ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଳ ଜନ୍ତୁ, ମୟୂର, ଗଛପାଳା, କୀଟପତଙ୍ଗ, ଜଳଚର, ଚତୁଷ୍ପଦ ଜନ୍ତୁ, ଉତ୍ତମ କର୍ମଫଳର ଲକ୍ଷଣଧାରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ବଂଶାବଳୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଦାୟିନୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରୀ ଦାୟକ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଏହା ହେଉଛି ଏମିତି ଏକ ଉତ୍ତମ କଥା, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ସଦା ଶୁଣିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଦ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପଢାଯାଏ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଉତ୍ତମ ଗତି ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଜାପତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଣୀମାନେଙ୍କୁ ରାଜା ବାପ୍ତିସ୍ମା କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ତୁ ବିଶେଷର ରାଜ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ସେ ସୋମଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ, ଉଦ୍ଭିଦ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ରାଜା କଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଅଧିପତି, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଭୃଗୁମାନେଙ୍କ ରାଜା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିତ୍ୟମାନେଙ୍କ, ପାୱକ ବସୁମାନେଙ୍କ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିମାନେଙ୍କ, ବାସବ ମାରୁତମାନେଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କ, ନାରାୟଣ ସାଧ୍ୟମାନେଙ୍କ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ରୁଦ୍ର ରୁଦ୍ରମାନେଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭିପ୍ରଚିତ୍ତି ଦାନବମାନେଙ୍କ, ବରୁଣ ଜଳର, ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂପତି ଓ ଧନର ଅଧିପତି ହେଲେ। ବୈବସ୍ବତ ଯମ ପିତୃମାନେଙ୍କ ରାଜା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିଶାଚମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ହିମବତ ପାହାଡ଼ମାନେଙ୍କ ରାଜା, ସମୁଦ୍ର ନଦୀମାନେଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ; ଚିତ୍ରରଥ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ାମାନେଙ୍କ ରାଜା, ବାଘ ମୃଗମାନେଙ୍କ ରାଜା, ବୃଷ ଚତୁଷ୍ପଦମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଗରୁଡ଼ ପକ୍ଷୀମାନେଙ୍କ ରାଜା, ମାତୁଳ ସୁଗନ୍ଧମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଦେହ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ବାୟୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି, ଶେଷ ଦନ୍ତଧାରୀମାନେଙ୍କ ରାଜା, ବାସୁକି ନାଗମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଚିପୁଣ ଚରା, ସର୍ପ, ନାଗମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ଅଧିପତି, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ମେଘ, ବର୍ଷା ଓ ସୂର୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ, କାମଦେବ, ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ, କ୍ଷଣ, ଉତ୍ସବ, ସମୟ ମାପ, କିରଣ, ଗଣନା ଓ ଯୋଗମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ ରାଜା କରାଗଲେ। ପ୍ରଜାପତି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଧାମା ନାମକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କେତୁମନ୍ତ ନାମକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ। ମନୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ; ସେମାନେ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗରସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହିମାନେଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ମନୁ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି; ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ରାଜାମାନେ ମନ୍ବନ୍ତର ଅଧିପତି ଭାବେ ମନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରଥୁ, ଏହି ଅଗ୍ରଣୀମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ। ପ୍ରଜା ଚାଲୁଥିବା ପାଇଁ ଏମିତି ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧିପତି ହେଲେ। କଶ୍ୟପ ନିଜ ବଂଶ ଚାଲି ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୋ ପାଖରେ ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ହେଉ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ବଂଶ ଚାଲିବେ।’ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଦୁଇ ଭାଇ, ବତ୍ସାର ଓ ଅସିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବତ୍ସାରଙ୍କୁ ନିଧୃବ ଓ ରୈଭ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ରୈଭ୍ୟରୁ ରୈଭ୍ୟ ବଂଶ ଚିହ୍ନତାଯିବା ଉଚିତ; ନିଧୃବରୁ ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୁମେଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିଧୃବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୁଣ୍ଡପାୟିନମାନେଙ୍କ ମାତା ହେଲେ; ଅସିତ ଓ ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟମାନେଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଳ ଓ ନିଧୃବ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ରୈଭ୍ୟ, ପରେ କଶ୍ୟପମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ବରା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଦେବଳଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଚାରି ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ଏଗାରତମ ମନୁରେ, ସେହି ସନ୍ତାନ ରହିଛି, ଦ୍ୱାପରରେ ଏହି ବଂଶ ଚାଲିଥାଏ। ମାନସଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଡମା ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମାନସ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ତୃତୀୟ ଯୁଗ, ତ୍ରେତାର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କ ଝିଅ ତ୍ୱିଡ଼ଭିଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟଶାଳି ଥିଲେ। ସେହି ରାଜା ଋଷି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେଲେ। ବିଶ୍ରବାଃ ତ୍ୱିଡ଼ଭିଡ଼ାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚାରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାମକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ମାଲ୍ୟବତଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟା ଓ ବାକା ନାମକ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ମାଲିନଙ୍କୁ କୈକସୀ ନାମକ ଝିଅ ଥିଲେ। ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଏବେ ଶୁଣ। ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ, ଧର୍ମ ଓ ପାରମ୍ପରିକତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଓ ଅସୁର ସମ ଶକ୍ତି ଥିଲେ। ସେ ତିନିଟି ପାଦ, ବଡ଼ ଦେହ, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠଟି ଦାନ୍ତ, କପିଳ ଦାଢ଼ି, ଶଂଖାକାର କାନ, ରକ୍ତିମ ଦେହ ଥିଲେ।