वायुपुराणम्

वधपुत्रो निकुम्भश्च क्रूरो वै ब्रह्मराक्षसः। वातपुत्रो विरागस्तु आपपुत्रस्तु जम्बुकः ॥ ८.

वधाचा मुलगा निकुंभ, जो क्रूर ब्रह्मराक्षस आहे; वाताचा मुलगा विराग, आणि आपचा मुलगा जांबुक आहे.

व्याघ्रपुत्रो निरानन्दो जन्तूनां विघ्नकारकः। इत्येते वै परिक्रान्ताः क्रूराः सर्वे तु राक्षसाः ॥ ८.

व्याघ्राचा मुलगा निरानंद हा सर्व जीवांना अडथळे आणणारा आहे; हे सर्व राक्षस फार क्रूर आहेत.

कीर्तिता यातुधानास्तु ब्रह्मधानान् निबोधत। यज्ञः पिता धुनिः क्षेमो ब्रह्मा पापोऽथ यज्ञहा ॥ ८.

यातुधान सांगितले गेले; आता ब्रह्मधान यांच्याबद्दल ऐका. यज्ञ हा त्यांचा वडील, धुनी हे त्यांचे कल्याण, ब्रह्मा पापी आहे आणि यज्ञह हा यज्ञाचा नाश करणारा आहे.

स्वाकोटकः कलिः सर्पो ब्रह्मधानात्मजा दश। स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषाञ्चेमाः सुदारुणाः ॥ ८.

स्वाकोटक, कलि, सर्प आणि ब्रह्मधानाचे दहा पुत्र; त्यांच्या बहिणी म्हणजे ब्रह्मराक्षसी — या सगळ्या अतिशय भयंकर आहेत.

रक्तकर्णा महाजिह्वाऽक्षया चैवोपहारिणी। एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः ॥ ८.

रक्तकर्णा, महाजिह्वा, अक्षया आणि उपहारिणी — या सगळ्यांच्या वंशात पृथ्वीवर ब्रह्मराक्षस जन्मले.

श्लेष्मातकतरुष्वेते प्रायशस्तु कृतालयाः। इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यापि निबोधत ॥ ८.

हे बहुतेक सगळे श्लेष्मातक झाडांमध्ये राहतात; असे हे राक्षस सांगितले. आता यक्षाबद्दलही ऐका.

चकमेऽप्सरसं यक्ष पञ्चस्थूलां क्रतुस्थलीम्। तां लिप्सुश्चिन्तमानश्च नन्दनं स चचार ह ॥ ८.

एका यक्षाला क्रतुथली नावाच्या अप्सरेची इच्छा झाली, ती पाच प्रकारांनी परिपूर्ण होती; तिची आस धरून आणि तिचा विचार करत तो नंदनवनात भटकू लागला.

वैभ्राजं सुरभिञ्चैव तथा चैत्ररथञ्च यत्। दृष्टवान् नन्दने तस्मिन्नप्सरोभिः सहासतीम् ॥ ८.

त्या नंदनवनात त्याने वैभ्राज, सुरभि आणि चित्ररथ यांना अप्सरांसोबत बसलेले पाहिले.

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन्। दूषितः स्वेन रूपेण कर्म्मणा तेन दूषितः ॥ ८.

तिला मिळवण्यासाठी काही मार्ग सापडतो का हे पाहताना त्याला काहीच उपाय सापडला नाही; म्हणून तो स्वतःच्या रूपामुळे आणि कर्मामुळे कलुषित झाला.

ममोद्विजन्ते भूतानि भयावृत्तस्य सर्वशः। तत्कथं नाम चार्वङ्गीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम् ॥ ८.

माझ्या भीतीमुळे सर्व जीव माझ्यापासून दूर पळतात; मग मी ही सुंदर स्त्री कशी मिळवू शकतो?

दृष्ट्वोपायं ततः सोऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तत। कृत्वा रूपं बहुमतं गन्धर्वस्य तु गुह्यकः। ततः सोऽप्सरसां मध्ये तां जग्राह क्रतुस्थलीम् ॥ ८.

मग त्याला एक मार्ग दिसला आणि त्याने पटकन आपले रूप बदलून आदरणीय गंधर्वाचे रूप घेतले; आणि मग अप्सरांच्या मध्ये त्या गुह्यकाने क्रतुथलीला पकडले.

बुद्ध्वा च सुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यवर्त्तत। संवृतः स तया सार्द्धं दृश्यमानोऽप्सरोगणैः ॥ ८.

ती त्याला सुरुचि समजून मनाने स्वीकारते; तो तिच्यासोबत एकरूप झाला आणि अप्सरांच्या समूहाला ते दिसत होते.

स तत्र सिद्धकरणः सद्यो जातः सुतोऽस्य वै । परिणाहोच्छ्रयैर्युक्तः सद्यो वृत्तो ज्वलन् श्रिया ॥ ८.

तेथे त्यांना लगेच एक मुलगा झाला, तो सर्व गुणांनी युक्त, तेजस्वी आणि सुंदर होता.

राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सोऽभ्यभाषत। तवात्र जाते न भीतिः पिता तं प्रत्युवाच ह ॥ ८.

त्याने वडिलांना सांगितले, 'मी राजा आहे.' वडिलांनी उत्तर दिले, 'तू इथे जन्मला आहेस, त्यामुळे तुला काही भीती नाही.'

मात्रानुरूपो रूपेण पितुर्वीर्येण जायते। जाते स तस्मिन् हर्षेण स्वरूपं प्रत्यपद्यत ॥ ८.

मुलगा रूपाने आईसारखा आणि बळाने वडिलांसारखा जन्मतो; तो जन्मला तेव्हा वडिलांना मोठा आनंद झाला आणि त्यांनी आपले मूळ रूप परत मिळवले.

स्वभावं प्रतिपद्यन्ते बृहन्तो यक्षराक्षसाः । म्रियमाणाः प्रसुप्ताश्च क्रुद्धा भीताः प्रहर्षिताः ॥ ८.

मोठे यक्ष आणि राक्षस हे मरताना, झोपेत, रागावले, घाबरले किंवा आनंदी असताना आपला खरा स्वभाव दाखवतात.

ततोऽब्रवीदप्सरसः स्मयमानः स गुह्यकः। गृहं मे गच्छ सुश्रोणि सपुत्रा वरवर्णिनी ॥ ८.

मग तो गुह्यक हसत अप्सरेला म्हणाला, 'सुंदर कटी असलेल्या आणि सुंदर रंगाच्या स्त्री, आपल्या मुलासह माझ्या घरी चल.'

इत्युक्त्वा सहसा तञ्च दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्। विभ्रान्ताः प्राद्रवन् भीताः क्रोधमानाऽप्सरोगणाः ॥ ८.

असे म्हणून आणि त्याचे खरे रूप पाहून, भीतीने आणि रागाने भरलेल्या, गोंधळलेल्या अप्सरा तिथून पळून गेल्या.

गच्छन्तीरन्वगच्छद्या पुत्रस्तां सान्त्वयन् गिरा। गन्धर्वाप्सरसां मध्येतां नीत्वा स न्यवर्त्तत ॥ ८.

त्या जात असताना तिचा मुलगा तिला शब्दांनी धीर देत मागे गेला; गंधर्व आणि अप्सरांच्या मध्ये तिला घेऊन तो परत फिरला.

ताञ्च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः। यक्षाणां त्वं जनित्रीति प्रोचुस्तां वै क्रतुस्थलीम् ॥ ८.

त्यावेळी यक्ष आणि अप्सरांचा जन्म पाहून, त्यांनी क्रतुथलीला म्हटले, 'तू या यक्षांची आई आहेस.'

जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्। न्यग्रोधरोहिणं नाम गुह्यका यत्र शेरते। तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधः सर्वतः प्रियः ॥ ८.

नंतर तो यक्ष आपल्या मुलासह आपल्या निवासस्थानी गेला, ज्याचे नाव न्यग्रोधरोहिण होते, जिथे गुह्यक राहतात. तो वडाचा वृक्ष यक्षांचा निवास आहे आणि सर्वांना प्रिय आहे.

यक्षो रजतनाभस्तु गुह्यकानां पितामहः। अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रामतिवरां सुताम्। उपयेमे स भद्रायां यस्यां मणिवरो वशी ॥ ८.

राजतनाभ नावाचा यक्ष गुह्यकांचा पितामह आहे. त्याने दैत्य अनुह्रादाची सुपुत्री भद्रा हिला पत्नी म्हणून स्वीकारले. भद्रेतून मणिवर नावाचा सामर्थ्यशाली पुत्र झाला.

जज्ञे सा मणिभद्रञ्च शक्रतुल्यपराक्रमम्। तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ तु क्रतुस्थल्यात्मजे शुभे ॥ ८.

तिच्या पोटी मणिभद्र जन्माला आला, ज्याची पराक्रम इंद्रासारखी होती. त्यांची पत्नी आणि मणिवराची पत्नी, दोघीही क्रतुथलीच्या कन्या आणि सद्गुणी होत्या.

नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या। विजज्ञे मणिभद्रात्तु पुत्रान् पुण्यजनी शुभान् ॥ ८.

त्यांपैकी एकीचे नाव पुण्यजनी आणि दुसरीचे नाव देवजनी होते. मणिभद्रापासून पुण्यजनीने सद्गुणी पुत्रांना जन्म दिला.

सिद्धार्थं सूर्यतेजञ्च सुमन्तं नन्दनं तथा। कन्यकं यविक्ञ्चैव मणिदत्तं वसुं तथा ॥ ८.

सिद्धार्थ, सूर्यतेज, सुमंत, नंदन, कन्यक, यविक, मणिदत्त आणि वसु — हे तिचे पुत्र.

सर्वानुभूतं शङ्खञ्च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च। तथा मन्दरशोभिञ्च पझं चन्द्रप्रभं तथा ॥ ८.

सर्वानुभूत, शंख, पिंगाक्ष, भीरु, मंदरशोभिन्, पझ, आणि चंद्रप्रभ — हेही पुत्र.

मघपूर्णं सुभद्रञ्च प्रद्योतञ्च महौजसम्। द्युतिमत्केतुमन्तौ च मित्रं मौलिसुदर्शनौ ॥ ८.

मघपूर्ण, सुभद्र, महाबलवान प्रद्योत, द्युतिमत, केतुमंत, मित्र, मौलि आणि सुदर्शन — हेही पुत्र.

चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनाः शुभाः । जज्ञिरे मणिभद्रस्य ते सर्वे पुण्यलक्षणाः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षा पुण्यजनाः शुभाः ॥ ८.

मणिभद्राला चोवीस पुण्यशील आणि शुभ पुत्र झाले, ते सर्व पुण्याचे लक्षण असलेले होते. त्यांच्या पुत्रांनी आणि नातवंडांनीही यक्ष म्हणून पुण्यशील आणि शुभ संतती वाढवली.

विजज्ञे देवजननी पुत्रान् मणिवरात्मजात् । पूर्णभद्रं हेमरथं मणिमन्नन्दिवर्द्धनौ ॥ ८.

देवजनीने मणिवरापासून पूर्णभद्र, हेमरथ, मणिमान आणि नंदिवर्धन या पुत्रांना जन्म दिला.