡ଼ଵିଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ ଥିଲେ। ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ତ୍ବିଡ଼ଵିଡ଼ାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ ବିଶ୍ରବା, ଯିଁଠିଏ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଚାରି ଜଣେ ପତ୍ନୀ ନେଲେ। ଦେବମାନେଙ୍କ ପ୍ରବିଣ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା ଦେଵବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାମକ ଜଣେ କନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ। ମାଲ୍ୟବତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ—ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟା ଓ ବାକା, ଏବଂ ମାଲିନଙ୍କ କନ୍ୟା କୈକସୀ। ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ଦେଵବର୍ଣ୍ଣିନୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ, ରାକ୍ଷସ ଆକୃତି ଓ ଅସୁର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ଭାବେ ବଡ଼ ପୁତ୍ର ଭୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ତିନିଟି ପାଅ, ବିଶାଳ ଦେହ, ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠଟି ଦାଁତ, ପିତଳ ଦାଢ଼ି, ଶଂଖାକୃତି କାନ, ଲାଲ ଚର୍ମ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା। ତାଙ୍କ ହାତ କେବେ ଛୋଟ, କେବେ ଲମ୍ବା, ସେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜାଗୃତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ଏପରି ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବାପା କହିଲେ, “ଏହିଁ କୁବେର।” “କୁଟି” ମାନେ ନିନ୍ଦା, “ବେର” ମାନେ ଦେହ; ତାଙ୍କ ଅସାମାନ୍ୟ ଦେହ ଦେଖି, ସେ କୁବେର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଶିବିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଓ ଶିବିଙ୍କ ସଦୃଶ ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଭୈଶ୍ରବଣ ନାମରେ ଲୋକେ ଜାଣିଥାନ୍ତି। କୁବେରଙ୍କ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନଳକୁବେର ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। କୈକସୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଝିଅ ଶୂର୍ପଣଖା ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ପୁତ୍ର ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ। ରାବଣ ଦଶମୁଣ୍ଡିଆ, ଶଂଖାକୃତି କାନ, ପିତଳ ଚର୍ମ, ଲାଲ କେଶ, ଚାରିଟି ପାଅ, କୁଡିଟି ହାତ, ବିଶାଳ ଶରୀର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ କାଜଳ ଭଳି କଳା, ଦାଁତ ଓ ଲାଲ ଗଳା, ରାଜଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଅଜୟ, ରୂପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ଏହି ରାବଣ ସତ୍ୟବୋଧ ଓ ଦୃଢ଼ ଦେହର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବରୁ ଭୟଙ୍କର ଓ କ୍ରୁର ଥିଲେ, ଏହିପରି ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ରାବଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ଏହି ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ତେରଟି ଚତୁର୍ୟୁଗ ଧରି ରାଜ୍ୟ କଲେ। ସେହି ସମୟ ପଞ୍ଚ କୋଟି ବର୍ଷ ଥିଲା ବୋଲି ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗଣନାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଏକଷଠି ନିୟୁତ କହିଛନ୍ତି। ଷଷ୍ଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ରାବଣ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅଶାନ୍ତି ଘଟାଇଥିଲେ। ଚବିଶିତମ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେବା ପରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବିନାଶ ପାଇଲେ। ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମହୋଦୟ, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାଂଶୁଖର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଝିଅ କୁମ୍ଭୀନଶୀ। ବାକାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଉଛନ୍ତି ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ ଓ ଝିଅ ଅସଲିକା। ଏହିପରି, ପଉଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଦଶ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିନଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଵର ପ୍ରାପ୍ତ, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ସହିତ; ପଉଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ପଉଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଇଡ଼ଵିଡ଼ା, ସବ୍ୟପିଙ୍ଗଳ, ଓ ଯଜ୍ଞମୁଖ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ତିନି ଶାଖା ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି। ଯାତୁଧାନ, ବ୍ରହ୍ମଧାନ, ବାର୍ତ୍ତା, ଓ ଦିନରେ ଘୁଞ୍ଚିବାମାନେ—ଏହିପରି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ପଉଲସ୍ତ୍ୟ, ନୈରୃତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ, କୌଶିକ—ଏହି ସାତଟି ଶାଖା ରାକ୍ଷସ ବଂଶ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନେ କିପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତାହା କୁହିବି—ଗୋଲା ଆଖି, ପିତଳ ଚର୍ମ, ବଡ଼ ଦେହ, ବଡ଼ ପେଟ। ଆଠ ଦାଁତ, ଶଂଖାକୃତି କାନ, ଉଠିଥିବା କେଶ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିରିଥିବା ମୁଁହ, ମୁଞ୍ଜ ଓ ଧୂଆଁ ପରି ଚୁଡ଼ା। ତେଁମାନେ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ଫିକା ଚର୍ମ, ଛୋଟ ଦେହ, ଲମ୍ବା ହାତ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଁହ, ଲମ୍ବା ଜିହ୍ବା ଓ ଓଠ, ଛଡ଼ିଥିବା ଗଣ୍ଡ, ମୋଟ ନାକ। ତାଙ୍କ ଅଂଗ ଅନ୍ଧକାର, ଲାଲ ଗଳା, ଗଭୀର ଆଖି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଅସମାନ୍ୟ ଦେହ, ଏବଂ ଜଂଘା ଏକାଠି ଥିବା। ତେଁମାନେ ଶିଳାପରି ଦୃଢ଼, କ୍ରୁର, ଅଧିକାଂଶ କ୍ରୂର କାମରେ ଲିନ। ତେଁମାନେ କଣ୍ଠା, ବାହୁବନ୍ଦ, ମୁକୁଟ, ରୁମାଳ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାନ୍ତି। ତେଁମାନେ ଭୋଜ୍ୟ, ମାଂସ ଏବଂ ମାନବ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ହେଉଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରୂପ ଓ ସ୍ୱଭାବ, ଯାହା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ମାୟାରେ ଆବୃତ, ଏହା ଅଜ୍ଞାତ। ପୁଲହଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ଦାଁତିଆ ପ୍ରାଣୀ; ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ମୂହି, ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର। ବାନର, କିନ୍ନର, ୟମ-କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମାୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଧୀନ।