वायुपुराणम्

सुवर्णचित्रपार्श्वे तु सुपार्श्वेऽप्युत्तरे गिरौ । मेरोश्चित्रमहापादे महासत्त्वनिषेविते ।। ४२.

सुवर्ण आणि रंगीबेरंगी बाजू असलेल्या उत्तरेकडील पर्वतावर, मेरूच्या भव्य पायथ्याशी, जेथे महान विभूती वावरतात—

मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा पवनेनेरितोदका। अनेकाभोगवक्राङ्गी क्षिप्यमाणा नभस्तले ।। ४२.

मेरूच्या शिखरावरून खाली पडत, वाऱ्याने तिचे पाणी उडवले गेले, अनेक वळणांनी वाकलेली ती आकाशातून झेपावत गेली.

षष्टियोजनसाहस्रे निरालम्बेऽम्बरे शुभे। विकीर्यमाणा मालेव निपपात महानदी ।। ४२.

साठ हजार योजन एवढ्या शुद्ध आकाशात, कुठेही आधार न घेता, हारासारखी विखुरलेली ती महानदी खाली पडली.

एवं कूटतटैर्भ्रष्टा नैकैर्देवर्षिसेवितैः। विकीर्यमाणसलिला नैकपुष्पोडुपोत्कचा ।। ४२.

अशा प्रकारे, विविध शिखरांवरून, देव आणि ऋषी यांच्या उपस्थितीत, तिचे पाणी विखुरले गेले, आणि ती अनेक फुलांनी व ताऱ्यांच्या गुच्छांनी सजली.

नानारत्नवनोद्देशमरण्यं सवितुर्व्वनम्। महावनं महाभागा प्लावयन्ती प्रदक्षिणम् ।। ४२.

नानाविध रत्नांच्या वनांत, प्रदेशांत आणि अरण्यांत, सूर्याच्या वनात आणि त्या महान वनात, ही पुण्यवती नदी उजवीकडे वळून सर्वत्र पसरली.

सरोवरं महापुण्यं महाभागनिषेवितम्। तत्राविवेश कल्याणी महाभद्रं सितोदका ।। ४२.

तेथे, अत्यंत शुभ्र, पवित्र आणि पुण्यवंतांनी वावरलेल्या सरोवरात, ही कल्याणी, अत्यंत शुभ्र आणि पवित्र नदी प्रवेशली.

भद्रसोमेति नाम्ना हि महापारा महाजवा। महानदी महापुण्या महाभद्रा विनिर्गता ।। ४२.

भद्रसोम हे नाव असलेली, विशाल आणि वेगवान, ही महापुण्यवती आणि अत्यंत शुभ्र नदी तेथून बाहेर पडली.

नैकनिर्झरवप्राढ्या शंखकूटतटे तु सा। तत्र कूटे गिरितटे निपपाताशुगामिनी ।। ४२.

अनेक धबधबे आणि दऱ्यांनी समृद्ध, शंखकूट पर्वताच्या शिखरावर, त्या पर्वताच्या उतारावर, ती वेगाने वाहणारी नदी खाली पडली.

शंखकूटतटाद्भ्रष्टा पपात वृषपर्व्वतम्। वृषपर्व्वताद्वत्सगिरिं नागशैलं ततो गता ।। ४२.

शंखकूटाच्या उतारावरून खाली पडून, ती वृषपर्वतावर आली; वृषपर्वतावरून वत्सगिरीकडे गेली, आणि मग नागशैलाकडे वळली.

तस्मान्नीलं नगश्रेष्ठं संप्राप्ता वर्षपर्व्वतम्। नीलात् कपिञ्जलञ्चैव इन्द्रनीलं च निम्नगा ।। ४२.

तेथून, नील या श्रेष्ठ पर्वतावर पोहोचली, मग वर्षपर्वतावर; नीलावरून कपिञ्जल आणि मग इंद्रनील या पर्वतांकडे ही नदी गेली.

ततः परं महानीलं हेमश्रृङ्गञ्च सा ययौ । हेमश्रृङ्गाद्गता श्वेतं श्वेताच्च सुनगं ययौ ।। ४२.

त्यानंतर ती महान नील आणि हेमशृंग या पर्वतांवर गेली; हेमशृंगावरून श्वेत पर्वतावर, आणि श्वेतावरून सुनग पर्वतावर पोहोचली.

सुनगात् शतश्रृङ्गञ्च संप्राप्ता सा महानदी। शतश्रृङ्गान्महाशैलं पुष्करं पुष्पमण्डितम् ।। ४२.

सुनगावरून, ही महानदी शतशृंग पर्वतावर पोहोचली; शतशृंगावरून त्या महान पर्वतावरून पुष्कर, फुलांनी सजलेले, येथे आली.

पुष्कराच्च महाशैलं द्विराजं सुमहाबलम् । वराहपर्व्वतं तस्मान्मयूरञ्च शिलोच्चयम् ।। ४२.

पुष्करावरून, ती द्विराज या बलाढ्य पर्वतावर गेली; तिथून वराह पर्वतावर, आणि मग मयूर या खडकाळ शिखरावर पोहोचली.

मयूराच्चैकशिखरं कन्दरोदरमण्डितम् । जारुधिं शैल शिखरं निपपाताशुगामिनी ।। ४२.

मयूर पर्वतावरून, एकाच शिखर असलेल्या, गुहांनी आणि कपारींनी सजलेल्या पर्वतावर, जारुधी या पर्वतशिखरावर ती वेगाने वाहणारी नदी खाली पडली.

एवं गिरिसहस्राणि दारयन्ती महानदी। त्रिश्रृङ्गं श्रृङ्गकलिलं मर्यादापर्वतं गता ।। ४२.

अशा प्रकारे, हजारो पर्वत फोडत, ही महानदी त्रिशृंग या तीन शिखरांच्या, शिखरांनी भरलेल्या आणि सीमारेषा ठरवणाऱ्या पर्वतावर पोहोचली.

त्रिश्रृङ्गतटविभ्रष्टा महाभागनिषेविता। मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा पवनेनेरितोदका ।। ४२.

त्रिशृंग पर्वताच्या उतारावरून, पुण्यवंतांनी वावरलेल्या, मेरूच्या शिखरावरून, वाऱ्याने तिचे पाणी उडवले गेले—

विरुद्धं पर्वतवरं पपात विमलोदका। प्लावयन्ती महाभागा प्रयाता पश्चिमार्णवम् ।। ४२.

ती निर्मळ पाण्याची नदी, उत्तम आणि विरुद्ध पर्वतावर पडली; सर्वत्र पसरून, ही पुण्यवती नदी पश्चिम समुद्राकडे प्रवास करू लागली.

सुवर्णभुवि पार्श्वे तु सुपार्श्वेप्युत्तरे गिरौ ४२.

सुवर्णभूमीच्या कडे, आणि उत्तरेला असलेल्या उत्तम पर्वताजवळ हे घडले.

कन्दरोदरविभ्रष्टा तस्मादपि तरङ्गिणी। नैकभोगा पपातोर्वीं चित्रपुष्पोढुपोत्कचा ।। ४२.

त्या पर्वताच्या गुहांमधून खाली पडलेली, अनेक सुखांनी भरलेली, रंगीबेरंगी फुलांनी सजलेली एक नदी पृथ्वीवर आली.

प्लावयन्ती प्रमुदिता उत्तरान् सा कुरून् शिवा। महाद्वीपस्य मध्येन प्रयाता सोत्तरार्णवम् ।। ४२.

ती मंगलमय नदी आनंदाने उत्तरेकडील कुरू देशाला पाणी घालत, मोठ्या द्वीपाच्या मध्यातून वाहत उत्तरेकडील समुद्रापर्यंत पोहोचली.

एवं तास्तु महानद्यश्चतस्रो विमलोदकाः। महागिरितटभ्रष्टाः संप्रयाताश्चतुर्दिशम् ।। ४२.

अशा प्रकारे, त्या चार महानद्या, स्वच्छ पाण्याने भरलेल्या, मोठ्या पर्वतांच्या उतारावरून वाहत, चारही दिशांना पसरल्या.

तत्सेयं कथितप्राया पृथिवी बहुविस्तरा। मेरुशैलमहाकीर्णाऽविशच्च सर्वतोदिशम् ।। ४२.

ही पृथ्वी, जशी सांगितली गेली, फार मोठी आहे, मेरू पर्वताने भरलेली असून, सर्व दिशांना पसरलेली आहे.

चतुर्महाद्वीपवती चतुराक्रीडकानना। चतुष्केतुमहावृक्षा चतुर्वरसरस्वती ।। ४२.

तिला चार मोठे द्वीप, चार रम्य वन, चार मोठी झाडे आणि चार सरस्वती नद्या आहेत.

चतुर्महाशैलवती चतुर्भुजगसंश्रया। अष्टोत्तरमहाशैला तथाष्टवरपर्वता ।। ४२.

तिला चार मोठे पर्वत, चार सर्पांचे निवास, एकशेआठ मोठे पर्वत आणि आठ उत्तम पर्वतरांगा आहेत.

गन्धमादनपार्श्वे तु स्फीता चोपरि गण्डिका। द्वात्रिंशतं सहस्राणि योजनैः पूर्वपश्चिमा ।। ४३.

गंधमादन पर्वताच्या कडे, वरच्या बाजूला, गंडिका नावाचे समृद्ध क्षेत्र आहे, जे पूर्व-पश्चिम दिशेने बत्तीस हजार योजनांपर्यंत पसरले आहे.

अस्यायामशचवतुस्त्रिंशत्सहस्राणि प्रमाणतः। तत्र ते शुभकर्माणः केतुमालाः परिश्रुताः ।। ४३.

त्याची लांबीसुद्धा बत्तीस हजार योजनांची आहे; तिथे पुण्यकर्म करणारे, कीर्तीने प्रसिद्ध असलेले केतुमाल लोक राहतात.

तत्र काला नराः सर्वे महासत्त्वा महाबलाः। स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वास्ताः प्रिय दर्शनाः ।। ४३.

तिथे सर्व लोक सामर्थ्यवान आणि बलवान आहेत; स्त्रिया कमळाच्या पाकळीसारख्या सुंदर आणि सर्वांना आवडणाऱ्या आहेत.

तत्र दिव्यो महावृक्षः पनसः षड्रसाश्रयः। ईश्वरो ब्रह्मणः पुत्रः कामचारी मनोजवः। तस्य पीत्वा फलरसं जीवन्ति हि समायुतम् ।। ४३.

तिथे एक दिव्य, मोठे पनसाचे झाड आहे, ज्यात सहा रस आहेत; त्याचा स्वामी ब्रह्मदेवाचा पुत्र आहे, इच्छेनुसार फिरणारा आणि अतिशय वेगवान; त्या झाडाच्या फळाचा रस पिऊन ते लोक संपूर्ण आयुष्य जगतात.

पार्श्वे माल्यवतश्चापि पूर्वे पुर्वा तु गण्डिका। आयामतोऽथ विस्ताराद्यथैवापरगण्डिका ।। ४३.

माल्यवत पर्वताच्या कडे, पूर्वेला, पूर्वेकडील गंडिका आहे, तिची लांबी आणि रुंदी पश्चिमेकडील गंडिकेसारखीच आहे.