ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ—“ଏହି ବିଶେଷ ପାତ୍ର, ଦୁଧ ଦେବା ଜନ୍ତୁ, ଦୁଧ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୂହର ବିଶେଷ ବଛା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ। ଏବଂ ପୁରାତନ କାଳରେ କାହିଁକି ରୁଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୃଗୁବଂଶୀ ବେଣଙ୍କର ହାତ ମଥନ କଲେ, ସେଥିରେ କ’ଣ ହେଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ, ବୃହତ୍ ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ଆଦିକଥା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଆରମ୍ଭ କରୁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କଦାପି ଅଶୁଚି, ପାପୀ, ଅଯୋଗ୍ୟ ବା ନିଷ୍ଠାହୀନଙ୍କୁ କୁହିବି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ମହିମାମୟ, ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ବେଦସମ୍ମତ, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ; ଯେଉଁମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ମାନବମାନେ ଶୁଣାଇବେ, ସେ କୃତାକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ, ସେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। ଏହି ରାଜବଂଶର ଆରମ୍ଭ ଅଟ୍ରିଙ୍କ ବଂଶରେ ଅଙ୍ଗ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବେଣ, ଯିଏ ବହୁତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ନାହିଁ। ବେଣଙ୍କ ମାତୃକୁଳ ଥିଲା ସୁନୀଥା, ଯିଏ ଯମର କନ୍ୟା। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷରୁ ବେଣ ଅଧର୍ମପରାୟଣ ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲୋଭ ଓ କାମନାରେ ଅନ୍ୟାୟପଥେ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅବମାନ୍ୟ କରି, ସେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ବେଦପାଠ ଓ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ତଥାପି, ପାଖପାଖି ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ସେଠିରୁ ସୋମପାନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟରେ, ବେଣ ଏକ କ୍ରୂର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“କେହି ବି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ହୋମ କରିବେ ନାହିଁ।” ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋତେ ମାତ୍ର ପୂଜିବେ, ମୋ ପାଇଁ ହୋମ ହେବ। ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅପରିଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଣଙ୍କୁ, ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପଦେଶ କଲେ—“ଆମେ ଶତ-ଶତ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ବେଣ, ଅଧର୍ମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଉଥିବା ଶପଥ ହେଉଛି—‘ମୁଁ ଜନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।’” ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନା ବେଣ ହସିଲେ ଓ କହିଲେ—“ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟା କିଏ? କାହା ଉପଦେଶ ଶୁଣିବି? ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ଧର୍ମର ମୂଳ; ମୁଁ ଚାହେଁଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଜ୍ୱାଳିଦେଉଛି, ବନ୍ୟା କରିଦେଉଛି, ସୃଷ୍ଟି ବା ନାଶ କରିପାରିବି—ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ଏପରି ଅହଂକାରରେ ମତିହୀନ ବେଣଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ବୁଝାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ବାମହସ୍ତ ମଥନ କଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଏକ ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷ, ଯିଏ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ବସ।” ସେହି ମଣିଷ ନିଷାଦ ବଂଶର ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ, ଅନେକ ମାଛ ଧରିବା ଜନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ଥିବା ତୁମ୍ବୁରା, ତୁବରା, ଖସ ଆଦି ଅଧର୍ମପରାୟଣ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ତାପରେ, ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବେଣଙ୍କ ଡାହାଣ ହସ୍ତ ମଥନ କଲେ। ଏଠାରୁ ପ୍ରଭାମୟ ଏବଂ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେହି ପୃଥୁ। ତାଙ୍କର ପାଳମୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ପୃଥୁ’ ଡାକାଯାଉଛି। ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଗ୍ନିସମ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା। ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସହ ବିଶିଷ୍ଟ ‘ଅଜଗବ’ ଧନୁଷ ଧରି, ବାଣ ଓ ଅଭୂତପୂର୍ବ କବଚ ପିନ୍ଧି, ସେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏବଂ ବଡ଼ ରାତି ଆସିବା ସହ ବେଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମୁକ୍ତା ଆଣି, ପୃଥୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ମହାନ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା କରିଦେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଯିଏ ଲୋକମାନେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଇ ଲୋକମାନେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; ଏହି ଭାବରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ରାଜା’ ନାମ ମିଳିଲା। ସେ ମହାସମୁଦ୍ରପାଶରେ ଯିବା ସମୟରେ ଜଳ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ରହିଗଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ନାହିଁ। ପୃଥୁଙ୍କ ଶାସନରେ ମାଟି ଚାଷ ଛଡ଼ା ଧାନ ଦେଉଥିଲା, ମନେ କଲେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା; ଗାଁଠି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ ଦିନରେ, ପିତୃଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଜ୍ଞାନୀ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ହୋମ କଲେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ହୋମ ମିଶିଗଲା; ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ସୂତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ତ୍ରୁଟି ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଲା; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୋମ ଗୁରୁଙ୍କ ହୋମକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା; ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ଆଚରଣରୁ ଏହି ଜାତିଭେଦ ହେଲା। ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମାତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସୂତଙ୍କ ଧର୍ମ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସୂତଙ୍କ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସେବା କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା; ରଥ ଓ ହାତୀ ଚଳାଇବା, ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସା କରିବା। ପୃଥୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଋଷିମାନେ ସୂତ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷି କହିଲେ—“ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତୁମେ, ଦୁହେଁ ଗୀତିପାତ୍ର।