वायुपुराणम्

तौ कामरूपिणौ घोरौ विकृताज्ञौ स्वभावतः। रूपानुरूपैराहारैः प्रभवेतामुभावपि ॥ ८.

ते दोघे भीषण, इच्छेनुसार कोणतेही रूप घेणारे, स्वभावाने विकृत, आणि आपल्या रूपाला योग्य असे अन्न मिळवून शक्तिशाली राहतात.

देवा सुरानृषींश्चैव गन्धर्वान् किन्नरानपि। पिशाचांश्च मनुष्यांश्च पन्नगान् पक्षिणः पशून् ॥ ८.

देव, दिव्य ऋषी, गंधर्व, किन्नर, पिशाच, माणसे, सर्प, पक्षी आणि पशु—

भक्षार्थमपि लिप्सन्तौ सर्वतस्तौ निशाचरौ। इन्द्रेण तु वरौ चैव धृतौ दत्त्वा सुवध्यताम् ॥ ८.

अन्नासाठी ते दोघे निशाचर सर्वत्र या सर्वांचा शोध घेतात; पण इंद्राने त्यांना असा वर दिला की, ते सहज मारता येतील आणि त्यांची मर्यादा ठेवली.

यक्षस्तु न कदाचिद्वै निशीथै ह्येककश्चिरम्। आहारं स परीप्सन् वै शब्देनानुचचार ह ॥ ८.

पण तो यक्ष कधीही रात्री एकटाच फार वेळ भटकत नसे; तो अन्नाच्या शोधात गेला की आवाज करत फिरत असे.

आससाद पिशाचौ द्वौ जन्तुचण्डौ च तावुभौ। पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ तु सुदारूणौ ॥ ८.

तेव्हा त्याला दोन पिशाच्च भेटले, दोघेही भयंकर, पिंगट डोळ्यांचे, अंगावर केस उभे राहिलेले, गोल डोळ्यांचे आणि अतिशय भीतीदायक.

असृङ्मांसवसाहारौ पुरुषादौ महाबलौ। कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां प्रियचिकीर्षया ॥ ८.

ते रक्त, मांस आणि चरबी खाणारे, बलाढ्य नरभक्षक होते. ते दोघेही दोन कन्यांसोबत, त्यांना आनंद देण्यासाठी, एकत्र होते.

द्वे कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारे च ते शुभे। आहारार्थमटन्तौ तौ कन्याभ्यां सहितावुभौ ॥ ८.

त्या दोन कन्या इच्छेनुसार रूप बदलू शकणाऱ्या आणि चांगल्या वागणाऱ्या होत्या. त्या दोघीही त्यांच्या सोबत अन्नाच्या शोधात भटकत होत्या.

तेऽपश्यन् राक्षसं तत्र कामरूपं महाबलम्। सहसा सन्निपाते तु दृष्ट्वा चैव परस्परम् ॥ ८.

तेथे त्यांनी एक राक्षस पाहिला, जो इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारा आणि बलाढ्य होता. अचानक एकत्र आल्यावर त्यांनी एकमेकांना पाहिले.

रक्षमाणौ ततोऽन्योन्यं परस्परजिघृक्षवः। पितरावूचतुः कन्ये युवामानयत द्रुतम् ॥ ८.

तेव्हा एकमेकांना पकडण्याची आणि स्वतःचे रक्षण करण्याची इच्छा ठेवून, त्या दोघा पित्यांनी कन्यांना सांगितले, 'लवकर त्याला इथे आणा!'

जीवग्राहं विगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदे पदे। ततः समभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा। गृहीत्वा हस्तयोस्ताभ्यामानीते पितृसंसदि ॥ ८.

त्या कन्यांनी त्याला जिवंत पकडले, तो प्रत्येक पावलावर झटत असतानाही, जवळ जाऊन दोन्ही हातांनी धरले आणि पित्यांसमोर आणले.

ताभ्यां करे गृहीतं तं पिशाचमथ राक्षसम्। पृच्छतां कोऽसि कस्य त्वं स च सर्वमभाषत ॥ ८.

त्या दोन कन्यांनी तो राक्षस-पिशाच्च हातात धरला आणि विचारले, 'तू कोण आहेस? कुणाचा आहेस?' तेव्हा त्याने सर्व काही सांगितले.

तस्य कर्माभिविज्ञातं ज्ञात्वा तौ राक्षसर्षभौ। अजञ्च शण्डं तस्यैते प्रत्यपादयतां सुते। तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये द्वे ददतुः सुते ॥ ८.

त्याची कृत्ये समजून, त्या दोन श्रेष्ठ राक्षसांनी त्याला आपले पुत्र अज आणि शण्ड दिले; त्याच्या कृतीने आनंदी होऊन, त्या दोन कन्यांनीही आपले पुत्र दिले.

पैशाचेव विवाहेन सुदत्या बुद्धवाहनः। अजः खण्डश्च ताभ्यां तौ तदाश्रावयतां धनम् ॥ ८.

पिशाच्च विवाहाने बुद्धवाहनाला सुदती मिळाली आणि अज व खंड या दोघांना त्या वेळी त्यांच्याकडून धन मिळाले.

इयं ब्रह्मधना नाम मम कन्या ह्यलोमिका । ब्रह्मसत्त्वधनाहारा इति खण्डोभ्यभाषत ॥ ८.

'ही माझी कन्या अलोमिका, ब्रह्मधना नावाची आहे, जिला ब्रह्मसत्त्वांचे धन अन्न म्हणून मिळते,' असे खंडाने सांगितले.

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गसुन्दरी। जन्तवोऽस्या धनाहारास्तावश्रावयतां धनम् ॥ ८.

'ही माझी कन्या जंतुधना नावाची, सर्वांगसुंदरी आहे; तिला सर्व प्राण्यांचे धन अन्न म्हणून मिळते.' असे त्यांनी आपले धन जाहीर केले.

सर्वाङ्गकेशी नाम्ना च कन्या जन्तुधना तथा। अकर्णान्ताप्यरोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या ॥ ८.

जंतुधना ही सर्व अंगावर केस असलेली कन्या आणि ब्रह्मधना ही कान नसलेली व केस नसलेली कन्या, अशी त्यांची नावे आहेत.

ब्रह्मधनं प्रसूता सा धनानाच्चैव कन्यका। एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम्। तयोः प्रजाविसर्गञ्च ब्रुवतो मे निबोधत ॥ ८.

ब्रह्मधना हिने एक कन्या जन्माला घातली आणि धनना हिनेही तशीच. अशा रीतीने त्या दोन पिशाच्च कन्यांनी दोन जोडपी जन्माला घातली. आता त्यांच्या संततीचे वर्णन ऐका.

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयो वधस्तथा। विस्फूर्जिश्चैव वातश्च आपो व्याघ्रस्तथैव च ॥ ८.

हेति, प्रहेति, उग्र, पौषेय, वध, विस्फुर्जी, वात, आप आणि व्याघ्र — ही त्यांची नावे आहेत.

सर्पश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश। सूर्यस्यानुचरा ह्येते सह तेन भ्रमन्ति च ॥ ८.

आणि सर्प; हे दहा जण यातुधान राक्षसांची मुले आहेत. हे सूर्याचे सेवक असून त्याच्यासोबत भटकतात.

हेतिपुत्रस्तथा लङ्कुर्लङ्कोर्द्वावेव चात्मजौ। माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयान् श्रृणु। प्रहेतितनयः श्रीमान् पुलोमा नाम विश्रुतः ॥ ८.

हेतीचा मुलगा लंकु आहे, आणि लंकुला दोन मुले आहेत. मालयवान आणि सुमाली हे प्रहेतीचे पुत्र आहेत. आता प्रहेतीच्या सुपुत्राचा, प्रसिद्ध पुलोमा याचा उल्लेख ऐका.

वधपुत्रो निकुम्भश्च क्रूरो वै ब्रह्मराक्षसः। वातपुत्रो विरागस्तु आपपुत्रस्तु जम्बुकः ॥ ८.

वधाचा मुलगा निकुंभ, जो क्रूर ब्रह्मराक्षस आहे; वाताचा मुलगा विराग, आणि आपचा मुलगा जांबुक आहे.

व्याघ्रपुत्रो निरानन्दो जन्तूनां विघ्नकारकः। इत्येते वै परिक्रान्ताः क्रूराः सर्वे तु राक्षसाः ॥ ८.

व्याघ्राचा मुलगा निरानंद हा सर्व जीवांना अडथळे आणणारा आहे; हे सर्व राक्षस फार क्रूर आहेत.

कीर्तिता यातुधानास्तु ब्रह्मधानान् निबोधत। यज्ञः पिता धुनिः क्षेमो ब्रह्मा पापोऽथ यज्ञहा ॥ ८.

यातुधान सांगितले गेले; आता ब्रह्मधान यांच्याबद्दल ऐका. यज्ञ हा त्यांचा वडील, धुनी हे त्यांचे कल्याण, ब्रह्मा पापी आहे आणि यज्ञह हा यज्ञाचा नाश करणारा आहे.

स्वाकोटकः कलिः सर्पो ब्रह्मधानात्मजा दश। स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषाञ्चेमाः सुदारुणाः ॥ ८.

स्वाकोटक, कलि, सर्प आणि ब्रह्मधानाचे दहा पुत्र; त्यांच्या बहिणी म्हणजे ब्रह्मराक्षसी — या सगळ्या अतिशय भयंकर आहेत.

रक्तकर्णा महाजिह्वाऽक्षया चैवोपहारिणी। एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः ॥ ८.

रक्तकर्णा, महाजिह्वा, अक्षया आणि उपहारिणी — या सगळ्यांच्या वंशात पृथ्वीवर ब्रह्मराक्षस जन्मले.

श्लेष्मातकतरुष्वेते प्रायशस्तु कृतालयाः। इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यापि निबोधत ॥ ८.

हे बहुतेक सगळे श्लेष्मातक झाडांमध्ये राहतात; असे हे राक्षस सांगितले. आता यक्षाबद्दलही ऐका.

चकमेऽप्सरसं यक्ष पञ्चस्थूलां क्रतुस्थलीम्। तां लिप्सुश्चिन्तमानश्च नन्दनं स चचार ह ॥ ८.

एका यक्षाला क्रतुथली नावाच्या अप्सरेची इच्छा झाली, ती पाच प्रकारांनी परिपूर्ण होती; तिची आस धरून आणि तिचा विचार करत तो नंदनवनात भटकू लागला.

वैभ्राजं सुरभिञ्चैव तथा चैत्ररथञ्च यत्। दृष्टवान् नन्दने तस्मिन्नप्सरोभिः सहासतीम् ॥ ८.

त्या नंदनवनात त्याने वैभ्राज, सुरभि आणि चित्ररथ यांना अप्सरांसोबत बसलेले पाहिले.

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन्। दूषितः स्वेन रूपेण कर्म्मणा तेन दूषितः ॥ ८.

तिला मिळवण्यासाठी काही मार्ग सापडतो का हे पाहताना त्याला काहीच उपाय सापडला नाही; म्हणून तो स्वतःच्या रूपामुळे आणि कर्मामुळे कलुषित झाला.