वायुपुराणम्

अपरेण तु लौहित्यमासिन्धोः पश्चिमेन तु। यमस्यैतद्वनं प्रोक्तमनुपर्वतमेव तत् ॥ ८.

दुसऱ्या बाजूला, लोहित्य नावाच्या नदीने आणि समुद्राच्या पश्चिमेला, पर्वतांच्या लगत यमाचे हे वन सांगितले आहे.

भूतिर्विजज्ञे भूतांश्च रुद्रस्यानुचरान् प्रभोः। स्थूलान् कृशांश्च दीर्घांश्च वामनान् ह्रस्वकान् समान् ॥ ८.

भूतीने विविध जीव आणि प्रभू रुद्राचे सेवक जन्माला घातले—काही मोठे, काही बारीक, काही उंच, काही ठेंगणे, काही लहान, काही सारखेच.

लम्बकर्णान् प्रलम्बोष्ठान् लम्बजिह्वास्तनोदरान्। एकरूपान् द्विरूपांश्च लम्बस्फिक्स्थूलपिण्डिकान् ॥ ८.

काहींचे कान लांब, ओठ मोठे, जीभ खाली लोंबती, स्तन आणि पोट झुकलेले; काही एक रूपाचे, काही दोन रूपाचे, काहींचे नितंब आणि पाय जाड.

सरोवरसमुद्रादिनदीपुलिनवासिनः। कृष्णान् गौरांश्च नीलांश्च श्वेतांश्च लोहितारुणान् ॥ ८.

हे जीव तळ्यात, सरोवरात, समुद्रात आणि नदीच्या काठी राहतात; त्यांचे रंग काळे, गोरे, निळे, पांढरे आणि लाल आहेत.

बभ्रून् वै शबलान् धूम्रान् कद्रून् रासभदारूणान्। मुञ्जकेशान् हृषीकेशान् सर्पयजोपवीतिनः ॥ ८.

काही तपकिरी, काही डागाळलेले, काही धुरकट, काही पिवळट, काही रानगाढवासारखे कठीण; काहींचे केस मुंजासारखे, काहींचे ताठ, आणि काही सर्पाचे यज्ञोपवीत घालणारे.

विसृष्टाक्षान् विरूपाक्षान् कृशाक्षानेकलोचनान्। बहुशीर्षान् विशीर्षांश्च एकशीर्षांश्च शीर्षकान् ॥ ८.

काहींचे डोळे बाहेर आलेले, काहींचे डोळे विचित्र, काहींचे डोळे बारीक, काहींचे अनेक डोळे; काहींचे अनेक डोके, काहींचे डोकेच नाही, तर काहींचे एकच डोके.

चण्डांश्च विकटांश्चैव विरोमान् रोमशांस्तथा। अन्धांस्व जटिलांश्चैव कुञ्जान् हेषकवामनान् ॥ ८.

काही अत्यंत भयंकर, काही विचित्र, काही केसाळ, काही फारच केसाळ; काही आंधळे, काही जटा असलेले, काही ठेंगणे, आणि काही घोड्यासारखे हिणकावणारे.

सरोवरसमुद्रादिनदीपुलिनसेविनः। एककर्णान् महाकर्णान् शङ्कुकर्णानकर्णिकान् ॥ ८.

हे जीव तळ्यात, सरोवरात, समुद्रात आणि नदीच्या काठी राहतात; काहींचे एकच कान, काहींचे मोठे कान, काहींचे शंखासारखे कान, आणि काहींना कानच नाहीत.

दंष्ट्रिणो नखिनश्चैव निर्द्दन्तांश्च द्विजिह्वकान्। एकहस्तान् द्विहस्तांश्च त्रिहस्तांश्चाप्यहस्तकान् ॥ ८.

काहींचे दात सुळ्यासारखे, काहींचे नख मोठे, काहींचे दात नाहीत, काहींच्या दोन जीभा; काहींचा एक हात, काहींचे दोन हात, काहींचे तीन हात, आणि काहींना हातच नाहीत.

एकपादान् द्विपादांश्च त्रिपादान् बहुपादकान् । महायोगान् महासत्त्वान् सुतपक्वान् महाबलान् ॥ ८.

काहींचे एक पाय, काहींचे दोन पाय, काहींचे तीन पाय, काहींचे अनेक पाय; काहींना मोठी योगशक्ती, काहींना मोठी ताकद, काहींनी कठोर तप केलेले, आणि काही अत्यंत बलवान.

सर्वत्रगानप्रतिघान् ब्रह्मज्ञान् कामरूपिणः । घोरान् क्रूरांश्च मेध्यांश्च शिवान् पुण्यान् सवादिनः ॥ ८.

हे सर्वत्र फिरतात, कोणतीही अडथळा त्यांना लागत नाही, ब्रह्मज्ञान असलेले, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे; काही भयंकर, काही क्रूर, काही पवित्र, काही मंगल, काही पुण्यवान आणि काही वाक्चातुर्य असलेले.

कुशहस्तान् महाजिह्वान् महाकर्णान्महाननान्। हस्तादांश्च मुखादांश्च शिरोदांश्च कपालिनः ॥ ८.

काहींच्या हातात कुशा असतात, काहींच्या मोठ्या जीभा, मोठे कान, मोठे जबडे; काही हाताने खातात, काही तोंडाने, काही डोक्याने खातात, आणि काहींना कवटींचा अलंकार असतो.

धन्विनो मुद्गरधरानसिशूलधरांस्तथा। दीप्तास्यान् दीप्तनेत्रांश्च चित्र माल्यानुलेषनान् ॥ ८.

काही धनुष्यबाण घेणारे, काही गदा, तलवार आणि शूल धारण करणारे; काहींचे तोंड ज्वाळेसारखे, काहींचे डोळे तेजस्वी, आणि काही रंगीबेरंगी हार व उटणे लावलेले.

अन्नादान् पिशितादांश्च बहुरूपान् सुरूपकान् । रात्रिसन्ध्याचरान् घोरान् व्कचित्सौम्यान् दिवाचरान्। नक्तञ्चरान् सुदुष्प्रेक्ष्यान् घोरांस्तान् वै निशाचरान् ॥ ८.

काही अन्न खातात, काही मांस खातात, काहींची रूपे अनेक, काही सुंदर; काही रात्री व संध्याकाळी फिरतात, काही भयंकर, काही सौम्य, काही दिवसा फिरतात, काही रात्री हिंडतात, काहींना पाहणे कठीण, आणि काही अत्यंत भयानक रात्रीचे भटकणारे आहेत.

परत्वे च भयं दैव सर्वे ते गतमानसाः। नैषां भार्याऽस्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः ॥ ८.

त्यांना दुसऱ्याचे किंवा दैवाचे भय राहत नाही, त्यांचे मन सर्व गोष्टींपासून अलिप्त असते; त्यांना ना बायका असतात ना मुले, कारण ते सर्व उर्ध्वरेता आहेत.

शतन्तानि सहस्राणि भूतानामात्मयोगिनाम्। एते सर्वे महात्मानो भूत्याः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.

शेकडो-हजारो जीव, स्वतःच्या योगशक्तीने संयमित—हे सर्व महान आत्म्यांचे, भूतीचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

कपिशा चैव कूष्माण्डीकूष्माण्डाञ्जज्ञिरे पुनः । मिथुनानि पिशाचानां वर्णेन कपिशेन च। कपिशत्वात् पिशाचास्ते सर्वे च पिशिताशनाः ॥ ८.

कपिश रंगाचे कूष्मांड आणि पुन्हा कपिश रंगाचे पिशाच्च जोड्यांनी जन्मले; त्यांच्या कपिश रंगामुळे हे सर्व पिशाच्च मांसाहारी आहेत.

युग्मानि षोडशान्यानि वर्त्तमानास्तदन्वयाः। नामतस्तान् प्रवक्ष्यामि पुरुषादांस्तदन्वयान् ॥ ८.

सध्या सोळा जोड्या आणि त्यांचे वंश अस्तित्वात आहेत; मी आता त्यांची नावे सांगतो, ज्यात मांसाहारी आणि त्यांचे वंशज यांचा समावेश आहे.

छगलश्छगली चैव वक्रो वक्रमुखी तथा। षोडशानां गणाश्चैव सूची सूचीमुखस्तथा ॥ ८.

चगळ आणि चगळी, वक्र आणि वक्रमुखी, सूचि आणि सूचिमुख हे या सोळा गटांपैकी आहेत.

सुम्भपा त्रश्च कुमभी च वज्रदंष्ट्रश्च दुन्दुभिः। उपचारोपचारश्च उलूखल उलूखली ॥ ८.

सुम्भपात्र, कुमभी, वज्रदंष्ट्र, दुंदुभी, उपचार, उपचारा, उलूखल आणि उलूखली यांचाही यात समावेश आहे.

अनर्कश्च अनर्का च कुखण्डश्च कुखण्डिका। पाणिपात्रः पाणिपात्री पांशुः पांशुमती तथा ॥ ८.

अनर्क आणि अनर्का, कुखंड आणि कुखंडिका, पाणिपात्र आणि पाणिपात्री, पांशू आणि पांशुमती हे देखील आहेत.

नितुण्डश्च नितुण्डी च निपुणा निपुणस्तथा। छलादोच्छेषणा चैव प्रस्कन्दः स्कन्दिका तथा। षोडशानां पिशाचानां गणाः प्रोक्तास्तु षोडश ॥ ८.

नितुंड आणि नितुंडी, निपुण आणि निपुणा, चलादोच्छेषणा, प्रस्कंद आणि स्कंदिका—हे सोळा पिशाच्चांचे गट सांगितले आहेत.

अजामुखा वक्रमुखाः पूरिणः स्कन्दिनस्तथा। विपादाङ्गारिकाश्चैव कुम्भपात्राः प्रकुन्दकाः ॥ ८.

अजामुख, वक्रमुख, पूरीण, स्कंदिन, विपादांगरिका, कुम्भपात्र आणि प्रकुंदक हे आहेत.

उपचारोलूखलिका ह्यनर्काश्च कुखण्डिकाः। पाणिपात्राश्च नैतुण्डा ऊर्णाशा निपुणास्तथा ॥ ८.

उपचारोलूखलिका, अनर्का, कुखंडिका, पाणिपात्र, नितुंड, ऊर्णाशा आणि निपुणा हे देखील आहेत.

सूचीमुखोच्छेषणादाः कुलान्येतानि षोडश। इत्येता ह्यभिजातास्तु कूष्माण्डानां प्रकीर्तिताः ॥ ८.

सूचिमुख, उच्चेषणाद—ही सोळा कुळे सांगितली आहेत; हीच कूष्मांडांच्या श्रेष्ठ घराणी मानली जातात.

पिशाचास्ते तु विज्ञेयाः सुकल्पा इति जज्ञिरे। बीभत्सं विकृताचारं पुत्रपौत्रमनन्तकम्। अतस्तेषां पिशाचानां लक्षणञ्च निबोधत ॥ ८.

हे पिशाच्च सुडौल म्हणून ओळखले जातात; त्यांचा स्वभाव भयंकर आणि विचित्र असतो, त्यांची संतती आणि वंश अनंत असतात. म्हणून, आता या पिशाच्चांची लक्षणे ऐका.

सर्वाङ्गकेशा वृत्ताख्या दंष्ट्रिणो नखिनस्तथा। तिर्यङ्गाः पुरुषादाश्च पिशाचास्ते ह्यधोमुखाः ॥ ८.

संपूर्ण अंगावर केस असलेले, वृताख्या नावाने ओळखले जाणारे, दात आणि नख असलेले, वाकडी शरीरयष्टी असलेले हे मांसाहारी पिशाच्च नेहमी खाली वळलेल्या चेहऱ्याचे असतात.

अकेशका ह्यरोमाणस्त्वग्वसाश्चर्मवाससः। कूष्माण्डिकाः पिशाचास्ते तिलभक्षाः सदामिषाः ॥ ८.

काहींना केस नसतात, अंगावर रोम नसतात, ते त्वचा आणि स्नायू घालतात; हे कूष्मांडिक पिशाच्च नेहमी तीळ आणि मांस खातात.

वक्राङ्गहस्तपादाश्च वक्रशीलागतास्तथा। ज्ञेया वक्रपिशाचास्ते वक्रगाः कामरूपिणः ॥ ८.

वाकडी हातपाय आणि वाकडी वर्तणूक असलेले, हे वक्रपिशाच्च वक्र मार्गाने फिरतात आणि इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करू शकतात.