ଏକ ଦିନ, ଋଷି ଶାଂଶପାୟନାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ମାନବଜାତୀୟ ବିକାଶର ଅନୁକ୍ରମ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ। ସୂତ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣିବାକୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପୂର୍ବ ମାନୁଙ୍କ ଓ ଅଗ୍ରଗତିର ମାନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେବ। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ହୋଇଛି, ସେହି ମାନୁଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ ହେଉଛି: ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଔତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ, ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ। ଏହି ଛଅଟି ମାନୁ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତା ଆଠଟି ମାନୁ ଉପରେ କଥା କହିବି। ଏହି ମାନୁଗୁଡିକ ହେଉଛନ୍ତି: ପାଞ୍ଚ ସାବର୍ଣ୍ଣ, ରୌଚ୍ୟ, ଭୌତ୍ୟ, ଓ ବୈବୃଷ୍ଟ। ମୁଁ ବୈବୃଷ୍ଟ ମାନୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବି। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଛି, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ ଜୀବଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଗୋଟେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହିବି। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ପାରାବତ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ମାତ୍ର ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତୁଷିତ ଓ ପାରାବତ, ପ୍ରତି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବତା ଥିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦଜ ଦେବତାମାନେ ବିଶ୍ୱରୁ ଚବ୍ବିଶ୍ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଧୈବସ୍ୟ, ବାମାନ୍ୟ, ଗୋପା, ଅଜ ଓ ଦୁରୋଣା। ଏହା ସହିତ, ଆପା, ମହାଉଜା, ଚିକିତ୍ବାନ, ନିଭୃତ, ୟଶ ଓ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରଚେତା, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସମାଞ୍ଜା, ବିଶ୍ରୁତ, ୟଶ, ଅଜିହ୍ମ ଓ ଅରିମର୍ଦ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହି ଚବ୍ବିଶ ଦେବତା ସୋମ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ବେଶ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ୟୁର୍ଜା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ, ସ୍ତମ୍ଭ, କାଶ୍ୟପ, ଭାର୍ଗବ, ଦ୍ରୋଣ, ଋଷଭ, ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସତ ଋଷିମାନେ, ମାନୁ, ଦେବତାମାନେ, ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କର ମାନବ ଜାତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଲୋକମାନେ ମାନୁରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଓ ସାତ ଋଷିଙ୍କର ଦୁଇଥର ଜନ୍ମାଗତ। ଏହିକୁ ଏକ ମାନ୍ବନ୍ତର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉଛି। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନୁଙ୍କର ବିସ୍ତାର ବୁଝିବାକୁ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର କହିବାକୁ ସେହି ଶତାବ୍ଦୀ ଲାଗିବ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ତୃତୀୟ ସାଇକ୍ଲରେ, ଉତ୍ତମ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ, ପାଞ୍ଚ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କଥା ହେବ। ସୁଧାମାନା ଓ ଦେବତା, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସୀ, ପ୍ରତାର୍ଦ୍ଧନ, ଶିବ, ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ଦ୍ବାଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ଧୃତି, ଦମ, ଦାନ୍ତ, କ୍ଷମା, କ୍ଷାମା, ଧୃତି, ଶୁଚି, ଈଷୋର୍ଜା, ବୃହତ୍, ବାପୁଷ୍ମାନ—ଏହି ଦ୍ବାଦଶ ନାମ ସୁଧାମାନା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସହସ୍ରଧାରା, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ଶମିତାରା, ବୃହତ୍ବସୁ, ବିଶ୍ୱଧା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ମନସ୍ୱନ୍ତ, ଓ ବିରାଡ୍ୟସ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଜ୍ୟୋତି, ବିଭାବ୍ୟ, କୀର୍ତିମାନ, ବଂଶକାରୀ; ଦେବତା ବସୁଧିଷ୍ଣ, ବିବସ୍ବସୁ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜିତ। ଦିନକ୍ରତୁ, ସୁଧର୍ମା, ଧୃତବର୍ମା, ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରମାର୍ଦ୍ଧନାଗୁଡିକର ନାମ। ହଂସସ୍ବର, ଅହିହା, ପ୍ରତାର୍ଦ୍ଧନ, ଯଶସ୍କର, ସୁଦାନ, ବସୁଦାନ, ସୁମଞ୍ଜସ, ଓ ଵିଷାବ—ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଜନ୍ତୁବାହା, ଯତି, ସୁବିତ୍ତ, ସୁନୟା—ଏହି ଶିବ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସତ୍ୟଙ୍କର ନାମ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଦିକ୍ପତି, ବାକ୍ପତି, ବିଶ୍ୱ, ଓ ଶମ୍ଭୁ। ସ୍ୱମୃଡୀକା, ଅଧିପ, ବର୍ଚ୍ଛୋଧା, ମୁହ୍ୟସର୍ବଶ, ବାସବ, ସଦାଶ୍ୱ, ଓ କ୍ଷେମାନନ୍ଦ—ଏହି ସତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ ଥିଲେ। ଅଜ, ପରଶୁ, ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟଔଷଧୀ, ନୟ, ଦେବାନୁଜ, ଅପ୍ରତିମ, ମହୋତ୍ସାହ, ଓ ଉଶିଜ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ଅଛି। ନିତା, ଶୁକେତୁ, ସୁମିତ୍ରା, ସୁବଳ, ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତେରା ଦୀର୍ଘ-ଆତ୍ମା ଉତ୍ତମ ମାନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମାନବନ୍ତରରେ ସୃଷ୍ଟି ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସ୍ୱାରୋଚିଷରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ତାମସର ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାମସ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ, ସତ୍ୟ, ସ୍ୱରୂପ, ସୁଧି, ଓ ହରିଙ୍କର ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ଆସିଥିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୀର୍ଷ୍ୟଣ୍ୟ, ଓ ତମା ହେଲା ଅଷ୍ଟମ; ସେହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲେ। ସେହି ଦେବତାମାନେ, ସେହି ସମୟରେ, ସେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦିନ, ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାମସ ମାନୁଙ୍କ ସମୟରେ ଏହି ସତ୍ୟ ରହିଛି। ଏହି ଭାବରେ, ମାନବଜାତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।