वायुपुराणम्

स्वधाकारश्च जाप्यश्च व्रतानि नियमास्तथा। वेदा लोकाश्च देवाश्च भगवानेव सर्वशः ।। ५५.

तुम्हीच स्वधा, जप, व्रते आणि नियम; वेद, लोक आणि देव — हे भगवंत, तुम्हीच सर्व काही आहात.

आकाशस्य च शब्दस्त्वं भूतानां प्रभवाव्ययम्। भूमेर्गन्धो रसश्वापां तेजोरूपं महेश्वर ।। ५५.

तू आकाशाचा नाद आहेस, सर्व सृष्टींचा उद्गम आणि नाश न होणारा आधार आहेस; पृथ्वीचा सुगंध, पाण्याचा स्वाद, अग्नीचं तेजस्वी रूप, हे महेश्वरा, ते सर्व तूच आहेस.

वायोः रुपर्शश्च देवश्च वपुश्चन्द्रमसस्तथा । बुधो ज्ञानञ्च देवेश प्रकृतौ बीजमेव च ।। ५५.

वायूचा स्पर्श आणि रूप, चंद्राचा सौंदर्य, बुधाचा ज्ञान, हे देवाधिदेवा, आणि निसर्गातील बीज, हे सर्व तुझ्याच रूपात आहे.

त्वं कर्त्ता सर्वभूतानां कालो मृत्युर्यमोऽन्तकः। त्वं धारयसि लोकास्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो ।। ५५.

तू सर्व जीवांचा कर्ता आहेस, काळ, मृत्यू, यम आणि अंत करणारा तूच आहेस; हे प्रभो, तूच तिन्ही लोकांना आधार देतोस आणि निर्माण करतोस.

पूर्वेण वदनेन त्वमिन्द्रत्वञ्च प्रकाशसे। दक्षिणेन च वक्रेण लोकान् संक्षीयसे प्रभो ।। ५५.

पूर्वेकडील तुझ्या मुखाने तू इंद्रपद प्रकट करतोस; दक्षिणेकडील वक्र मुखाने, हे प्रभो, तू लोकांचा संहार करतोस.

पश्चिमेन तु वक्रेण वरुणत्वं करोषि वै। उत्तरेण तु वक्रेण सौम्यत्वञ्च व्यवस्थितम् ।। ५५.

पश्चिमेकडील वक्र मुखाने तू वरुणपद धारण करतोस; उत्तरेकडील वक्र मुखाने सौम्यतेची स्थापना होते.

राजसे बहुधा देव लोकानां प्रभवाव्ययः। आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चाश्विनीसुतौ ।। ५५.

हे देवा, अनेक प्रकारे तू लोकांचा उद्गम आणि नाश न होणारा आधार आहेस; आदित्य, वसु, रुद्र, मरुत आणि अश्विनी कुमार हे सर्व तुझ्याच रूपात आहेत.

साध्या विद्याधरा नागाश्वारणाश्च तपोधनाः. वालखिल्या महात्मानस्तपः सिद्धाश्च सुव्रताः ।। ५५.

साध्य, विद्याधर, नाग, अश्वारक्षक, तपस्वी, महान आत्मा असलेले वालखिल्य, सिद्ध तपस्वी आणि उत्तम व्रत धारण करणारे हे सर्व तुझ्याच रूपात आहेत.

त्वत्तः प्रसूता देवेश ये चान्ये नियतव्रताः। उमा सीता सिनी वाली कुहूर्गायत्रिरेव च ।। ५५.

हे देवाधिदेवा, तुझ्यापासूनच जन्मलेले आणि इतरही जे नित्य व्रत पाळतात, उमा, सीता, सिनी, वाली, कुहू आणि गायत्री हे सर्व तुझ्याच कळपात आहेत.

लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा क्षान्तिर्वपुः स्वधा। तुष्टिः पुष्ठिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती। त्वत्तः प्रसूता देवेश सन्ध्या रात्रिस्तथैव च ।। ५५.

लक्ष्मी, कीर्ती, धैर्य, बुद्धी, लज्जा, क्षमा, सौंदर्य, स्वधा, तृप्ती, पोषण, कृती आणि वाणीची देवी सरस्वती; हे सर्व तुझ्यापासूनच जन्मले आहेत, हे देवाधिदेवा, तसेच संध्या आणि रात्रही.

सूर्यायुतानामयुतप्रभा च नमोऽस्तु ते चन्द्रसहस्रगोचर। नमोऽस्तु ते पर्वतरूपधारिणे नमोऽस्तु ते सर्वगुणाकराय ।। ५५.

दहा हजार सूर्यांच्या तेजासारखा, हजार चंद्रांच्या प्रदेशात वावरणारा, पर्वतरूप धारण करणारा आणि सर्व गुणांचा सागर असलेल्या तुला नमस्कार असो.

नमोऽस्तु ते पट्टिशरूपधारिणे नमोऽस्तु ते चर्मविभूतिधारिणे । नमोऽस्तु ते रुद्रपिनाकपाणये नमोऽस्तु ते सायकचक्रधारिणे ।। ५५.

शक्तिरूप धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार, कवचधारी तुला नमस्कार, रुद्र, पिनाकधारी तुला नमस्कार, बाण आणि चक्र धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते भस्मविभूषिताङ्ग नमोऽस्तु ते कामशरीरनाशन। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवाससे नमोऽस्तु ते देव हिरण्यबाहवे ।। ५५.

भस्माने अंग सुशोभित करणाऱ्या तुला नमस्कार, कामदेहाचा नाश करणाऱ्या तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णबाहू देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यरूप नमोऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ। नमोऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र नमोऽस्तु ते देव हिरण्यरेतः ।। ५५.

सुवर्णरूप असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णनाभि असलेल्या देव तुला नमस्कार, हजार रंगीबेरंगी डोळ्यांनी युक्त असलेल्या तुला नमस्कार, सुवर्णवीर्य असलेल्या देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवर्ण नमोऽस्तु ते देव हिरण्यगर्भ। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यचीर नमोऽस्तु ते देव हिरण्यदायिने ।। ५५.

सुवर्णवर्ण असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णगर्भ असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण देणाऱ्या देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यमालिने नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवाहिने। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यचीर नमोऽस्तु ते भैरवनादनादिने ।। ५५.

सुवर्णमाळ घालणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वाहून नेणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, भैरवनादाचा आद्य स्रोत असलेल्या तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते भैरववेगवेग नमोऽस्तु ते शङ्कर नीलकण्ठ। मनोऽस्तु ते दिव्यसहस्रबाहो नमोऽस्तु ते नर्त्तनवादनप्रिय ।। ५५.

वेगवान भैरव तुला नमस्कार, शंकर नीलकंठ तुला नमस्कार, दिव्य हजार हात असलेल्या तुला नमस्कार, नृत्य आणि वादन प्रिय असलेल्या तुला नमस्कार.

एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महामतिः। भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः ।। ५५.

अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर, महान बुद्धी असलेला देव प्रकट झाला; तो महायोगी सूर्याच्या कोटींना सम तेजाने झळकत होता.

अभिभाष्यस्तदा हृष्टो महादेवो महेश्वरः। वक्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवापरम् ।। ५५.

त्या वेळी, आनंदित होऊन महादेव, महेश्वर, हजार वक्र मुखांनी जणू दुसऱ्याला गिळणारा भासला आणि बोलू लागला.

एकग्रीवस्त्वेकजटो नानाभूषण्भूषितः। नानाचित्रविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः ।। ५५.

एकच मानेचा, एकच जटाधारी, विविध दागिन्यांनी सजलेला, त्याचे अंग वेगवेगळ्या आणि अद्भुत रंगांनी रंगवलेले होते, आणि तो अनेक फुलमाळा व सुगंधी उटणे लावलेला होता.

पिनाकपाणिर्भगवान् वृषभासनशूलधृक् । दण्डकृष्णाजिनधरः कपाली घोररूपधृक् ।। ५५.

त्याच्या हातात पिनाक धनुष्य होते, तो वृषभावर बसलेला होता आणि त्रिशूल धरलेला होता. त्याने काठी आणि काळ्या कृष्णमृगचर्माचे वस्त्र घातले होते, कपाळावर कवटी होती आणि त्याचा रूप अत्यंत भयंकर होते.

व्यालयज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः। दुन्दुभिस्वननिर्घोषपर्जन्यनिनदोपमः। मुक्तो हासस्तदा तेन नभः सर्वमपूरयत् ।। ५५.

त्याने सर्पाला यज्ञोपवीत म्हणून घातले होते आणि देवांना निर्भयता दिली. त्याचा गजर डमरू आणि मेघांच्या गडगडाटासारखा घुमला, आणि त्याच्या हास्याने संपूर्ण आकाश भरून गेले.

तेन शब्देन महता वयं भीता महात्मनः। तदोवाच महायोगी प्रीतोऽहं सुरसत्तमौ ।। ५५.

त्या महात्म्याच्या मोठ्या आवाजाने आम्ही घाबरलो. तेव्हा त्या महान योग्याने सांगितले, 'मी तुमच्यावर प्रसन्न आहे, हे श्रेष्ठ देवांनो.'

पश्येताञ्च महामायां भयं सर्वं प्रमुच्यताम् । युवां प्रसूतौ गात्रेषु मम पूर्वसनातनौ ।। ५५.

‘ही माझी मोठी माया पाहा; सर्व भीती दूर होऊ द्या. तुम्ही दोघे माझ्या प्राचीन अंगांपासून जन्माला आला आहात.’

अयं मे दक्षिणो बाहुर्ब्रह्मा लोकपितामहः। वामो बाहुश्च मे विष्णुर्नित्यं युद्धेषु तिष्ठति। प्रीतोऽहं युवयोः सम्यग्वरं दझि यथेप्सितम् ।। ५५.

‘माझा हा उजवा हात म्हणजे ब्रह्मा, जगाचा पितामह; आणि डावा हात म्हणजे विष्णू, जो नेहमी युद्धात उभा असतो. मी तुमच्यावर प्रसन्न आहे; हवे असेल तो वर मागा.’

ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः पुनः । ऊचतुश्च महात्मानौ पुनरेव तदानघौ ।। ५५.

तेव्हा त्या दोन्ही महात्म्यांनी आनंदाने पुन्हा त्याच्या पायांवर वंदन केले आणि शुद्ध मनाने पुन्हा बोलले.

यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ। भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव सुरेश्वर ।। ५५.

‘जर आपली कृपा आम्हावर झाली असेल आणि आम्हाला वर द्यायचा असेल, तर आम्हाला, हे देव, देवाधिदेव, तुझ्यावर नेहमी भक्ती राहू दे.’

एवमस्तु महाभागौ सृजतां विविधाः प्रजाः। एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ।। ५५.

‘तसेच होवो, हे अत्यंत भाग्यवानांनो; विविध जीवांची निर्मिती करा.’ असे म्हणून तो भगवंत तेथेच अदृश्य झाला.

एवमेष मयोक्तो वः प्रभावस्तस्य योगिनः। तेन सर्वमिदं सृष्टं हेतुमात्रा वयन्त्विह ।। ५५.

‘मी तुम्हाला त्या योग्याच्या तेजाबद्दल सांगितले. त्याने हे सर्व निर्माण केले, आम्ही फक्त निमित्तमात्र आहोत.’