वायुपुराणम्

तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी। दुहिता स्वभावविकचा मन्दसत्त्वपराक्रमा ॥ ८.

नीलाच्या पोटी विकचा नावाची राक्षसी जन्मली, ती स्वभावाने फुगलेली, मंद बुध्दीची आणि दुर्बल सामर्थ्याची होती.

तस्या अपि विरूपेण नैऋतेनेह च प्रजाः। उत्पादिताः सुरा घोराः श्रृणु तास्त्वनुपूर्वशः ॥ ८.

तिच्यापासूनही विरूप नावाच्या नैर्ऋताने भयंकर देवतुल्य प्रजांचा निर्माण केला; त्यांची नावे मी आता सांगतो, ऐका.

दंष्ट्राकरालविकृता महाकर्णा महोदराः। हारका भीषकाश्चैव तथैव क्रामकाः परे ॥ ८.

भयंकर दात, मोठे कान, मोठे पोट असणारे, हारक, भीषक आणि क्रामक हे इतरही समूह त्यात आहेत.

वैनकाश्च पिशाचाश्च वाहकाः प्राशकाः परे। भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः पुरुषविक्रमाः ॥ ८.

वैनक, पिशाच, वाहक आणि प्राशक हे पृथ्वीवर राहणारे राक्षस आहेत, ते मंद आणि मानवासारख्या सामर्थ्याचे आहेत.

चरन्त्यदृष्टपूर्वाश्च नानाकारा ह्यनेकशः। उत्कृष्ट बलसत्त्वा ये ते च वै खेचराः स्मृताः ॥ ८.

हे पूर्वी कधीही न पाहिलेले, विविध रूपांचे आणि असंख्य आहेत; ज्यांची शक्ती आणि सामर्थ्य श्रेष्ठ आहे, त्यांना खेचर म्हणून ओळखले जाते.

लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पाः स्वल्पं चरन्ति वै । एतैर्व्याप्तमिमं लोकं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.

शंभर हजार अंतरात हे लहान जीव थोड्याच प्रमाणात फिरतात; अशा या जीवांनी हा जग शेकडो-हजारो वेळा व्यापलेला आहे.

भूमी राक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः। नानाप्रकारैराक्रान्ता नानादेशाः समन्ततः ॥ ८.

ही पृथ्वी सर्व राक्षसांनी, अनेक प्रकारच्या लहान राक्षसांनी, विविध जातींनी आणि सर्व बाजूंनी व्यापलेली आहे.

समासाभिहताश्वैव ह्यष्टौ राक्षसमातरः। अष्टौ विभागा ह्येषां हि विख्याता अनुपूर्वशः ॥ ८.

जसा घोड्यांचा समूह एकत्र मारला जातो, तसंच आठ राक्षसांच्या माताही आहेत; त्यांच्या आठ विभागांची ओळख सर्वांना आहे.

भद्रका निकराः केचिद्यज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः। सहस्रसतसङ्ख्याता मर्त्त्यलोकविचारिणः ॥ ८.

काहींना भद्रका म्हणतात, हे यज्ञ पूर्ण व्हावा म्हणून असतात; हे शेकडो-हजारो संख्येने माणसांच्या जगात फिरतात.

पूतना मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः। बालानां मानुषे लोके ग्रहा वैमानहेतुकाः ॥ ८.

पूतना या सर्व मातांमध्ये सामान्य आहेत आणि त्या भूतांना घाबरवणाऱ्या आहेत; माणसांच्या जगात त्या बालकांना त्रास देणारे ग्रह असतात.

स्कन्दग्रहादयश्चैव आपकास्त्रासकादयः। कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां ग्रहवृत्तयः ॥ ८.

स्कंदग्रह, आपक, त्रासक हे सर्व बाल्यावस्थेतील ग्रह समजावेत; हे ग्रह बालकांना त्रास देतात.

स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च। पूतनानामभूतानां ये च लोकविनायकाः ॥ ८.

स्कंदग्रहांचे विशेष प्रकार, मायिक, पूतना, भूत आणि जी लोकांचे पुढारी आहेत, हे सर्व वेगवेगळे आहेत.

सहस्रशत सङ्ख्यानां मर्त्यलोकविचारिणाम्। एवं गणशतान्येव चरन्ति पृथिवीमिमाम् ॥ ८.

हे शेकडो-हजारो संख्येने माणसांच्या जगात फिरतात; अशा शेकडो गटांनी ही पृथ्वी भरलेली आहे.

यक्षाः पुण्यतमा नाम तथा ये केऽपि गुह्यकाः। यक्षा देवजना श्चैव तथा पुण्यजनाश्च ये ॥ ८.

यक्षांना सर्वात पुण्यवान म्हणतात, तसेच जे गुह्यक आहेत; यक्ष, देवजन आणि जे पुण्यवान लोक आहेत, तेही.

गुह्यकानाञ्च सर्वेषामगस्त्या ये च राक्षसाः । पौलस्त्या राक्षसा ये च विश्वामित्राश्च ये स्मृताः ॥ ८.

सर्व गुह्यकांमध्ये अगस्त्यांचे आणि राक्षस, पुलस्त्यांचे राक्षस आणि जे विश्वामित्रांचे म्हणून ओळखले जातात, तेही आहेत.

यक्षाणां राक्षसानाञ्च पौलस्त्यागस्त्ययश्च ये । तेषां राजा महाराजः कुबेरो ह्यलकाधिपः ॥ ८.

यक्ष, राक्षस, पुलस्त्य आणि अगस्त्य यांच्या सर्वांचा राजा, तो महा राजा म्हणजे कुबेर, अलकाचा स्वामी आहे.

यक्षा दृष्ट्वा पिबन्तीह नृणां मांसमसृग्वसाम्। रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचाः परिपीडनैः ॥ ८.

यक्ष इथे माणसांचे मांस आणि रक्त पाहून पितात; राक्षस शरीरात प्रवेश करून, आणि पिशाच्च त्रास देऊन यातना देतात.

सर्वलक्षणसम्पन्नाः समक्षेत्राश्च दैवतैः। भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः करामरूपिणः ॥ ८.

सर्व गुणांनी युक्त, देवांसोबत राहणारे, तेजस्वी, बलवान, इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे आणि सर्वांचे स्वामी असे आहेत.

अनाभिभक्षा विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः। सूक्ष्माश्चौजस्विनो मेध्या वरदा यज्ञियाश्च ये ॥ ८.

जे कधीच खाण्यापिण्याने थकत नाहीत, धाडसी आहेत, सर्व लोक त्यांना मान देतात, सूक्ष्म, तेजस्वी, पवित्र, वर देणारे आणि यज्ञासाठी योग्य आहेत.

देवानां तुल्यधर्माणां ह्यसुराः सर्वशः स्मृताः। त्रिभिः पाधैस्तु गन्धर्वा देवै र्हीनाः प्रभावतः ॥ ८.

देवतांसारखेच आचरण असलेले असुर सर्वत्र तसेच ओळखले जातात; गंधर्व देवांपेक्षा तीन भागांनी कमी सामर्थ्यवान आहेत.

गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना वै सर्वगुह्यकाः। प्रभावतुल्या यक्षाणां विज्ञेयाः सर्वराक्षसाः। ऐश्वर्यहीना यक्षेभ्यः पिशाचास्त्रि गुणं पुनः ॥ ८.

सर्व गुह्यक गंधर्वांपेक्षा तीन भागांनी कमी आहेत; राक्षस यक्षांसारखेच सामर्थ्यवान आहेत; पिशाच्च यक्षांपेक्षा पुन्हा तीन गुणांनी कमी आहेत.

एवं धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च। धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः ॥ ८.

धन, रूप, आयुष्य, बळ, धर्म, ऐश्वर्य, बुद्धी, तप, विद्या आणि पराक्रम या सर्वांत.

देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रीन् पादान् वै परस्परम्। गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः ॥ ८.

देव आणि असुर हे एकमेकांपेक्षा तीन भागांनी कमी आहेत; गंधर्वांपासून पिशाच्चांपर्यंत या चार देववंश आहेत.

अतः श्रृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशत्मकाः । क्रोधायां कन्यका जज्ञे द्वादश ह्यात्मसम्भवाः। ता भार्याः पुलहस्यासन्नामतस्ता निबोधत ॥ ८.

म्हणून ऐका, हे शुभ्र लोकांनो, ज्यांच्या स्वभावात राग आहे. रागातून एक कन्या जन्माला आली आणि तिच्या स्वतःच्या देहातून बारा कन्या उत्पन्न झाल्या. त्या सर्व पुलहाच्या पत्नी झाल्या; म्हणून त्यांची नावे ऐका.

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा इरावती। भूता च कपिशा दंष्ट्रा निशा तिर्या तथैव च। श्वेता चैव स्वरा चैव सुरसा चेति विश्रुताः ॥ ८.

मृगी, मृगमंदा, हरिभद्रा, इरावती, भूता, कपिशा, दंष्ट्रा, निशा, तिर्या, श्वेता, स्वर आणि सुरसा — ही त्यांची प्रसिद्ध नावे आहेत.

मृग्यास्तु हरिणाः पुत्रा मृगाश्चान्ये शशास्तथा। न्यङ्कवः शरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये ॥ ८.

मृगीपासून हरिणे जन्मले, मृगमंदापासून इतर मृग आणि सश्यांचा जन्म झाला; न्यंकव, शरभ, रुरू आणि पृषत हेसुद्धा तिच्यापासूनच उत्पन्न झाले.

मृगराजा मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा। महिषोष्ट्रवराहाश्च खड्गगौरमुखास्तथा ॥ ८.

मृगमंदेपासून मृगराजाचा जन्म झाला, तसेच गवय, महिष, उंट, वराह, खड्ग आणि गौरमुख प्राणीही तिच्यापासूनच झाले.

हरेस्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गुलतरक्षवः । वानराः किन्नराश्चैव व्याघ्राः किम्पुरुषास्तथा। इत्येवमादयोऽन्येऽपि इरावत्या निबोधत ॥ ८.

हरिपासून हरी, गोलांगूल, तरक्ष, वानर, किन्नर, वाघ आणि किम्पुरुष यांचा जन्म झाला; तसेच इरावतीपासूनही अनेक प्रकारचे प्राणी उत्पन्न झाले, तेही ऐका.

सूर्यस्याण्डकपाले द्वे समानीय तु भौवनः। हस्ताभ्यां परिगृह्याथ रथन्तरमगायत ॥ ८.

भौवनाने सूर्याच्या कवचाच्या दोन अर्धे एकत्र आणली आणि दोन्ही हातांनी धरून रथंतर साम गायलं.