वायुपुराणम्

चत्वार्यशीतिः प्रतता योजनानां समन्ततः। वेगेन कुर्वती मेरुं सा प्रयाता प्रदक्षिणम् ।। ४२.

चौफेर चौर्याऐंशी योजनांपर्यंत पसरलेली ती नदी, वेगाने मेरू पर्वताभोवती उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा घालते.

विभिद्यमाना सलिलैस्तैजसेनानिलेन च। मेरोरुत्तरकूटेषु पतिताथ चतुर्ष्वपि ।। ४२.

पाण्याने आणि तेजस्वी वाऱ्याने विभागली गेली, ती नदी मेरूच्या उत्तरेकडील चार शिखरांवर पडली.

मेरुकूटतटान्तेभ्य उत्कृष्टेभ्यो निवर्तिता। विकीर्यमाण सलिला चतुर्द्धासंसृतोदका ।। ४२.

मेरूच्या उंच कड्यांवरून ती नदी परत वळली आणि तिचे पाणी चार भागांत विखुरले गेले.

षष्टियोजनसाहस्रं निरालम्बनमम्बरम्। निपपात महाभाग मेरोस्तस्य चतुर्द्दिशम् ।। ४२.

साठ हजार योजनांची आकाशातील आधाररहित जागा पार करून, ती महान नदी मेरूच्या चारही दिशांना खाली पडली.

सा चतुर्ष्वभितश्चैव महापादेषु शोभना। पुण्या मन्दरपूर्वेण पतिता हि महानदी ।। ४२.

ती सुंदर आणि पुण्यदायी महानदी, मंदाराच्या पूर्वेला असलेल्या चार सुंदर पायथ्यांवर पडली.

पूर्वेणांशेन देवानां सर्वसिद्धगणालयम्। सुवर्णचित्रकटकं नैकनिर्झरकन्दरम् ।। ४२.

पूर्वेकडे, ती सर्व देव आणि सिद्धांच्या निवासस्थानी पोहोचली, जिथे सोन्याचे शिखर आणि अनेक झऱ्यांनी भरलेली गुहा आहेत.

प्लावयन्ती सशैलेन्द्रं मन्दरञ्चारुकन्दरम्। वप्रप्रतापशमनैरनेकैः स्फाटिकोदकैः ।। ४२.

ती नदी मंदार पर्वत आणि त्याच्या सुंदर गुहा पाण्याने भरून टाकते आणि तिच्या अनेक स्फटिकासारख्या स्वच्छ पाण्याने डोंगर उतार शांत करते.

तथा चैत्ररथं रम्यं प्लावयन्ती प्रदक्षिणम्। प्रविष्टा ह्यम्बरनदी ह्यरुणोदसरोवरम् ।। ४२.

अशा प्रकारे रम्य चित्ररथाला प्रदक्षिणा घालत, आकाशनदी सुंदर अरुणोदा सरोवरात प्रवेशली.

अरुणोदान्निवृत्ताऽथ शीतान्ते रम्यनिर्झरे। शैले सिद्धगणावासे निपपात सुगामिनी ।। ४२.

अरुणोदातून बाहेर पडून, शीतांताच्या रम्य झऱ्यात, सिद्धांच्या निवास असलेल्या डोंगरावर ती सरळ वाहती नदी खाली पडली.

सीता नाम महा पुण्या नदीनां प्रवरा नदी। सा निकुञ्जनिरुद्धा तु अनेकाभोगगामिनी ।। ४२.

सीता नावाची ही महान पुण्यदायी आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ नदी, निसर्गरम्य झाडीतून अडवली गेली असून, अनेक वाटांनी वाहते.

शीतान्ताशिखराद्भ्रष्टा सुकुञ्जे वरपर्वते। निपपात महाभागा तस्मादपि सुमञ्जसम् ।। ४२.

शीतांत शिखरावरून, सुंदर झाडीतून आणि उत्तम पर्वतावरून ती पुण्यवती नदी खाली पडली आणि तिथून पुढे सुमंजसाकडे गेली.

तस्मान्माल्यवतं शैलं भावयन्ती वरापगा। वैकङ्कं समनुप्राप्ता वैकङ्कान्मणिपर्वतम्। मणिपर्वतान्महाशैलं ऋषभं नैककन्दरम् ।। ४२.

तिथून ती उत्तम नदी माल्यवत पर्वताला पाणी देते, मग वैकंकाकडे, तिथून मणिपर्वतावर, आणि मग अनेक गुहा असलेल्या ऋषभ या महान पर्वतावर पोहोचली.

एवं शैलसहस्राणि दारयन्ती महानदी। पतिताऽथ महाशैले जठरे सिद्धसेविते ।। ४२.

अशा प्रकारे हजारो पर्वत फोडत, ती महानदी सिद्धांनी वास केलेल्या महान पर्वताच्या पोटात पडली.

तस्मादपि महाशैलं देवकूटं तरङ्गिणी। तस्य कुक्षिसमुद्रान्ता क्रमेण पृथिवीं गता ।। ४२.

म्हणून त्या महान देवकूट पर्वतावरून ती नदी वाहू लागली; तिचे पाणी हळूहळू त्या पर्वताच्या पोटातून पृथ्वीवर पोहोचले.

सैवं स्थलीसहस्राणि शैलराजशतानि च। वनानि च विचित्राणि सरांसि विविधानि च ।। ४२.

अशा रीतीने, तिने हजारो मैदाने, शेकडो राजेश्वर पर्वत, सुंदर अरण्ये आणि विविध तळी ओलांडली.

स्रावयन्ती महाभागा विस्फारेष्ववलीकदा। नदी सहस्रानुगता प्रवृत्ता च महानदी ।। ४२.

ती पुण्यवती नदी, हजारो उपनद्यांसह, मोठ्या वेगाने वाहू लागली आणि तिच्या प्रवाहात पाणी ओसंडून वाहू लागले; तीच मोठी नदी झाली.

भद्राश्वं सुमहाद्वीपं प्लावयन्ती वरापगा। प्रविष्टा ह्यर्णवं पूर्वं पूर्वे द्वीपे महानदी ।। ४२.

ती उत्तम नदी भद्राश्व या विशाल द्वीपाला पाण्याने भरून, पूर्वेकडील द्वीपातून वाहत पूर्व समुद्रात शिरली.

दक्षिणेऽपि प्रपन्ना या शैलेन्द्रे गन्धमादने। चित्रैः प्रपातैर्विधैर्नैकविस्फालितोदका ।। ४२.

ती दक्षिणेकडेही गेली आणि गंधमादन या राजेश्वर पर्वतावर पोहोचली; तिथे अनेक सुंदर आणि वेगवेगळ्या धबधब्यांतून तिचे पाणी ओसंडून वाहू लागले.

तद्घन्धमादनवनं नन्दनं देवनन्दनम्। प्लावयन्ती महाभागा प्रयाता सा प्रदक्षिणम् ।। ४२.

ती पुण्यवती नदी गंधमादनचे वन, नंदनवन आणि देवांचे आनंदस्थान पाण्याने भरून, दक्षिणेकडे वळली.

नाम्ना ह्यलकनन्देति सर्वलोकेषु विश्रुता। प्रविशत्युत्तरसरो मानसं देवमानसम् ।। ४२.

सर्व लोकांत अलकानंदा या नावाने प्रसिद्ध असलेली ती नदी, उत्तरेला असलेल्या मानस या देवांच्या पवित्र सरोवरात शिरली.

मानसाच्छैलराजानं रम्यं त्रिशिखरं गता। त्रिकूटाच्छैलशिखरात् कलिङ्गशिखरं गता ।। ४२.

मानस सरोवरातून ती रम्य अशा त्रिशिखर पर्वतावर गेली; तिथून ती त्रिकूट पर्वतावरून कलींग शिखराकडे निघाली.

कलिङ्गशिखराद्भ्रष्टा रुचके निपपात सा। रुचकान्निषधं प्राप्ता ताम्राभं निषधादपि ।। ४२.

कलींग शिखरावरून खाली पडून ती रुचक पर्वतावर आली; रुचकावरून निषध पर्वतावर, आणि निषधावरून ताम्राभ पर्वतावर पोहोचली.

ताम्राभशिखरार्द्भ्रष्टा गता श्वेतोदरं गिरिम् । तस्मात्सुमूलं शैलेन्द्रं वसुधारञ्च पर्वतम् ।। ४२.

ताम्राभ शिखरावरून खाली पडून ती श्वेतोदऱ पर्वतावर गेली; तिथून पुढे ती त्या राजेश्वर पर्वताच्या मुळाशी, आणि मग वसुधारा पर्वतावर पोहोचली.

हेमकूटं गता तस्माद्देवश्रृङ्गे ततो गता। तस्माद्गता महाशैलं ततश्चापि पिशाचकम् ।। ४२.

तिथून ती हेमकूट पर्वतावर गेली, मग देवशृंगावर पोहोचली; तिथून पुढे मोठ्या पर्वतावर, आणि मग पिशाचक पर्वतावर गेली.

पिशाचकाच्छैलवरात् पञ्चकूटङ्गता पुनः। पञ्चकूटात्तु कैलासं देवावासं शिलोच्चयम् ।। ४२.

पिशाचक पर्वतावरून ती पुन्हा पंचकूट नावाच्या पर्वतावर गेली; पंचकूटावरून ती कैलास या देवांचे निवासस्थान, त्या उंच शिखरावर पोहोचली.

तस्य कुक्षिषु विभ्रान्ता नैककन्दरसानुषु। हिमवत्युत्तमनदी निपपाताचलोत्तमे ।। ४२.

त्या पर्वताच्या अनेक गुहा आणि कपारींमध्ये भटकत, ती उत्तम नदी हिमवतच्या सर्वोच्च शिखरावर पडली.

सैवं शैलसहस्राणि दारयन्ती महानदी। स्थलीशतान्यनेकानि प्लावयन्त्याशुगाणिनी ।। ४२.

अशा रीतीने, ती महानदी हजारो पर्वत फोडत, असंख्य मैदाने पाण्याने भरत, वेगाने पुढे वाहू लागली.

वनानाञ्च सहस्राणि कन्दराणां शतानि च । स्रावयन्ती महाभागा प्रयाता दक्षिणोदधिम् ।। ४२.

तिने हजारो अरण्ये आणि शेकडो गुहा पाण्याने भरल्या; ती पुण्यवती नदी दक्षिण समुद्राकडे निघाली.

रम्या योजनविस्तीर्णा शैलकुक्षिषु संवृता। याधृता देवदेवेन शङ्करेण महात्मना ।। ४२.

ती रम्य आणि एक योजन रुंदीची, पर्वतांच्या कपारींमध्ये लपलेली, आणि महात्मा शंकर या देवाधिदेवाने धरून ठेवलेली होती.