वायुपुराणम्

तत्र ते पुरुषाः श्वेता महासत्त्वा महाबलाः। स्त्रियः कुमुदवर्णाभाः सुन्दर्य्यः प्रियदर्शनाः ।। ४३.

तिथले पुरुष गोरे, सामर्थ्यवान आणि बलवान आहेत; स्त्रिया कुमुद फुलासारख्या रंगाच्या, सुंदर आणि सर्वांना आवडणाऱ्या आहेत.

चन्द्रप्रभाश्वन्द्रवर्णाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः। चन्द्रशीतलगात्राश्च स्त्रियश्चोत्पलगन्धिकाः ।। ४३.

ते लोक चंद्रासारखा तेजस्वी आहेत, त्यांची चेहरे पूर्ण चंद्रासारखी आहेत; त्यांचे शरीर चंद्राच्या शीतलतेसारखे आहे आणि स्त्रियांना कमळासारखा सुगंध आहे.

दशवर्षसहस्राणि तेषामायुर्निरामयम्। कालाम्रस्य रसं पीत्वा सर्वदा सिथरयौवनाः ।। ४३.

त्यांचे आयुष्य दहा हजार वर्षांचे असून, कोणताही आजार नसतो; काळआंब्याचा रस पिऊन ते नेहमी तरुण राहतात.

प्रमाणं वर्णमायुश्च याथातथ्येन कीर्तितम्। चतुर्णामपि द्वीपानां समासान्न तु विस्तरात् ।। ४३.

चारही द्वीपांचे आकार, रंग आणि आयुष्य यांची माहिती खरी आणि थोडक्यात सांगितली आहे, विस्ताराने नाही.

भद्राश्वानां यथा चिह्नं कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनाः। तच्छृणुध्वं तु कार्त्स्न्येन पूर्वसिद्धैरुदाहृतम् ।। ४३.

भद्राश्व लोकांचे चिन्ह जसे सांगितले, तसेच हे सर्व प्राचीन ऋषींनी सांगितलेले पूर्ण ऐका, हे किर्ती वाढवणाऱ्यांनो.

देवकूटस्य सर्वस्य प्रथितस्येह यत्परम्। पूर्वेण दिक्षु सर्वासु यथावच्च प्रकीर्तितम् ।। ४३.

येथे सर्वश्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या देवकूट पर्वताचे संपूर्ण वर्णन, पूर्व दिशेतील सर्व भागांत जसे आहे तसे, विस्ताराने सांगितले आहे.

कुलाचलानां पञ्चानां नदीनाञ्च विशेषतः। तथा जनपदानाञ्च यथा दृष्टं यथाश्रुतम् ।। ४३.

पाच कुलाचल पर्वत, विशेषतः नद्या आणि तसेच विविध प्रदेश, जसे पाहिले आणि ऐकले तसे, सांगितले आहेत.

शैवालो वर्णमालाग्रः कोरञ्जश्चाचलोत्तमः। श्वेतवर्णश्च नीलश्च पञ्चैते कुलपर्वताः ।। ४३.

शैवाल, वर्णमालाग्र, कोरंज, श्वेत आणि नील — हे पाच मुख्य कुलपर्वत आहेत.

तेषां प्रसूतिरन्येपि पर्वता बहुविस्तराः। कोटिकोटिः क्षितौ ज्ञेयाः शतशोऽथ सहस्रशः ।। ४३.

या पर्वतांपासून अनेक मोठ्या आणि विस्तीर्ण डोंगरांची उत्पत्ती झाली आहे; ते पृथ्वीवर कोट्यवधी, शेकडो आणि हजारोंनी आहेत.

तैर्विमिश्रा जनपदैर्नानासत्त्वसमाकुलाः। नानाप्रकारजातीयास्त्वनेकनृपपालिताः ।। ४३.

या पर्वतांमध्ये मिसळलेले प्रदेश अनेक प्रकारच्या जीवांनी भरलेले आहेत, विविध जातींचे असून अनेक राजांनी राज्य केलेले आहेत.

नामधेयैश्च निक्रान्तैः श्रीमद्भिः पुरुषर्षभैः। अध्यासिता जनपदाः कीर्तनीयाश्च शोभिताः ।। ४३.

हे प्रदेश, ज्यात प्रसिद्ध आणि तेजस्वी पुरुषांनी वस्ती केली आहे आणि ज्यांची नावे सर्वत्र पसरली आहेत, गौरव करण्यास योग्य आहेत.

तेषान्तु नामधेयानि राष्ट्राणि विविधानि च। गिर्यन्तरनिविष्टानि समेषु विषमेषु च ।। ४३.

त्यांची नावे आणि विविध राज्ये पर्वतांमध्ये, सपाट आणि खडतर भागांत वसलेली आहेत.

तथा सुमङ्गलाः शुद्धाश्चन्द्रकान्ताः सुनन्दनाः। व्रजका नीलशैलेयाः सौवीरा विजयस्थलाः ।। ४३.

तसेच, सुमंगल, शुद्ध, चंद्रकांत, सुनंदन, व्रजक, नीलशैले, सौवीर आणि विजयस्थल हेही आहेत.

महास्थलाः सुकामाश्च महाकेशाः सुमूर्द्धजाः। वातरंहाः सोपसङ्गाः परिवायाः पराचकाः ।। ४३.

महास्थल, सुखी सुकाम, मोठ्या केसांचे महाकेश, सुंदर जटा असलेले सुमूर्धज, वेगवान वातरंह, परिवाय आणि पराचक हेही आहेत.

सम्भवक्रा महानेत्राः शैवालास्तनपास्तथा। कुमुदाः शाकमुण्डाश्च उरः सङ्कीर्णभौमकाः ।। ४३.

संभवक्र, मोठ्या डोळ्यांचे महानेत्र, शैवाल, तनप, कुमुद, शाकमुंड आणि छातीवर मिसळलेली भूमी असलेले हेही आहेत.

सोदका वत्सकाश्चैके वाराहा हारवामकाः। शङ्खाख्या भाविसन्द्राश्च उत्तरा हैमभौमकाः ।। ४३.

काही सोदक, वत्सक, काही वाराह, हारवामक, शंख नावाचे, भाविसंद्र आणि उत्तरेतील हेमभूमक असेही आहेत.

कृष्णभौमाः सुभौमाश्च महाभौमाश्च कीर्तिताः। एते चान्ये च विख्याता नानाजनपदा मया ।। ४३.

कृष्णभूम, शुभूम आणि महाभूम असेही प्रसिद्ध आहेत; हे आणि इतर अनेक जनपद मी सांगितले आहेत.

ते पिबन्ति महापुण्यां महागङ्गां महानदीम्। आदौ त्रैलोक्यविख्याता शीता शीताम्बुवाहिनी ।। ४३.

हे सर्वजण अत्यंत पवित्र, थंड आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेल्या महागंगेचे पाणी पितात.

तथा च हंसवसतिर्महाचक्रा च निम्नगा। चक्रा वक्रा च कञ्ची च सुरसा चापगोत्तमा ।। ४३.

तसेच, हंसवसती, महाचक्रा, निम्नगा, चक्रा, वक्रा, कांची आणि सुरसा या उत्तम नद्या आहेत.

शाखावती चेन्द्रनदी मेघा मङ्गारवाहिनी। कावेरी हरितोया च सोमावर्त्ता शतह्रदा ।। ४३.

शाखावती, इंद्रनदी, मेघा, मंगारवाहिनी, कावेरी, हरितोया, सोमावर्ता आणि शतह्रदा या नद्या आहेत.

वनमाला वसुमती पम्पा पम्पावती शुभा। सुवर्णा पञ्च वर्णा च तथा पुण्या वपुष्मती ।। ४३.

वनमाला, वसुमती, पंपा, शुभ पंपावती, सुवर्णा, पंचवर्णा आणि पुण्यवती वपुष्मती या नद्या आहेत.

मणिवप्रा सुवप्रा च ब्रह्मभागा शिलाशिनी। कृष्णतोया च पुण्योदा तथा नागपदी शुभा ।। ४३.

मणिवप्रा, सुवप्रा, ब्रह्मभागा, शिलाशिनी, कृष्णतोया, पुण्योदा आणि शुभ नागपदी या नद्या आहेत.

शैवालिनी मणितटा क्षारोदा चारुणावती। तथा विष्णुपदी चैव महापुण्या महानदी ।। ४३.

शैवालिनी, मणितटा, क्षारोदा, अरुणावती आणि तसेच विष्णुपदी ही अत्यंत पवित्र, महानदी आहे.

हिरण्यवाहिनीला च स्कन्दमाला सुरावती । वामोदा च पताका च वेताली च महानदी ।। ४३.

हिरण्यवाहिनी, निला, स्कंदमाला, सुरावती, वामोदा, पताका, वेताली आणि महानदी — या मोठ्या नद्या आहेत.

एता गङ्गा महानद्यो नायिकाः परिकीर्तिताः। क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याताः शतशोऽथ सहस्रशः ।। ४३.

या सर्व गंगा म्हणजेच मोठ्या नद्या, प्रसिद्ध आणि मुख्य म्हणून ओळखल्या जातात; तर लहान नद्या अगणित आहेत, शेकडो-हजारो संख्येने.

पूर्वद्वीपस्य वोहिन्यः पुण्यवत्यश्च कीर्तिताः। कीर्त्तनेनापि चैतासां पूतः स्यादिति मे मतिः ।। ४३.

पूर्व द्वीपातील या नद्या पुण्यवान आणि प्रसिद्ध आहेत; आणि फक्त त्यांची नावे उच्चारली तरी मन शुद्ध होते — माझा असा विश्वास आहे.

समृद्धराष्ट्रं स्फीतञ्च नानाजनपदाकुलम्। नानावृक्षवनोद्देशं नानानग सुवेष्टितम् ।। ४३.

ती भूमी समृद्ध आणि भरभराटलेली आहे, अनेक लोकांनी गजबजलेली, वेगवेगळ्या झाडांच्या वनांनी सजलेली, आणि अनेक पर्वतांनी वेढलेली आहे.

नरनारीगणाकीर्णं नित्यं प्रमुदितं शिवम्। बहुधान्यधनोपेतं नानानृपतिपालितम् । उपेतं कीर्तनशतैर्नानारत्नाकराकरम् ।। ४३.

ती भूमी पुरुष आणि स्त्रियांनी भरलेली, नेहमी आनंदी आणि मंगल आहे, तिथे धान्य आणि संपत्ती विपुल आहे, अनेक राजे राज्य करतात, शेकडो स्तुतींनी प्रसिद्ध आहे आणि वेगवेगळ्या रत्नांच्या खाणींनी समृद्ध आहे.

तस्मिन्देशे समाख्याता हेमशङ्खदलप्रभाः। महाकाया महावीर्याः पुरुषाः पुरुषर्षभाः ।। ४३.

त्या देशात सोन्यासारखा, शंखासारखा आणि पानासारखा तेज असलेले, मोठ्या आकाराचे आणि मोठ्या सामर्थ्याचे पुरुष — खरेच श्रेष्ठ पुरुष — आढळतात.