वायुपुराणम्

स्कन्दग्रहादयश्चैव आपकास्त्रासकादयः। कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां ग्रहवृत्तयः ॥ ८.

स्कंदग्रह, आपक, त्रासक हे सर्व बाल्यावस्थेतील ग्रह समजावेत; हे ग्रह बालकांना त्रास देतात.

स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च। पूतनानामभूतानां ये च लोकविनायकाः ॥ ८.

स्कंदग्रहांचे विशेष प्रकार, मायिक, पूतना, भूत आणि जी लोकांचे पुढारी आहेत, हे सर्व वेगवेगळे आहेत.

सहस्रशत सङ्ख्यानां मर्त्यलोकविचारिणाम्। एवं गणशतान्येव चरन्ति पृथिवीमिमाम् ॥ ८.

हे शेकडो-हजारो संख्येने माणसांच्या जगात फिरतात; अशा शेकडो गटांनी ही पृथ्वी भरलेली आहे.

यक्षाः पुण्यतमा नाम तथा ये केऽपि गुह्यकाः। यक्षा देवजना श्चैव तथा पुण्यजनाश्च ये ॥ ८.

यक्षांना सर्वात पुण्यवान म्हणतात, तसेच जे गुह्यक आहेत; यक्ष, देवजन आणि जे पुण्यवान लोक आहेत, तेही.

गुह्यकानाञ्च सर्वेषामगस्त्या ये च राक्षसाः । पौलस्त्या राक्षसा ये च विश्वामित्राश्च ये स्मृताः ॥ ८.

सर्व गुह्यकांमध्ये अगस्त्यांचे आणि राक्षस, पुलस्त्यांचे राक्षस आणि जे विश्वामित्रांचे म्हणून ओळखले जातात, तेही आहेत.

यक्षाणां राक्षसानाञ्च पौलस्त्यागस्त्ययश्च ये । तेषां राजा महाराजः कुबेरो ह्यलकाधिपः ॥ ८.

यक्ष, राक्षस, पुलस्त्य आणि अगस्त्य यांच्या सर्वांचा राजा, तो महा राजा म्हणजे कुबेर, अलकाचा स्वामी आहे.

यक्षा दृष्ट्वा पिबन्तीह नृणां मांसमसृग्वसाम्। रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचाः परिपीडनैः ॥ ८.

यक्ष इथे माणसांचे मांस आणि रक्त पाहून पितात; राक्षस शरीरात प्रवेश करून, आणि पिशाच्च त्रास देऊन यातना देतात.

सर्वलक्षणसम्पन्नाः समक्षेत्राश्च दैवतैः। भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः करामरूपिणः ॥ ८.

सर्व गुणांनी युक्त, देवांसोबत राहणारे, तेजस्वी, बलवान, इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे आणि सर्वांचे स्वामी असे आहेत.

अनाभिभक्षा विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः। सूक्ष्माश्चौजस्विनो मेध्या वरदा यज्ञियाश्च ये ॥ ८.

जे कधीच खाण्यापिण्याने थकत नाहीत, धाडसी आहेत, सर्व लोक त्यांना मान देतात, सूक्ष्म, तेजस्वी, पवित्र, वर देणारे आणि यज्ञासाठी योग्य आहेत.

देवानां तुल्यधर्माणां ह्यसुराः सर्वशः स्मृताः। त्रिभिः पाधैस्तु गन्धर्वा देवै र्हीनाः प्रभावतः ॥ ८.

देवतांसारखेच आचरण असलेले असुर सर्वत्र तसेच ओळखले जातात; गंधर्व देवांपेक्षा तीन भागांनी कमी सामर्थ्यवान आहेत.

गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना वै सर्वगुह्यकाः। प्रभावतुल्या यक्षाणां विज्ञेयाः सर्वराक्षसाः। ऐश्वर्यहीना यक्षेभ्यः पिशाचास्त्रि गुणं पुनः ॥ ८.

सर्व गुह्यक गंधर्वांपेक्षा तीन भागांनी कमी आहेत; राक्षस यक्षांसारखेच सामर्थ्यवान आहेत; पिशाच्च यक्षांपेक्षा पुन्हा तीन गुणांनी कमी आहेत.

एवं धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च। धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः ॥ ८.

धन, रूप, आयुष्य, बळ, धर्म, ऐश्वर्य, बुद्धी, तप, विद्या आणि पराक्रम या सर्वांत.

देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रीन् पादान् वै परस्परम्। गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः ॥ ८.

देव आणि असुर हे एकमेकांपेक्षा तीन भागांनी कमी आहेत; गंधर्वांपासून पिशाच्चांपर्यंत या चार देववंश आहेत.

अतः श्रृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशत्मकाः । क्रोधायां कन्यका जज्ञे द्वादश ह्यात्मसम्भवाः। ता भार्याः पुलहस्यासन्नामतस्ता निबोधत ॥ ८.

म्हणून ऐका, हे शुभ्र लोकांनो, ज्यांच्या स्वभावात राग आहे. रागातून एक कन्या जन्माला आली आणि तिच्या स्वतःच्या देहातून बारा कन्या उत्पन्न झाल्या. त्या सर्व पुलहाच्या पत्नी झाल्या; म्हणून त्यांची नावे ऐका.

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा इरावती। भूता च कपिशा दंष्ट्रा निशा तिर्या तथैव च। श्वेता चैव स्वरा चैव सुरसा चेति विश्रुताः ॥ ८.

मृगी, मृगमंदा, हरिभद्रा, इरावती, भूता, कपिशा, दंष्ट्रा, निशा, तिर्या, श्वेता, स्वर आणि सुरसा — ही त्यांची प्रसिद्ध नावे आहेत.

मृग्यास्तु हरिणाः पुत्रा मृगाश्चान्ये शशास्तथा। न्यङ्कवः शरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये ॥ ८.

मृगीपासून हरिणे जन्मले, मृगमंदापासून इतर मृग आणि सश्यांचा जन्म झाला; न्यंकव, शरभ, रुरू आणि पृषत हेसुद्धा तिच्यापासूनच उत्पन्न झाले.

मृगराजा मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा। महिषोष्ट्रवराहाश्च खड्गगौरमुखास्तथा ॥ ८.

मृगमंदेपासून मृगराजाचा जन्म झाला, तसेच गवय, महिष, उंट, वराह, खड्ग आणि गौरमुख प्राणीही तिच्यापासूनच झाले.

हरेस्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गुलतरक्षवः । वानराः किन्नराश्चैव व्याघ्राः किम्पुरुषास्तथा। इत्येवमादयोऽन्येऽपि इरावत्या निबोधत ॥ ८.

हरिपासून हरी, गोलांगूल, तरक्ष, वानर, किन्नर, वाघ आणि किम्पुरुष यांचा जन्म झाला; तसेच इरावतीपासूनही अनेक प्रकारचे प्राणी उत्पन्न झाले, तेही ऐका.

सूर्यस्याण्डकपाले द्वे समानीय तु भौवनः। हस्ताभ्यां परिगृह्याथ रथन्तरमगायत ॥ ८.

भौवनाने सूर्याच्या कवचाच्या दोन अर्धे एकत्र आणली आणि दोन्ही हातांनी धरून रथंतर साम गायलं.

साम्ना प्रसूयमानेन सद्य एव गजोऽभवत्। स प्रायच्छदिरावत्यै पुत्रार्थं स तु भौवनः ॥ ८.

त्या सामाच्या गाण्याने लगेचच एक हत्ती जन्माला आला; भौवनाने तो इरावतीला पुत्रासाठी दिला.

इरावत्याः सुतो यस्मात्तस्मादैरावतः स्मृतः । देवराजोपवाह्यत्वात् प्रथमः स मतङ्गराट्। शुभ्राभ्रभाश्चतुर्द्दंष्ट्रः श्रीमानैरावतो गजः ॥ ८.

इरावतीचा पुत्र म्हणून त्याला ऐरावत म्हणतात. तो देवेंद्राच्या रथाला जोतला जातो, म्हणून तो हत्तींचा राजा झाला — श्वेत मेघासारखा, चार सुळे असलेला, तेजस्वी ऐरावत.

अप्सुजस्यैकमूलस्य सुवर्णाभस्य हस्तिनः । षड्दन्तस्य हि भद्रस्य औपावाह्यश्च वै बलः ॥ ८.

अप्सुज या एकाच मूळापासून सुवर्णवर्णाचा, सहा सुळे असलेला आणि श्रेष्ठ असा भद्र नावाचा हत्ती जन्मला; तो रथाला जोतला जातो आणि बळ हे त्याचे सामर्थ्य आहे.

तस्य पुत्रोऽञ्जनश्चैव सुप्रतीकोऽथ वामनः। पद्मश्चैव चतुर्थोऽभूद्धस्तिनी चाभ्रमुस्तथा ॥ ८.

त्याचे पुत्र अंजन, सुप्रतीक, वामन आणि पद्म हे चार झाले; चौथा पद्म होता, तसेच हस्तिनी आणि आभ्रमू ह्यांचाही जन्म झाला.

thumb|400px|दिग्गज1 दिग्गजांस्तांश्च चत्वारः श्वेताऽजनयताशुगान् । भद्रं मृगञ्च मन्दं च सङ्कीर्णं चतुरः सुतान् ॥ ८.

श्वेताने चार वेगवान दिग्गजांना जन्म दिला — भद्र, मृग, मंद आणि संकीर्ण — हे तिचे चार पुत्र.

सङ्कीर्णोऽप्यञ्जनो यस्तु उपवाह्यो यमस्य तु। भद्रो यः सुप्रतीकस्तु हरितः स ह्यपाम्पतेः ॥ ८.

संकीर्ण, जो अंजन आहे, तो यमाच्या रथाला जोतला जातो; भद्र, जो सुप्रतीक आहे, तो हिरवा असून पाण्याच्या अधिपतीचा आहे.

पद्मो मन्दस्तु यो गौरो द्विपो ह्यैलविलस्य सः। मृगः श्यामस्तु यो हस्ती उपवाह्यः स पावकैः ॥ ८.

पद्म, जो मंद आहे, तो गौरवर्णाचा असून ऐलविलाचा हत्ती आहे; मृग, जो श्याम आहे, तो पावकांच्या रथाला जोतला जातो.

पद्मोत्तरस्तु यः पद्मौ गजो वै वरुणो गणः। उपलेपनमेषश्च तस्याष्टौ जज्ञिरे सुताः ॥ ८.

पद्मोत्तर, जो पद्म आहे, तो वरुणाच्या गणाचा हत्ती आहे; उपलेपन या मेंढ्यापासून आठ पुत्र जन्मले.

उदग्रभावेनोपेता जायन्ते तस्य चान्वये। श्वेतबालनखाः पिङ्गा वर्ष्मवन्तो मतङ्गजाः। मतङ्गजान् प्रवक्ष्यामि नागानन्यानपि क्रमात् ॥ ८.

त्याच्या वंशात, मोठ्या बळाने युक्त, पांढऱ्या नखांचे, पिंगट आणि मोठ्या शरीराचे हत्ती जन्मले. मी आता क्रमाने हत्ती आणि इतर नागांविषयी सांगतो.

कपिलः पुण्डरीकश्च सुमनाभो रथान्तरः। जातौ नाम्ना सुतौ ताभ्यां सुप्रतिष्ठप्रमर्द्दनौ ॥ ८.

कपिल, पुण्डरीक, सुमनाभ आणि रथंतर — हे दोन पुत्र नावाने जन्मले, ते दृढ आणि बलाढ्य होते.