वायुपुराणम्

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा अधो गच्छ त्वतन्द्रितः। अन्तमस्य विजानीमो लिङ्गस्य तु महात्मनः ।। ५५.

तेव्हा ब्रह्मा मला म्हणाले, 'तू विलंब न करता खाली जा; आपण या महान लिंगाचा शेवट शोधू या.'

अहमूर्द्ध्वं गमिष्यामि यावदन्तोऽस्य दृश्यते। तदा तौ समयं कृत्वा गतावूर्द्ध्वमधश्च ह ।। ५५.

'मी वर जाईन, जोपर्यंत याचा शेवट दिसत नाही.' असे ठरवून आम्ही दोघे, एक वर आणि एक खाली, निघून गेलो.

ततो वर्षसहस्रन्तु अहं पुनरधो गतः। न च पश्यामि तस्यान्तं भीतश्चाहं न संशयः ।। ५५.

मग मी हजार वर्षे खाली गेलो; पण मला त्याचा शेवट दिसला नाही, आणि मी घाबरलो — यात शंका नाही.

तथा ब्रह्मा च श्रान्तश्च न चान्तन्तस्य पश्यति। समागतो मया सार्द्धं तत्रैव च महाम्भसि ।। ५५.

त्याचप्रमाणे ब्रह्मा देखील थकून गेले, त्यांनाही शेवट दिसला नाही; मग ते परत आले आणि त्या महान पाण्यात माझ्याजवळ आले.

ततो विस्मयमापन्नावुभौ तस्य महात्मनः ५५.

मग त्या महान आत्म्याच्या सामर्थ्यामुळे आम्ही दोघेही आश्चर्यचकित झालो.

ततो ध्यानगतन्तत्र ईश्वरं सर्वतोमुखम्। प्रभवं निधऩञ्चैव लोकानां प्रभुमव्ययम् ।। ५५.

मग ध्यानात मग्न होऊन आम्ही सर्वदिशांनी पाहणाऱ्या, सृष्टीचा आरंभ आणि अंत असणाऱ्या, अविनाशी अशा प्रभूचे दर्शन घेतले.

ब्रह्माञ्जलिपुटो भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने। महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे। अव्यक्ताय महान्ताय नमस्कारं प्रकुर्महे ।। ५५.

ब्रह्मा यांनी हात जोडून त्या शर्वा, त्रिशूळधारी, भयंकर गर्जना करणाऱ्या, भीषण रूप असणाऱ्या, दाढा असणाऱ्या, अव्यक्त आणि महान अशा देवाला आम्ही नमस्कार केला.

नमोऽस्तु ते लोकसुरेश देव नमोऽस्तु ते भूतपते महांश्च। नमोऽस्तु ते शाश्वत सिद्धयोने नमोऽस्तु ते सर्वजगत्प्रतिष्ठ ।। ५५.

तुम्हाला नमस्कार असो, देव आणि असुरांचे स्वामी, तुम्हाला नमस्कार असो, भूतांचे अधिपती आणि महान प्रभू; तुम्हाला नमस्कार असो, शाश्वत सिद्धीचे मूळ; तुम्हाला नमस्कार असो, सर्व जगाचा आधार.

परमेष्ठी परं ब्रह्म अक्षरं परमं पदम्। श्रेष्ठस्त्वं वामदेवश्च रुद्रः स्कन्दः शिवः प्रभुः ।। ५५.

तुम्हीच सर्वोच्च सृष्टीकर्ता, परब्रह्म, अक्षय, परमपद; तुम्हीच श्रेष्ठ, वामदेव, रुद्र, स्कंद, शिव आणि प्रभू आहात.

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्‌कारस्त्वमोङ्कारः परं पदम्। स्वाहाकारो नमस्कारः संस्कारः सर्वकर्मणाम् ।। ५५.

तुम्हीच यज्ञ, तुम्हीच वषट्‌कार, तुम्हीच ॐकार आणि परमपद; तुम्हीच स्वाहा, नमस्कार आणि सर्व कर्मांचे संस्कार आहात.

स्वधाकारश्च जाप्यश्च व्रतानि नियमास्तथा। वेदा लोकाश्च देवाश्च भगवानेव सर्वशः ।। ५५.

तुम्हीच स्वधा, जप, व्रते आणि नियम; वेद, लोक आणि देव — हे भगवंत, तुम्हीच सर्व काही आहात.

आकाशस्य च शब्दस्त्वं भूतानां प्रभवाव्ययम्। भूमेर्गन्धो रसश्वापां तेजोरूपं महेश्वर ।। ५५.

तू आकाशाचा नाद आहेस, सर्व सृष्टींचा उद्गम आणि नाश न होणारा आधार आहेस; पृथ्वीचा सुगंध, पाण्याचा स्वाद, अग्नीचं तेजस्वी रूप, हे महेश्वरा, ते सर्व तूच आहेस.

वायोः रुपर्शश्च देवश्च वपुश्चन्द्रमसस्तथा । बुधो ज्ञानञ्च देवेश प्रकृतौ बीजमेव च ।। ५५.

वायूचा स्पर्श आणि रूप, चंद्राचा सौंदर्य, बुधाचा ज्ञान, हे देवाधिदेवा, आणि निसर्गातील बीज, हे सर्व तुझ्याच रूपात आहे.

त्वं कर्त्ता सर्वभूतानां कालो मृत्युर्यमोऽन्तकः। त्वं धारयसि लोकास्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो ।। ५५.

तू सर्व जीवांचा कर्ता आहेस, काळ, मृत्यू, यम आणि अंत करणारा तूच आहेस; हे प्रभो, तूच तिन्ही लोकांना आधार देतोस आणि निर्माण करतोस.

पूर्वेण वदनेन त्वमिन्द्रत्वञ्च प्रकाशसे। दक्षिणेन च वक्रेण लोकान् संक्षीयसे प्रभो ।। ५५.

पूर्वेकडील तुझ्या मुखाने तू इंद्रपद प्रकट करतोस; दक्षिणेकडील वक्र मुखाने, हे प्रभो, तू लोकांचा संहार करतोस.

पश्चिमेन तु वक्रेण वरुणत्वं करोषि वै। उत्तरेण तु वक्रेण सौम्यत्वञ्च व्यवस्थितम् ।। ५५.

पश्चिमेकडील वक्र मुखाने तू वरुणपद धारण करतोस; उत्तरेकडील वक्र मुखाने सौम्यतेची स्थापना होते.

राजसे बहुधा देव लोकानां प्रभवाव्ययः। आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चाश्विनीसुतौ ।। ५५.

हे देवा, अनेक प्रकारे तू लोकांचा उद्गम आणि नाश न होणारा आधार आहेस; आदित्य, वसु, रुद्र, मरुत आणि अश्विनी कुमार हे सर्व तुझ्याच रूपात आहेत.

साध्या विद्याधरा नागाश्वारणाश्च तपोधनाः. वालखिल्या महात्मानस्तपः सिद्धाश्च सुव्रताः ।। ५५.

साध्य, विद्याधर, नाग, अश्वारक्षक, तपस्वी, महान आत्मा असलेले वालखिल्य, सिद्ध तपस्वी आणि उत्तम व्रत धारण करणारे हे सर्व तुझ्याच रूपात आहेत.

त्वत्तः प्रसूता देवेश ये चान्ये नियतव्रताः। उमा सीता सिनी वाली कुहूर्गायत्रिरेव च ।। ५५.

हे देवाधिदेवा, तुझ्यापासूनच जन्मलेले आणि इतरही जे नित्य व्रत पाळतात, उमा, सीता, सिनी, वाली, कुहू आणि गायत्री हे सर्व तुझ्याच कळपात आहेत.

लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा क्षान्तिर्वपुः स्वधा। तुष्टिः पुष्ठिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती। त्वत्तः प्रसूता देवेश सन्ध्या रात्रिस्तथैव च ।। ५५.

लक्ष्मी, कीर्ती, धैर्य, बुद्धी, लज्जा, क्षमा, सौंदर्य, स्वधा, तृप्ती, पोषण, कृती आणि वाणीची देवी सरस्वती; हे सर्व तुझ्यापासूनच जन्मले आहेत, हे देवाधिदेवा, तसेच संध्या आणि रात्रही.

सूर्यायुतानामयुतप्रभा च नमोऽस्तु ते चन्द्रसहस्रगोचर। नमोऽस्तु ते पर्वतरूपधारिणे नमोऽस्तु ते सर्वगुणाकराय ।। ५५.

दहा हजार सूर्यांच्या तेजासारखा, हजार चंद्रांच्या प्रदेशात वावरणारा, पर्वतरूप धारण करणारा आणि सर्व गुणांचा सागर असलेल्या तुला नमस्कार असो.

नमोऽस्तु ते पट्टिशरूपधारिणे नमोऽस्तु ते चर्मविभूतिधारिणे । नमोऽस्तु ते रुद्रपिनाकपाणये नमोऽस्तु ते सायकचक्रधारिणे ।। ५५.

शक्तिरूप धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार, कवचधारी तुला नमस्कार, रुद्र, पिनाकधारी तुला नमस्कार, बाण आणि चक्र धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते भस्मविभूषिताङ्ग नमोऽस्तु ते कामशरीरनाशन। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवाससे नमोऽस्तु ते देव हिरण्यबाहवे ।। ५५.

भस्माने अंग सुशोभित करणाऱ्या तुला नमस्कार, कामदेहाचा नाश करणाऱ्या तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णबाहू देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यरूप नमोऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ। नमोऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र नमोऽस्तु ते देव हिरण्यरेतः ।। ५५.

सुवर्णरूप असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णनाभि असलेल्या देव तुला नमस्कार, हजार रंगीबेरंगी डोळ्यांनी युक्त असलेल्या तुला नमस्कार, सुवर्णवीर्य असलेल्या देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवर्ण नमोऽस्तु ते देव हिरण्यगर्भ। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यचीर नमोऽस्तु ते देव हिरण्यदायिने ।। ५५.

सुवर्णवर्ण असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्णगर्भ असलेल्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण देणाऱ्या देव तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते देव हिरण्यमालिने नमोऽस्तु ते देव हिरण्यवाहिने। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यचीर नमोऽस्तु ते भैरवनादनादिने ।। ५५.

सुवर्णमाळ घालणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वाहून नेणाऱ्या देव तुला नमस्कार, सुवर्ण वस्त्र परिधान करणाऱ्या देव तुला नमस्कार, भैरवनादाचा आद्य स्रोत असलेल्या तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु ते भैरववेगवेग नमोऽस्तु ते शङ्कर नीलकण्ठ। मनोऽस्तु ते दिव्यसहस्रबाहो नमोऽस्तु ते नर्त्तनवादनप्रिय ।। ५५.

वेगवान भैरव तुला नमस्कार, शंकर नीलकंठ तुला नमस्कार, दिव्य हजार हात असलेल्या तुला नमस्कार, नृत्य आणि वादन प्रिय असलेल्या तुला नमस्कार.

एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महामतिः। भाति देवो महायोगी सूर्यकोटिसमप्रभः ।। ५५.

अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर, महान बुद्धी असलेला देव प्रकट झाला; तो महायोगी सूर्याच्या कोटींना सम तेजाने झळकत होता.

अभिभाष्यस्तदा हृष्टो महादेवो महेश्वरः। वक्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवापरम् ।। ५५.

त्या वेळी, आनंदित होऊन महादेव, महेश्वर, हजार वक्र मुखांनी जणू दुसऱ्याला गिळणारा भासला आणि बोलू लागला.