वायुपुराणम्

एवं पुरसहस्राणिं नागदानवरक्षसाम्। तले ज्ञेयानि प्रथमे कृष्णभौमे न संशयः ॥ ५०.

या प्रकारे, नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगरे पहिल्या काळ्या मातीच्या भागात आहेत—यात शंका नाही.

द्वितीयेऽपि तले विप्रा दैत्येन्द्रस्य सुरक्षसः। महाजम्भस्य च तथा नगरं प्रथमस्य तु ॥ ५०.

दुसऱ्या भागातही, हे ऋषींनो, दैत्यराज सुरक्षसाचे आणि महाजंभाचे, या प्रमुखांचे नगरे आहेत.

हयग्रीवस्य कृष्णस्य निकुम्भस्य च मन्दिरम्। शङ्खाख्येयस्य च पुरं नगरं गोमुखस्य च ॥ ५०.

तेथे हयग्रीव, कृष्ण, निकुंभ यांचे महाल, शंख नावाच्या आणि गोमुख यांच्या नगरे आहेत.

राक्षसस्य च नीलस्य मेघस्य क्रथनस्य च। पुरञ्च कुरुपादस्य महोष्णीषस्य चालयम् ॥ ५०.

राक्षस नील, मेघ, क्रथन, कुरुपाद आणि महोष्णीष यांच्या नगरी.

कम्बलस्य च नागस्य पुरमश्वतरस्य च। कद्रुपुत्रस्य च पुरं तक्षकस्य महात्मनः ॥ ५०.

कंबळ नावाच्या नागाची, अश्वतराची, कद्रूचा पुत्र महात्मा तक्षक याची नगरी.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। द्वितीयेऽस्मिन् तले विप्राः पाण्डुभौमे न संशयः ॥ ५०.

अशा प्रकारे, या दुसऱ्या थरावर नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या आहेत, हे पांड्र्या भूमीवर, हे ऋषींनो, यात शंका नाही.

तृतीये तु तलेख्यातं प्रह्लादस्य महात्मनः। अनुह्लादस्य च पुरं देत्येन्द्रस्य महात्मनः ॥ ५०.

तिसऱ्या थरावर, महात्मा प्रह्लादाची आणि दैत्यांचा राजा अनuhlाद याची नगरी आहे, असे सांगितले जाते.

तारकाख्‌यस्य च पुरं पुरं त्रिशिरसस्तथा। शिशुमारस्य च पुरं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ॥ ५०.

तारकाची नगरी, त्रिशिराचा नगर, आणि हर्षाने व समृद्ध लोकांनी भरलेली शिशुमाराची नगरी.

च्यवनस्य च विज्ञेयं राक्षसस्य च मन्दिरम्। राक्षसेन्द्रस्य च पुरंकुम्भिलस्य खरस्यच ॥ ५०.

च्यवनाचे निवासस्थान, राक्षसाचे घर, राक्षसांचा राजा कुम्भिल आणि खराची नगरी.

विराधस्य च क्रूरस्य पुरमुल्कामुखस्य च। हेमकस्य च नागस्य तथा पाण्डुरकस्य च ॥ ५०.

क्रूर विराध, उल्कामुख, नाग हेमक आणि पांडुरक यांच्या नगऱ्या.

मणिमन्त्रस्य च पुरं कपिलस्य च मन्दिरम्। नन्दस्य चोरगपतेर्विशालस्य च मन्दिरम् ॥ ५०.

मणिमंत्राची नगरी, कपिलाचे निवासस्थान, नागांचा अधिपती नंद आणि विशाल यांचे निवासस्थान.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। तृतीयेऽस्मिस्तले विप्राः पीतभौमे न संशयः ॥ ५०.

अशा प्रकारे, या तिसऱ्या थरावर, पिवळ्या भूमीवर, नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या आहेत, हे ऋषींनो, यात शंका नाही.

चतुर्थे दैत्यसिंहस्य कालनेमेर्महात्मनः। गजकर्णस्य च पुरं नगरं कुञ्जरस्य च ॥ ५०.

चौथ्या थरावर, महात्मा दैत्यांचा राजा कालनेमी, गजकर्ण आणि कुंजर यांच्या नगऱ्या आहेत.

राक्षसेन्द्रस्य च पुरं सुमालेर्बहुविस्तरम्। मुञ्जस्य लोकनाथस्य वृकवक्त्रस्य चालयम् ॥ ५०.

राक्षसांचा राजा सुमाली याची विशाल नगरी, लोकांचा अधिपती मुञ्ज आणि व्रुकवक्त्र यांचे निवासस्थान.

बहुयोजनसाहस्रं बहुपक्षिसमाकुलम् । नगरं वैनतेयस्य चतुर्थेऽस्मिन् रसातले ॥ ५०.

हजारो योजनांपर्यंत पसरलेली, अनेक पक्ष्यांनी गजबजलेली, विनतेयाची नगरी या चौथ्या पाताळात आहे.

पञ्चमे शर्कराभौमे बहुयोजनविस्तृते। विरोचनस्य नगरं दैत्यसिंहस्य धीमतः ॥ ५०.

पाचव्या, खड्यांसारख्या भूमीवर, विस्तीर्ण जागी, बुद्धिमान दैत्यांचा राजा विरोचन याची नगरी आहे.

वैढूर्य्यस्याग्निजिह्वस्य हिरण्याक्षस्य चालयम्। पुरञ्च विद्युज्जिह्वस्य राक्षसस्य च धीमतः ॥ ५०.

वैढूर्य, अग्निजिह्वा, हिरण्याक्ष यांचे निवासस्थान आणि विद्युज्जिह्वा या बुद्धिमान राक्षसाची नगरी.

महामेघस्य च पुरं राक्षसेन्द्रस्य शालिनः। कर्म्मारस्य च नागस्य स्वस्तिकस्य जयस्य च ॥ ५०.

महामेघ, राक्षसांचा राजा शालि, नाग कर्मार, स्वस्तिक आणि जय यांच्या नगऱ्या.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। पञ्चमेऽपि तथा ज्ञेयं शर्करानिलये सदा ॥ ५०.

अशा प्रकारे, या पाचव्या खड्यांच्या प्रदेशात, नेहमीच नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या आहेत.

षष्ठे तले दैत्यपतेः केसरेर्नगरोत्तमम्। सुपर्व्वणः सुलोम्नश्च नगरं महिषस्य च। राक्षसेन्द्रस्य च पुरमुत्क्रोशस्य महात्मनः ॥ ५०.

सहाव्या थरावर, दैत्यांचा राजा केसरी याची उत्तम नगरी, सुपर्वण, सुलोम्न, महिष आणि महात्मा राक्षसांचा राजा उत्क्रोश यांची नगरी आहे.

तत्रास्ते सुरसापुत्रः शतशीर्षो मुदा युतः। कश्यपस्य सुतः श्रीमान् वासुकिर्नाम नागराट् ॥ ५०.

तेथे सुरसा पुत्र, शतशीर्ष, आनंदाने भरलेला, कश्यपाचा पुत्र, तेजस्वी नागराज वासुकी वास करतो.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम् । षष्ठे तलेऽस्मिन् विख्याते शिलाभौमे रसातले ॥ ५०.

या प्रसिद्ध सहाव्या रसातळाच्या थरात नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या दगडी भूमीवर वसलेल्या आहेत.

सप्तमे तु तले ज्ञेयं पाताले सर्व्वपश्चिमे । पुरं बलेः प्रमुदितं नरनारीसमाकुलम् ॥ ५०.

सातव्या थरात, पाताळाच्या सगळ्यात पश्चिम भागात, बलीची सुंदर नगरी आहे, जिथे आनंदी पुरुष आणि स्त्रिया भरलेली आहेत.

असुराशीविषैः पूर्णमुद्धृतैर्द्देवशत्रुभिः। मुचुकुन्दस्य दैत्यस्य तत्र वै नगरं महत् ॥ ५०.

त्या ठिकाणी मोठी नगरी दैत्य मुचुकुंदाची आहे, जी असुर, विषारी साप आणि देवांचे शत्रू यांनी भरलेली आहे.

अनेकैर्दितिपुत्राणां समुदीर्णैर्महापुरैः। तथैव नागनगरैऋद्धिमद्भिः सहस्रशः ॥ ५०.

ती नगरी दितीच्या पुत्रांच्या मोठमोठ्या नगऱ्यांनी आणि हजारो समृद्ध नागनगरींनी गजबजलेली आहे.

दैत्यानां दानवानाञ्च समुदीर्णै र्महापुरैः। उदीर्णै राक्षसावासैरनेकैश्च समाकुलम् ॥ ५०.

ती नगरी दैत्य, दानव यांच्या मोठमोठ्या नगऱ्यांनी आणि असंख्य राक्षसांच्या वसाहतींनी खचाखच भरलेली आहे.

पातालान्ते च विप्रेन्द्रा विस्तीर्णे बहुयोजने। आस्ते रक्तारविन्दाक्षो महात्मा ह्यजरामरः ॥ ५०.

पाताळाच्या शेवटी, विस्तीर्ण आणि अनेक योजन पसरलेल्या प्रदेशात, लाल कमळासारख्या डोळ्यांचा, महान आत्मा, ज्याला वय आणि मृत्यू नाही, तो वास करतो.

धौतशङ्खोदरवपुर्नीलवासा महाभुजः। विशालभोगो द्युतिमांश्चित्रमालाधरो बली ॥ ५०.

त्याचे शरीर धुतलेल्या शंखासारखे शुभ्र आहे, तो निळ्या वस्त्रात आहे, त्याचे भुज विशाल आहेत, फणा मोठा आहे, तेजस्वी आहे, सुंदर माळ घातलेली आहे आणि बलवान आहे.

रुक्मश्रृङगावदातेन दीप्तास्येन विराजता। प्रभुर्मुखसहस्रेण शोभते वै स कुण्डली ॥ ५०.

तो सुवर्ण शृंग असलेल्या, उजळ आणि निर्मळ चेहऱ्याने तेजस्वी दिसतो; हजार मुखांचा अधिपती, तो गुंडाळलेला नाग शोभून दिसतो.