वायुपुराणम्

सा सितोदाद्विनिष्क्रान्ता सुपक्षं पर्व्वतं गता। सुपक्षतस्तु पुण्योदात्ततो देवर्षिसेविता ।। ४२.

ती सितोदातून बाहेर पडून सुपक्ष पर्वतावर पोहोचली; सुपक्षावरून पुण्यदा येथे गेली आणि तेथून देवर्षींच्या सेवेला पोहोचली.

सुपक्षकूटतटगा तस्माच्च संशितोदका। निपपात महाभागा रमण्यं शिखिपर्व्वतम् ।। ४२.

सुपक्षाच्या कड्यावरून तिचे पाणी शुद्ध झाले आणि ती पुण्यवती नदी रम्य शिखी पर्वतावर पडली.

शिखेश्च पर्वतात् कङ्कं कङ्काद्वैदूर्य्यपर्व्वतम्। वैदूर्य्यात् कपिलं शैलं तस्माच्च गन्धमादनम् ।। ४२.

शिखी पर्वतावरून ती कंकावर गेली; कंकावरून वैदूर्य पर्वतावर, वैदूर्यावरून कपिल पर्वतावर आणि तिथून गंधमादन पर्वतावर गेली.

तस्माद्गिरिवरात् प्राप्ता पिञ्जरं वरपर्व्वतम्। पिञ्जरात् सरसं याता तस्माच्च कुमुदाचलम् ।। ४२.

त्या महान पर्वतावरून ती पिंजरा या उत्तम पर्वतावर पोहोचली; पिंजरावरून सरोवरात गेली आणि तिथून कुमुद पर्वतावर पोहोचली.

मधुमन्तं जनञ्चैव मुकुटञ्च शिलोच्चयम्। मुकुटाच्छैलशिखरात् कृष्णं याता महागिरिम् ।। ४२.

ती मधुमंत, जनन, मुकुट आणि पर्वतशिखरांमध्ये गेली; मुकुट शिखरावरून कृष्ण या महान पर्वतावर पोहोचली.

कृष्णात् श्वेतं महाशैलं महानगनिषेवितम्। श्वेतात् सहस्रशिखरं शैलेन्द्रं पतिता पुनः ।। ४२.

कृष्ण पर्वतावरून ती श्वेत या महान पर्वतावर गेली, जिथे अनेक नगरे आहेत; श्वेतावरून ती पुन्हा सहस्रशिखर या पर्वतराजावर पडली.

अनेकाभिः स्रवन्तीभिराप्यायितजला शिवा । एवं शैलसहस्राणि सादयन्ती महानदी। पारिजाते महाशैले निपपाताशुगामिनी ।। ४२.

अनेक प्रवाहांनी भरलेली, तिचे पाणी पवित्र असलेली ही शुभ्र महानदी हजारो पर्वत ओलांडून, ती वेगाने पारिजात या महान पर्वतावर पडली.

अनेकनिर्झरनदी गुहासानुषु राजते। तस्य कुक्षिष्वनेकासु भ्रान्ततोया तरङ्गिणी ।। ४२.

अनेक धबधबे आणि नद्या तिच्या डोंगर उतारांवर आणि गुहांमध्ये चमकत आहेत; तिच्या पोटात असंख्य प्रवाहांमध्ये तिचे पाणी फिरते.

व्याहन्यमानसंवेगा गण्डशैलैरनेकशः। संविद्यमानसलिला गता च धरणीतले ।। ४२.

अनेक पर्वतांच्या कड्यांनी वारंवार आपटले गेल्यावर, तिचे पाणी विखुरले गेले आणि ती नदी पृथ्वीवर पोहोचली.

केतुमालं महाद्वीपं नानाम्लेच्छ गणैर्युतम् । प्लावयन्ती महाभागा प्रयाता पश्चिमार्णवम् ।। ४२.

विविध परदेशी लोकांनी भरलेल्या केतुमाल या महान द्वीपावर, ही अत्यंत पुण्यवती नदी पसरली आणि पश्चिम समुद्राकडे प्रवास करू लागली.

सुवर्णचित्रपार्श्वे तु सुपार्श्वेऽप्युत्तरे गिरौ । मेरोश्चित्रमहापादे महासत्त्वनिषेविते ।। ४२.

सुवर्ण आणि रंगीबेरंगी बाजू असलेल्या उत्तरेकडील पर्वतावर, मेरूच्या भव्य पायथ्याशी, जेथे महान विभूती वावरतात—

मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा पवनेनेरितोदका। अनेकाभोगवक्राङ्गी क्षिप्यमाणा नभस्तले ।। ४२.

मेरूच्या शिखरावरून खाली पडत, वाऱ्याने तिचे पाणी उडवले गेले, अनेक वळणांनी वाकलेली ती आकाशातून झेपावत गेली.

षष्टियोजनसाहस्रे निरालम्बेऽम्बरे शुभे। विकीर्यमाणा मालेव निपपात महानदी ।। ४२.

साठ हजार योजन एवढ्या शुद्ध आकाशात, कुठेही आधार न घेता, हारासारखी विखुरलेली ती महानदी खाली पडली.

एवं कूटतटैर्भ्रष्टा नैकैर्देवर्षिसेवितैः। विकीर्यमाणसलिला नैकपुष्पोडुपोत्कचा ।। ४२.

अशा प्रकारे, विविध शिखरांवरून, देव आणि ऋषी यांच्या उपस्थितीत, तिचे पाणी विखुरले गेले, आणि ती अनेक फुलांनी व ताऱ्यांच्या गुच्छांनी सजली.

नानारत्नवनोद्देशमरण्यं सवितुर्व्वनम्। महावनं महाभागा प्लावयन्ती प्रदक्षिणम् ।। ४२.

नानाविध रत्नांच्या वनांत, प्रदेशांत आणि अरण्यांत, सूर्याच्या वनात आणि त्या महान वनात, ही पुण्यवती नदी उजवीकडे वळून सर्वत्र पसरली.

सरोवरं महापुण्यं महाभागनिषेवितम्। तत्राविवेश कल्याणी महाभद्रं सितोदका ।। ४२.

तेथे, अत्यंत शुभ्र, पवित्र आणि पुण्यवंतांनी वावरलेल्या सरोवरात, ही कल्याणी, अत्यंत शुभ्र आणि पवित्र नदी प्रवेशली.

भद्रसोमेति नाम्ना हि महापारा महाजवा। महानदी महापुण्या महाभद्रा विनिर्गता ।। ४२.

भद्रसोम हे नाव असलेली, विशाल आणि वेगवान, ही महापुण्यवती आणि अत्यंत शुभ्र नदी तेथून बाहेर पडली.

नैकनिर्झरवप्राढ्या शंखकूटतटे तु सा। तत्र कूटे गिरितटे निपपाताशुगामिनी ।। ४२.

अनेक धबधबे आणि दऱ्यांनी समृद्ध, शंखकूट पर्वताच्या शिखरावर, त्या पर्वताच्या उतारावर, ती वेगाने वाहणारी नदी खाली पडली.

शंखकूटतटाद्भ्रष्टा पपात वृषपर्व्वतम्। वृषपर्व्वताद्वत्सगिरिं नागशैलं ततो गता ।। ४२.

शंखकूटाच्या उतारावरून खाली पडून, ती वृषपर्वतावर आली; वृषपर्वतावरून वत्सगिरीकडे गेली, आणि मग नागशैलाकडे वळली.

तस्मान्नीलं नगश्रेष्ठं संप्राप्ता वर्षपर्व्वतम्। नीलात् कपिञ्जलञ्चैव इन्द्रनीलं च निम्नगा ।। ४२.

तेथून, नील या श्रेष्ठ पर्वतावर पोहोचली, मग वर्षपर्वतावर; नीलावरून कपिञ्जल आणि मग इंद्रनील या पर्वतांकडे ही नदी गेली.

ततः परं महानीलं हेमश्रृङ्गञ्च सा ययौ । हेमश्रृङ्गाद्गता श्वेतं श्वेताच्च सुनगं ययौ ।। ४२.

त्यानंतर ती महान नील आणि हेमशृंग या पर्वतांवर गेली; हेमशृंगावरून श्वेत पर्वतावर, आणि श्वेतावरून सुनग पर्वतावर पोहोचली.

सुनगात् शतश्रृङ्गञ्च संप्राप्ता सा महानदी। शतश्रृङ्गान्महाशैलं पुष्करं पुष्पमण्डितम् ।। ४२.

सुनगावरून, ही महानदी शतशृंग पर्वतावर पोहोचली; शतशृंगावरून त्या महान पर्वतावरून पुष्कर, फुलांनी सजलेले, येथे आली.

पुष्कराच्च महाशैलं द्विराजं सुमहाबलम् । वराहपर्व्वतं तस्मान्मयूरञ्च शिलोच्चयम् ।। ४२.

पुष्करावरून, ती द्विराज या बलाढ्य पर्वतावर गेली; तिथून वराह पर्वतावर, आणि मग मयूर या खडकाळ शिखरावर पोहोचली.

मयूराच्चैकशिखरं कन्दरोदरमण्डितम् । जारुधिं शैल शिखरं निपपाताशुगामिनी ।। ४२.

मयूर पर्वतावरून, एकाच शिखर असलेल्या, गुहांनी आणि कपारींनी सजलेल्या पर्वतावर, जारुधी या पर्वतशिखरावर ती वेगाने वाहणारी नदी खाली पडली.

एवं गिरिसहस्राणि दारयन्ती महानदी। त्रिश्रृङ्गं श्रृङ्गकलिलं मर्यादापर्वतं गता ।। ४२.

अशा प्रकारे, हजारो पर्वत फोडत, ही महानदी त्रिशृंग या तीन शिखरांच्या, शिखरांनी भरलेल्या आणि सीमारेषा ठरवणाऱ्या पर्वतावर पोहोचली.

त्रिश्रृङ्गतटविभ्रष्टा महाभागनिषेविता। मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा पवनेनेरितोदका ।। ४२.

त्रिशृंग पर्वताच्या उतारावरून, पुण्यवंतांनी वावरलेल्या, मेरूच्या शिखरावरून, वाऱ्याने तिचे पाणी उडवले गेले—

विरुद्धं पर्वतवरं पपात विमलोदका। प्लावयन्ती महाभागा प्रयाता पश्चिमार्णवम् ।। ४२.

ती निर्मळ पाण्याची नदी, उत्तम आणि विरुद्ध पर्वतावर पडली; सर्वत्र पसरून, ही पुण्यवती नदी पश्चिम समुद्राकडे प्रवास करू लागली.

सुवर्णभुवि पार्श्वे तु सुपार्श्वेप्युत्तरे गिरौ ४२.

सुवर्णभूमीच्या कडे, आणि उत्तरेला असलेल्या उत्तम पर्वताजवळ हे घडले.

कन्दरोदरविभ्रष्टा तस्मादपि तरङ्गिणी। नैकभोगा पपातोर्वीं चित्रपुष्पोढुपोत्कचा ।। ४२.

त्या पर्वताच्या गुहांमधून खाली पडलेली, अनेक सुखांनी भरलेली, रंगीबेरंगी फुलांनी सजलेली एक नदी पृथ्वीवर आली.