वायुपुराणम्

पद्मवर्णं सुनेत्रञ्च यक्षं बालं बकं तथा। कुमुदं क्षेमकञ्चैव वर्द्धमानं तथा दमम् ॥ ८.

पद्मवर्ण, सुनेत्र, यक्ष बाळ, बक, कुमुद, क्षेमक, वर्धमान आणि दम — हेही पुत्र.

पद्मनाभं वराङ्गञ्च सुवीरं विजयं कृतिम्। पूर्णमासं हिरण्याक्षं सुरूपञ्चैवमादयः ॥ ८.

पद्मनाभ, वरांग, सुवीर, विजय, कृति, पूर्णमास, हिरण्याक्ष आणि सुरूप — हे त्यातील प्रमुख पुत्र.

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः । सुरूपाश्च विरूपाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः। तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.

हे मणिवराचे पुत्र यक्ष आणि गुह्यक म्हणून ओळखले जातात. त्यातले काही देखणे, काही विचित्र, पुष्पमाळांनी सजलेले आणि सर्वांना प्रिय वाटणारे आहेत. त्यांच्या संततीत शेकडो-हजारो पुत्र आणि नातवंडे आहेत.

खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः । तेषां यथा प्रधानान् वै वर्ण्यमानान्निबोधत ॥ ८.

खशायापासून इतर पुत्र जन्मले, जे राक्षस असून इच्छेनुसार रूप बदलू शकतात. त्यातील प्रमुखांची नावे मी सांगतो, ऐका.

लालाविः कुथनो भीमः सुमाली मधुरेव च। विस्फूर्ज्जितो विद्युज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तता ॥ ८.

लालावी, कुथन, भीम, सुमाली, मधुर, विस्फूर्जित, विद्युज्जिह्व, मातंग आणि धूम्रित — हे त्यांचे पुत्र.

चन्द्रार्कः सुकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः। क्रीडः परशुनाभश्च चक्राक्षश्च निशाचरः ॥ ८.

चंद्रार्क, सुकर, बुध्न, कपिलोमा, प्रहासक, क्रीड, परशुनाभ, चक्राक्ष आणि निशाचर — हेही त्यांचे पुत्र.

त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकेशश्च राक्षसः। यक्षश्चाकम्पनश्चैव दुर्मुखश्च शिलीमुखः ॥ ८.

त्रिशिरा, शतदंष्ट्र, तुंडकेश राक्षस, यक्ष आंपकन, दुर्मुख आणि शिलीमुख — हेही त्यांचे पुत्र.

इत्येते राक्षसवरा विक्रान्ता गणरूपिणः. सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः ॥ ८.

अशा प्रकारे हे राक्षसांचे श्रेष्ठ, पराक्रमी आणि समूह रूपातील, सर्व लोकांत संचार करतात आणि देवांइतकेच सामर्थ्यवान आहेत.

सप्त चान्या दुहितरस्ताः श्रृणुध्वं यथाक्रमम्। तासाञ्च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः ॥ ८.

आणखी सात कन्या आहेत, त्यांची नावे आणि त्यांच्यापासून निर्माण झालेल्या जाती, तसेच त्यांनी उत्पन्न केलेले समूह, मी आता सांगतो, ऐका.

आलम्बा उत्कचा कृष्णा निऋतो कपिला शिवा। केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः ॥ ८.

आलम्बा, उत्कचा, कृष्णा, निरृता, कपिला, शिवा आणि केशिनी – या सात भगिनींना लोक मोठ्या भाग्यवंत म्हणून ओळखतात.

ताभ्यो लोकामिषादश्च हन्तारो युद्धदुर्मदाः। उदीर्णा राक्षसगणा इमे उत्पादिताः शुभाः ॥ ८.

या कन्यांपासून लोकांचे भक्ष करणारे, युद्धात भयंकर आणि अत्यंत पराक्रमी असे राक्षसांचे समूह निर्माण झाले.

आलम्बेयो गणः क्रूर उत्कचेयो गणस्तथा। तथा कार्ष्णेयशैवेया राक्षसा ह्युत्तमा गणाः ॥ ८.

आलम्बेयांचा समूह क्रूर आहे, उत्कचेंचा समूहही तसाच; तसेच कार्ष्णेय आणि शैव्य हे राक्षसांचे उत्तम समूह आहेत.

तथैव नैऋतो नाम त्र्यम्बकानुचरेण ह। उत्पादितः प्रजासर्गो गणेश्वरचरेण तु ॥ ८.

त्याचप्रमाणे नैर्ऋत नावाचा समूह त्र्यंबकाचे अनुयायी आणि गणेश्वराचे सेवक यांनी निर्माण केला.

उत्पादिता बलवता उदीर्णा यक्षराक्षसाः । विक्रान्ताः शौर्यसम्पन्ना नैऋता देवराक्षसाः। येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः ॥ ८.

बलवान आणि पराक्रमी यक्ष-राक्षस निर्माण झाले, हे नैर्ऋत देव-राक्षस शौर्याने संपन्न असून, त्यांचा प्रमुख विरूपक नावाने प्रसिद्ध आहे.

तेषां गणशतानेका उद्धृतानां महात्मनाम्। प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् ॥ ८.

या महान आत्म्यांचे असंख्य समूह नेहमी शंकर, जगाचा स्वामी, यांची सेवा करतात.

दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना ।. उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः ॥ ८.

दैत्यराज कुंभ, ज्याचे शरीर आणि आत्मा महान आहेत, त्याने अतिशय सामर्थ्यशाली आणि पराक्रमी वीर निर्माण केले.

कपिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः। कम्पनेन च यक्षेण केशिन्यास्ते परे जनाः ॥ ८.

कपिलेमुळे महान पराक्रमी दैत्य-राक्षस जन्मले; कंपन नावाच्या यक्षापासून आणि केशिनीपासून इतर लोक उत्पन्न झाले.

उत्पादिता महावाता उदीर्णा यक्षराक्षसाः। केशिनीदुहितुश्चैव नीलायाः क्षुद्रमानसाः ॥ ८.

महावात नावाचे बलाढ्य यक्ष-राक्षस निर्माण झाले, आणि केशिनीच्या कन्या नीलामधून दुर्बल मनाचे लोक उत्पन्न झाले.

आलम्बेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि। नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः ॥ ८.

आलम्बेयापासून सुरसिकाच्या माध्यमातून अनेक नायला नावाचे, जिंकता न येणारे आणि भयंकर पराक्रम असलेले लोक निर्माण झाले.

चरन्ति पृतिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः। बहुत्वाच्चैव सर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते ॥ ८.

हे देवतुल्य लोक संपूर्ण पृथ्वीवर संचार करतात; त्यांच्या निर्माणाची संख्या इतकी मोठी आहे की सर्वांचे वर्णन करणे अशक्य आहे.

तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी। दुहिता स्वभावविकचा मन्दसत्त्वपराक्रमा ॥ ८.

नीलाच्या पोटी विकचा नावाची राक्षसी जन्मली, ती स्वभावाने फुगलेली, मंद बुध्दीची आणि दुर्बल सामर्थ्याची होती.

तस्या अपि विरूपेण नैऋतेनेह च प्रजाः। उत्पादिताः सुरा घोराः श्रृणु तास्त्वनुपूर्वशः ॥ ८.

तिच्यापासूनही विरूप नावाच्या नैर्ऋताने भयंकर देवतुल्य प्रजांचा निर्माण केला; त्यांची नावे मी आता सांगतो, ऐका.

दंष्ट्राकरालविकृता महाकर्णा महोदराः। हारका भीषकाश्चैव तथैव क्रामकाः परे ॥ ८.

भयंकर दात, मोठे कान, मोठे पोट असणारे, हारक, भीषक आणि क्रामक हे इतरही समूह त्यात आहेत.

वैनकाश्च पिशाचाश्च वाहकाः प्राशकाः परे। भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः पुरुषविक्रमाः ॥ ८.

वैनक, पिशाच, वाहक आणि प्राशक हे पृथ्वीवर राहणारे राक्षस आहेत, ते मंद आणि मानवासारख्या सामर्थ्याचे आहेत.

चरन्त्यदृष्टपूर्वाश्च नानाकारा ह्यनेकशः। उत्कृष्ट बलसत्त्वा ये ते च वै खेचराः स्मृताः ॥ ८.

हे पूर्वी कधीही न पाहिलेले, विविध रूपांचे आणि असंख्य आहेत; ज्यांची शक्ती आणि सामर्थ्य श्रेष्ठ आहे, त्यांना खेचर म्हणून ओळखले जाते.

लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पाः स्वल्पं चरन्ति वै । एतैर्व्याप्तमिमं लोकं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.

शंभर हजार अंतरात हे लहान जीव थोड्याच प्रमाणात फिरतात; अशा या जीवांनी हा जग शेकडो-हजारो वेळा व्यापलेला आहे.

भूमी राक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः। नानाप्रकारैराक्रान्ता नानादेशाः समन्ततः ॥ ८.

ही पृथ्वी सर्व राक्षसांनी, अनेक प्रकारच्या लहान राक्षसांनी, विविध जातींनी आणि सर्व बाजूंनी व्यापलेली आहे.

समासाभिहताश्वैव ह्यष्टौ राक्षसमातरः। अष्टौ विभागा ह्येषां हि विख्याता अनुपूर्वशः ॥ ८.

जसा घोड्यांचा समूह एकत्र मारला जातो, तसंच आठ राक्षसांच्या माताही आहेत; त्यांच्या आठ विभागांची ओळख सर्वांना आहे.

भद्रका निकराः केचिद्यज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः। सहस्रसतसङ्ख्याता मर्त्त्यलोकविचारिणः ॥ ८.

काहींना भद्रका म्हणतात, हे यज्ञ पूर्ण व्हावा म्हणून असतात; हे शेकडो-हजारो संख्येने माणसांच्या जगात फिरतात.