वायुपुराणम्

अनामया ह्यशोकाश्च सर्वे ते शुद्धमानसाः। जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः ।। ४६.

तिथे सगळे निरोगी, दुःखरहित आणि शुद्ध मनाचे असतात; तिथे जन्मणारे लोक निखळ सोन्यासारखे तेजस्वी असतात.

वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः शुभः। तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्ति रसमुत्तमम् ।। ४६.

किंपुरुष देशात पुण्यवान असा मधुरस देणारा प्लक्षवृक्ष आहे; तिथले सगळे किंपुरुष त्या झाडाचा उत्तम रस पितात.

अतःपरं किं पुरुषाद्धरिवर्षः प्रचक्ष्यते। महारजतसङ्काशा जायन्ते तत्र मानवाः ।। ४६.

किंपुरुष देशानंतर हरिवर्ष आहे; तिथे माणसं मोठ्या चांदीसारखी दिसतात.

देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवरूपाश्च सर्वशः। हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम् ।। ४६.

देवांच्या लोकातून खाली पडलेले, सर्व प्रकारे देवासारखे दिसणारे लोक, हरीच्या प्रदेशात राहतात आणि तिथे सगळे लोक गोड ऊसाचा शुद्ध रस पितात.

एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु मुदा युताः। हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः। न जरा बाधते तत्र जीर्यन्ति न च ते नराः ।। ४६.

हरीच्या प्रदेशात सगळे लोक आनंदाने अकरा हजार वर्षे जगतात, त्यांच्या मनात नेहमी आनंद असतो. तिथे कोणालाही म्हातारपण त्रास देत नाही आणि ते लोक कधीच वृद्ध होत नाहीत.

मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्। न तत्र सूर्यस्तपति न च जीर्यन्ति मानवाः ।। ४६.

माझ्या सांगण्यानुसार मध्यभागी असलेला इलावृत नावाचा प्रदेश, तिथे सूर्य कधीच तळपत नाही आणि तिथले लोक कधीच म्हातारे होत नाहीत.

चन्द्रसूर्यौ सनक्षत्रावप्रकाशाविलावृते । पद्मवर्णाः पद्म प्रभाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः। पक्षपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः ।। ४६.

इलावृत प्रदेशात चंद्र, सूर्य आणि तारे दिसत नाहीत. तिथे जन्माला येणाऱ्या लोकांचा रंग कमळासारखा असतो, तेजही कमळासारखे असते, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे असतात आणि त्यांच्या शरीराला फुलांच्या पाकळ्यांचा सुगंध असतो.

जम्बूरसफलाहारा ह्यनिष्पन्दाः सुगन्धिनः। मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः ।। ४६.

ते लोक जांभुळाच्या झाडाची फळे खातात, हालचाल करत नाहीत, सुगंधी असतात, बुद्धिमान असतात, सुखाचा उपभोग घेतात आणि सत्कर्मांच्या फळांचा आस्वाद घेतात.

देवलोकाच्च्युताः सर्वे जायन्ते ह्यजरामराः. त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणान्ते नरोत्तमाः ।। ४६.

देवांच्या लोकातून खाली पडलेले सर्वजण तिथे जन्म घेतात आणि ते कधीच म्हातारे किंवा मरत नाहीत. तेरा हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर ते श्रेष्ठ मानव होतात.

आयुष्प्रमाणं जीवन्ति ते तु वर्षे त्विलावृते । मेरोः प्रतिदिशं ते तु नवसाहस्रविस्तृते ।। ४६.

इलावृत प्रदेशात ते आपापल्या आयुष्याच्या पूर्ण मापानुसार जगतात, आणि मेरू पर्वताच्या प्रत्येक दिशेला हा प्रदेश नऊ हजार योजने इतका पसरलेला आहे.

योजनानां सहस्राणि षड्‌विंशस्तस्य विस्तरः। चतुरस्रः समन्ताच्च शरावाकार संस्थितः ।। ४६.

त्याची रुंदी सहा वीस हजार योजने आहे, चारही बाजूंनी चौकोनी आणि ताटासारखी आकाराची आहे.

मेरोस्तु पश्चिमे भागे नवसाहस्रसंमिते। चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः ।। ४६.

मेरूच्या पश्चिमेला, नऊ हजार योजने अंतरावर, चौतीस हजार योजने विस्तारलेला गंधमादन पर्वत आहे.

उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः। चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्। सहस्रमवगाढस्तु तावदेव तु धिष्ठितः ।। ४६.

उत्तर आणि दक्षिणेला, नील आणि निषध पर्वतांच्या दिशेने, तो पर्वत चाळीस हजार योजने उंच वाढलेला आहे आणि एक हजार योजने खोलवर स्थिर आहे.

पूर्वेण माल्यवान् शैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्तितः। दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु ।। ४६.

पूर्वेला मल्यवान पर्वत आहे, जो तितक्याच मापाचा आहे. तो नील पर्वताच्या दक्षिणेला आणि निषध पर्वताच्या उत्तरेला आहे.

तेषां मध्ये महामेरुः सुप्रमाणः प्रकीर्तितः। सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत् ।। ४६.

या सर्व पर्वतांच्या मध्ये महान मेरू पर्वत आहे, जो आपल्या विशालतेसाठी प्रसिद्ध आहे आणि सर्व पर्वतांमध्ये तो सर्वांत खोलवर रुजलेला आहे असे मानले जाते.

विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामे नियुतः स्मृतः। वृत्तभावात् समुद्रस्य महीमण्डलभावनः ।। ४६.

त्याची रुंदीही तितकीच आहे आणि लांबी दहा हजार योजने आहे असे सांगितले जाते. तो गोलाकार असल्याने पृथ्वीच्या मध्यभागी आहे असे समजले जाते.

आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्राः समस्ततः। अनावृत्ताश्चतुष्केण भिद्यन्ते मध्यमागताः ।। ४६.

सर्व चौकोनी आकारातील प्रदेशांची लांबी कमी कमी होत जाते. मधल्या भागात ते चार विभागात विभागलेले असतात आणि पुन्हा मागे वळत नाहीत.

प्रभिन्नाञ्जनसङ्काशा जम्बूरसवती नदी। मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण तु ।। ४५.

जांभूळाच्या रसाने भरलेली, काळ्या काजळासारखी दिसणारी जांभू नदी मेरूच्या दक्षिणेला आणि निषध पर्वताच्या उत्तरेला वाहते.

सुदर्शनो नाम महाजम्बूवृक्षः सनातनः। नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः ।। ४६.

तिथे 'सुदर्शन' नावाचा एक महान, सनातन जांभूळ वृक्ष आहे, जो नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेला असतो आणि सिद्ध व चारण लोक त्याची सेवा करतात.

तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपे वनस्पतिः। योजनानां सहस्रं तु शतचान्यमहाद्रुमः। उत्सेधो वृक्षराजस्प दिवं स्पृशति सर्वशः ।। ४६.

या झाडावरूनच जांभूद्वीपाला नाव मिळाले आहे. तिथे आणखी एक मोठा वृक्ष आहे, जो एक हजार योजने उंच आणि शंभर योजने रुंद आहे, आणि तो वृक्षराजा आपल्या टोकाने आकाशाला स्पर्श करतो.

अरत्नीनां शतान्यष्टौ एकषष्ट्यधिकानि तु। फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।। ४६.

त्या झाडाच्या फळाचा आकार, सत्यदर्शी ऋषींनी आठशे एकसष्ट हात (अरत्नी) एवढा मोजला आहे.

पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम्। तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदीभूय प्रसर्पति ।। ४६.

जांभूळाची फळं जेव्हा खाली पडतात, तेव्हा मोठा आवाज होतो; त्या जांभूळाचा रस नदीसारखा वाहू लागतो.

मेरुं प्रदक्षिणीकृत्य जम्बू वृक्षंविशत्यधः। ते पिबन्ति सदा हृष्टा जम्बूरसफलावृताः ।। ४६.

ते जांभूळाचे वृक्ष मेरू पर्वताभोवती फिरून खाली जातात; तिथे नेहमी आनंदी असणारे लोक जांभूळाचा रस पितात.

जम्बूरसफलं पीत्वा न जरां प्राप्नुवन्ति ते। न च ध्रुवं न रोगं तु न च मृत्युं तथाविधम् ।। ४६.

जांभूळाचा रस प्यायल्यावर त्यांना कधीच वार्धक्य येत नाही; त्यांना ना आजार होतो, ना तसा मृत्यू येतो.

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम्। इन्द्रगोपकशङ्काशं जायते भास्वरन्तु तत् ।। ४६.

तिथे जांबूनद नावाचं सोनं उत्पन्न होतं, जे देवांचं अलंकार आहे; ते सोनं इंद्रगोप कीटकासारखं तेजस्वी दिसतं.

सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसस्तु सः। स्कन्नं भवति तच्छुक्रं कनकं देवभूषणम् ।। ४६.

सर्व उत्तम वृक्षांचा रस शुभ असतो; तो रस खाली पडून शुद्ध सोनं बनतो, जे देवांचं अलंकार आहे.

तेषां मूत्रं पुरीषञ्च दिक्षु सर्वासु भागशः। ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृतांश्च ग्रसते तु तान् ।। ४६.

त्यांचं मूत्र आणि विष्ठा सर्व दिशांना विभागली जाते; प्रभूच्या कृपेने पृथ्वी ती आणि मृत लोकही आपल्यात सामावून घेते.

रक्षः पिशाचा यक्षाश्च सर्वे हैमवताः स्मृताः। हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः ।। ४६.

सर्व राक्षस, पिशाच्च आणि यक्ष हे हिमवत प्रदेशात राहतात असं मानलं जातं; हेमकूट पर्वती गंधर्व आणि त्यांच्या सोबत अप्सरा वास करतात.

सर्वे नागास्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः। महामेरौ त्रयस्त्रिंशद्भ्रमन्ते याज्ञिकाः सुराः । नीले तु वैडूर्यमये सिद्धब्रह्मर्षयो मताः ।। ४६.

सर्व नाग, म्हणजे शेष, वासुकी आणि तक्षक, हे निषध पर्वती राहतात; महान मेरू पर्वती त्र्यत्रीशती यज्ञ करणारे देव भटकतात; नील पर्वती, जी वैडूर्य रत्नाची आहे, तिथे सिद्ध आणि ब्रह्मर्षी राहतात.