वायुपुराणम्

सुमेधे धातुचित्राढ्ये शैलेन्द्रे मेघसन्निभे। नैकोदरदरीवप्रनिकुञ्जैश्चोपशोभिते ।। ३९.

सुमेध या पर्वतराजावर, खनिजांनी झळाळणारा आणि मेघासारखा दिसणारा, अनेक गुंफा आणि वनांनी सजलेला—

आदित्यानां वसूनाञ्च रुद्राणाञ्चामितौजसाम्। तत्रायतनविन्यासा रम्याश्चैवाश्विनोरपि ।। ३९.

तेथे अदितीपुत्र, वसु, अमाप शक्तीचे रुद्र आणि अश्विनी यांच्या सुंदर मंदिरे आहेत.

स्थानानि सिद्धैर्देवानां स्थापितानि नगोत्तमे। तत्र पूजापरा नित्यं यक्ष गन्धर्वकिन्नराः ।। ३९.

त्या श्रेष्ठ पर्वतावर सिद्धांनी देवांची स्थाने स्थापन केली आहेत; तेथे यक्ष, गंधर्व आणि किन्नर नेहमी पूजा करण्यात मग्न असतात.

गन्धर्वनगरी स्फीता हेमकक्षे नगोत्तमे। अशीत्यामरपुर्य्याभा महाप्राकारतोरणा ।। ३९.

त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, अस्सी अमरपुरींना तोड देणारी, भक्कम भिंती आणि तोरणांनी सजलेली, हेमकक्ष नावाची समृद्ध गंधर्वांची नगरी आहे.

सिद्धा ह्यपत्तना नाम गन्धर्वा युद्ध शालिनः। येषामधिपतिर्देवो राजराजः कपिञ्जलः ।। ३९.

तेथे अपत्तन नावाचे सिद्ध आणि युद्धकौशल्य असलेले गंधर्व आहेत, ज्यांचे अधिपती, देव, राजाराज कपींजल आहेत.

अनले राक्षसावासाः पञ्चकूटेऽपि दानवाः। ऊर्जिता देवरिपवो महाबलपराक्रमाः ।। ३९.

अनल या पर्वतावर राक्षसांचा वास आहे, आणि पंचकूटावर दानव—हे सर्व देवांचे बलाढ्य आणि पराक्रमी शत्रू आहेत.

शतश्रृङ्गे पुरशतं यक्षाणाममितौजसाम्। ताम्राभे काद्रवेयस्य तक्षकस्य पुरोत्तमम् ।। ३९.

शतशृंग या पर्वतावर, अमाप शक्तीच्या यक्षांची शंभर नगरे आहेत, आणि कद्रुपुत्र तक्षकाची तांबड्या रंगाची सर्वश्रेष्ठ नगरी आहे.

विशाखे पर्वतश्रेष्ठे नैकवप्रदरीशुभे। गुहानिरतवासस्य गुहस्यायतनं महत् ।। ३९.

विशाख या पर्वतश्रेष्ठावर, अनेक गुंफा आणि वनांनी शोभलेला, गुंफांमध्ये रमणारा गुहाचा भव्य निवास आहे.

श्वेतोदरे महाशैले महाभवनमण्डिते। पुरं गरुढपुत्रस्य सुनाभस्य महात्मनः ।। ३९.

श्वेतोदर या महान पर्वतावर, सुंदर महालांनी सजलेली, गरुडपुत्र सु्नाभ या महात्म्याचे नगर आहे.

पिशाचके गिरिवरे हर्म्यं प्रासाद मण्डितम्। यक्षगन्धर्वचरितं कुबेरभवनं महत् ।। ३०.

पिशाच पर्वतावर, सुंदर राजवाडा उभा आहे, ज्यात मोठ्या महालांची सजावट आहे. तिथे यक्ष आणि गंधर्व नेहमी वावरतात, आणि तोच कुबेराचा भव्य निवासस्थान आहे.

हरिकूटे हरिर्देवः सर्वभूतनमस्कृतः। प्रभावात्तस्य शैलोऽसौ महानाभः प्रकाशते ।। ३९.

हरिकूट पर्वतावर, सर्व जीव ज्यांना वंदन करतात असे हरि देव स्वतः वास करतात. त्यांच्या सामर्थ्यामुळे तो पर्वत मोठ्या तेजाने उजळून निघतो.

कुमुदे किन्नरावासा अञ्जने च महोरगाः। कृष्णे गन्धर्व्वनगरा महाभवनशालिनः ।। ३९.

कुमुद पर्वतावर किन्नरांचे वास्तव्य आहे; अंजनावर बलाढ्य सर्प राहतात; कृष्ण पर्वतावर गंधर्वांची नगरं आहेत, जिथे मोठमोठ्या महालांची शोभा आहे.

पाण्डुरे चारुशिखरे महाप्राकारतोरणे। विद्याधरपुरं तत्र महाभवनमालिनम् ।। ३९.

पांडुर पर्वतावर सुंदर शिखर, भक्कम तटबंदी आणि भव्य दरवाजे आहेत. तिथे विद्याधरांची नगरी आहे, जी मोठ्या महालांनी सजलेली आहे.

सहस्रशिखरे शैले दैत्यानामुग्रकर्म्मणाम्। पुराणि समुदीर्णानां सहस्रं हेममालिनाम् ।। ३९.

सहस्रशिखर पर्वतावर, उग्र कर्म करणाऱ्या दैत्यांची सोन्याने मढवलेली हजारो प्राचीन शहरे आहेत.

मुकुटे पन्नगावासा अनेकाः पर्वतोत्तमाः। पुष्पके वै मुनिगणा नित्यमेव मुदा युताः ।। ३९.

मुकुट पर्वतावर अनेक सर्प राहतात; पुष्पक पर्वतावर नेहमी आनंदात असलेले मुनीगण वास करतात.

वैवस्वतस्य सोमस्य वायोर्नागाधिपस्य च। सुपक्षे पर्वतवरे चत्वार्य्यायतनानि च ।। ३९.

सुपर्ण या श्रेष्ठ पर्वतावर, वैवस्वत, सोम, वायू आणि नागाधिपती यांच्या चार पवित्र निवासस्थानं आहेत.

गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैर्न्नागैर्विद्याधरोत्तमैः। सिद्धैर्हि तेषु स्थानेषु नित्यमिष्टः प्रपूज्यते ।। ३९.

त्या स्थळी गंधर्व, किन्नर, यक्ष, नाग, श्रेष्ठ विद्याधर आणि सिद्ध यांना नेहमी सन्मान आणि पूजा मिळते.

मर्य्यादापर्वते शुभ्रे देवकूटे निबोधत। विस्तीर्णे सिखरे तस्य कूटे गिरिवरस्य ह ।। ४०.

आता ऐका, शुभ्र मर्यादा पर्वतावर असलेल्या देवकूटाची, ज्याचं विस्तीर्ण शिखर हा श्रेष्ठ पर्वताचा कळस आहे.

समन्ताद्योजनशतं महाभवनमण्डितम्। जन्मक्षेत्रं सुपर्णस्य वैनतेयस्य धीमतः ।। ४०.

त्या प्रदेशाभोवती शंभर योजनांपर्यंत मोठ्या महालांनी सजलेलं क्षेत्र आहे, जे सुपर्ण, म्हणजेच विनतेचा बुद्धिमान पुत्र, याचं जन्मस्थान आहे.

नैकैर्महा पक्षिगणैर्गारुडैः शीग्रविक्रमैः। सम्पूर्णवीर्यसम्पन्नैर्दमनैरुरगारिभिः ।। ४०.

तिथे अनेक मोठ्या गरुडांची कळपं राहतात, जे अत्यंत वेगवान, सामर्थ्यवान आणि सर्पांना जिंकणारे आहेत.

पक्षिराजस्य भवनं प्रथमं तन्महात्मनः। महावायुप्रवेशस्य शाल्मलि द्वीपवासिनः ।। ४०.

त्या ठिकाणी पक्षीराजाचा, म्हणजेच त्या महान आत्म्याचा पहिला राजवाडा आहे; तो महावायूचं निवासस्थान आहे आणि शाल्मलीद्वीपवासी तिथे राहतात.

तस्यैव चारुमूर्ध्नस्तु कूटेषु च महर्द्धिषु। दक्षिणेषु विचित्रेषु सप्तस्वपि तु शोभिनः ।। ४०.

त्याच्या सुंदर शिखरावर, मोठ्या तेजस्वी कूटांमध्ये, दक्षिणेकडील सात अद्भुत आणि तेजस्वी शिखरं आहेत.

सन्ध्याभ्राभाः समुदिता रुक्मप्राकारतोरणाः। महाभवनमालाभिः शोभिता देवनिर्मिताः ।। ४०.

त्या सर्व शिखरांवर संध्याकाळच्या मेघांसारखी प्रभा आहे, सोन्याच्या तटबंदी आणि दरवाजे आहेत, आणि मोठ्या महालांच्या रांगा देवांनी घडविल्या आहेत.

त्रिंशद्योजनविस्तीर्णाश्चत्वारिंशत्तमायताः। सप्त गन्धर्वनगरा नर नारीसमाकुलाः ।। ४०.

तेथे सात गंधर्वांची शहरे आहेत, प्रत्येकी तीस योजन रुंद आणि चाळीस योजन लांब, जिथे पुरुष आणि स्त्रियांची गर्दी आहे.

आग्नेया नाम गन्धर्वा महाबलपराक्रमाः। कुबेरानुचरा दीप्तास्तेषान्ते भवनोत्तमाः ।। ४०.

आग्नेय नावाचे गंधर्व, जे मोठ्या बळाचे आणि पराक्रमी आहेत, कुबेराचे सेवक आहेत आणि त्यांच्या राजवाड्यांची शोभा या नगरांच्या शेवटी आहे.

तस्य चोत्तरकूटेषु भुवनस्य महागिरेः। हर्म्यप्रासादबद्धं च उद्यानवनशोभितम् ।। ४०.

त्या महान पर्वताच्या उत्तरेकडील शिखरांवर, महाल आणि राजवाड्यांनी बांधलेली, बागा आणि वनांनी सजलेली एक सुंदर नगरी आहे.

पुरमाशीविषैः पुर्णं महाप्राकारतोरणम्। वादित्रशतनिर्घोषैरानन्दितवनान्तरम् ।। ४०.

ती नगरी बलाढ्य सर्पांनी भरलेली आहे, मोठ्या तटबंदी आणि दरवाजांनी सजलेली आहे, आणि तिच्या जंगलाच्या कडेला शेकडो वाद्यांच्या गजरात आनंद पसरतो.

दुष्प्रसह्यममित्राणां त्रिंशद्योजनमण्डलम्। नगरं सैंहिकेयानामुदीर्णं देवविद्विषाम्। सिद्धदेवर्षिचरितं देवकूटे निबोधत ।। ४०.

दैवतांचे कट्टर शत्रू असलेल्या सैंहिकेय राक्षसांचे नगर, देवकूट पर्वतावर वसले आहे. हे नगर तीस योजन परिघाचे असून, सिद्ध, देव आणि ऋषी यांच्या कर्तृत्वासाठी प्रसिद्ध आहे.

द्वितीये द्विजशार्दूल मर्य्यादापर्वते शुभे। महाभवनमालाभिर्नानावर्णाभिरावृतम् ।। ४०.

दुसऱ्या शुभ अशा मर्यादा नावाच्या पर्वतावर, हे द्विजश्रेष्ठा, विविध रंगांनी नटलेली आणि भव्य महालांनी सजलेली एक मोठी नगरी आहे.