वायुपुराणम्

उलूको रोमशश्चैव महानेत्रश्च वीर्यवान्। विद्याधरवरास्तत्र शक्रतुल्यपराक्रमाः ।। ३९.

उलूक, रोमश आणि पराक्रमी महान नेत्र हे विद्याधरांचे श्रेष्ठ, इंद्रासारख्या पराक्रमाचे, तिथे वास करतात.

वैकङ्के शैलशिखरे ह्यन्तःकन्दरनिर्झरे। महोच्चश्रृङ्गे रुचिरे रत्नधातुविचित्रिते ।। ३९.

वैकंक या पर्वताच्या शिखरावर, त्याच्या आतल्या गुंफा आणि धबधब्यांमध्ये, आणि त्या उंच, सुंदर, रत्नांनी झळाळणाऱ्या शिखरावर—

तत्रास्ते गारुडिर्नित्यं उरगारिर्दुरासदः। महावायुजवश्चण्डः सुग्रीवो नाम वीर्यवान् ।। ३९.

तेथे गरुड, सर्पांचा कट्टर शत्रू, महाबलवान आणि सुग्रीवासारखा प्रसिद्ध, कायम वास करतो.

महाप्रमाणै र्विक्रान्तैर्महाबलपराक्रमैः। सशैलो ह्यावृतः सर्वः पक्षिभिः पन्नगारिभिः ।। ३९.

तो संपूर्ण पर्वत आणि त्याची शिखरे, प्रचंड आकाराचे, बलवान आणि शूर, सर्पांचे शत्रू असलेल्या पक्ष्यांनी वेढलेले आहेत.

करञ्जेऽभिरतो नित्यं साक्षाद्भूतपतिः प्रभुः। वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां प्रभुः ।। ३९.

करंज या पर्वतावर, नेहमी आनंदी असलेले, स्वतः भूतांचे स्वामी, वृषभचिन्ह असलेले महादेव, योग्यांचा स्वामी शंकर वास करतो.

नानावेषधरैर्भूतैः प्रमथैश्च दुरासदैः। करञ्जे सानवः सर्वे ह्यवकीर्णाः समन्ततः ।। ३९.

करंज पर्वताच्या सर्व उतारांवर वेगवेगळ्या रूपातील आणि भयंकर, जिंकता न येणाऱ्या प्रमथगणांनी सर्वत्र गर्दी केली आहे.

वसुधारे वसुमतां वसूनाममितौजसाम्। अष्टावायतनान्याहुः पूजितानि महात्मनाम् ।। ३९.

वसुधारेवर, बलवान वसूंमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महात्म्यांनी पूजलेली आठ पवित्र स्थाने आहेत असे सांगितले जाते.

रत्नधातौ गिरिवरे ऋषीणाञ्च महात्मनाम्। सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि च ।। ३९.

रत्नांनी भरलेल्या त्या उत्तम पर्वतावर, महान ऋषींची सात पुण्य आश्रमं आहेत, जिथे सिद्ध लोक वास करतात.

महाप्रजापतेः स्थानं हेमश्रृङ्गो नगोत्तमे। चतुर्वक्त्रस्य देवस्य सर्वभूतनमस्कृतम् ।। ३०.

हेमशृंग या श्रेष्ठ पर्वतावर, सर्व जीवांनी पूजलेले, चार मुख असलेल्या महाप्रजापतीचे स्थान आहे.

गजशैले भगवतो नानाभूतगणावृताः । रुद्राः प्रमुदिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृताः ।। ३९.

गजशैल या पर्वतावर, विविध जीवांच्या समूहांनी वेढलेले, सर्व जीवांनी पूजलेले आणि नेहमी आनंदी असलेले रुद्र वास करतात.

सुमेधे धातुचित्राढ्ये शैलेन्द्रे मेघसन्निभे। नैकोदरदरीवप्रनिकुञ्जैश्चोपशोभिते ।। ३९.

सुमेध या पर्वतराजावर, खनिजांनी झळाळणारा आणि मेघासारखा दिसणारा, अनेक गुंफा आणि वनांनी सजलेला—

आदित्यानां वसूनाञ्च रुद्राणाञ्चामितौजसाम्। तत्रायतनविन्यासा रम्याश्चैवाश्विनोरपि ।। ३९.

तेथे अदितीपुत्र, वसु, अमाप शक्तीचे रुद्र आणि अश्विनी यांच्या सुंदर मंदिरे आहेत.

स्थानानि सिद्धैर्देवानां स्थापितानि नगोत्तमे। तत्र पूजापरा नित्यं यक्ष गन्धर्वकिन्नराः ।। ३९.

त्या श्रेष्ठ पर्वतावर सिद्धांनी देवांची स्थाने स्थापन केली आहेत; तेथे यक्ष, गंधर्व आणि किन्नर नेहमी पूजा करण्यात मग्न असतात.

गन्धर्वनगरी स्फीता हेमकक्षे नगोत्तमे। अशीत्यामरपुर्य्याभा महाप्राकारतोरणा ।। ३९.

त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, अस्सी अमरपुरींना तोड देणारी, भक्कम भिंती आणि तोरणांनी सजलेली, हेमकक्ष नावाची समृद्ध गंधर्वांची नगरी आहे.

सिद्धा ह्यपत्तना नाम गन्धर्वा युद्ध शालिनः। येषामधिपतिर्देवो राजराजः कपिञ्जलः ।। ३९.

तेथे अपत्तन नावाचे सिद्ध आणि युद्धकौशल्य असलेले गंधर्व आहेत, ज्यांचे अधिपती, देव, राजाराज कपींजल आहेत.

अनले राक्षसावासाः पञ्चकूटेऽपि दानवाः। ऊर्जिता देवरिपवो महाबलपराक्रमाः ।। ३९.

अनल या पर्वतावर राक्षसांचा वास आहे, आणि पंचकूटावर दानव—हे सर्व देवांचे बलाढ्य आणि पराक्रमी शत्रू आहेत.

शतश्रृङ्गे पुरशतं यक्षाणाममितौजसाम्। ताम्राभे काद्रवेयस्य तक्षकस्य पुरोत्तमम् ।। ३९.

शतशृंग या पर्वतावर, अमाप शक्तीच्या यक्षांची शंभर नगरे आहेत, आणि कद्रुपुत्र तक्षकाची तांबड्या रंगाची सर्वश्रेष्ठ नगरी आहे.

विशाखे पर्वतश्रेष्ठे नैकवप्रदरीशुभे। गुहानिरतवासस्य गुहस्यायतनं महत् ।। ३९.

विशाख या पर्वतश्रेष्ठावर, अनेक गुंफा आणि वनांनी शोभलेला, गुंफांमध्ये रमणारा गुहाचा भव्य निवास आहे.

श्वेतोदरे महाशैले महाभवनमण्डिते। पुरं गरुढपुत्रस्य सुनाभस्य महात्मनः ।। ३९.

श्वेतोदर या महान पर्वतावर, सुंदर महालांनी सजलेली, गरुडपुत्र सु्नाभ या महात्म्याचे नगर आहे.

पिशाचके गिरिवरे हर्म्यं प्रासाद मण्डितम्। यक्षगन्धर्वचरितं कुबेरभवनं महत् ।। ३०.

पिशाच पर्वतावर, सुंदर राजवाडा उभा आहे, ज्यात मोठ्या महालांची सजावट आहे. तिथे यक्ष आणि गंधर्व नेहमी वावरतात, आणि तोच कुबेराचा भव्य निवासस्थान आहे.

हरिकूटे हरिर्देवः सर्वभूतनमस्कृतः। प्रभावात्तस्य शैलोऽसौ महानाभः प्रकाशते ।। ३९.

हरिकूट पर्वतावर, सर्व जीव ज्यांना वंदन करतात असे हरि देव स्वतः वास करतात. त्यांच्या सामर्थ्यामुळे तो पर्वत मोठ्या तेजाने उजळून निघतो.

कुमुदे किन्नरावासा अञ्जने च महोरगाः। कृष्णे गन्धर्व्वनगरा महाभवनशालिनः ।। ३९.

कुमुद पर्वतावर किन्नरांचे वास्तव्य आहे; अंजनावर बलाढ्य सर्प राहतात; कृष्ण पर्वतावर गंधर्वांची नगरं आहेत, जिथे मोठमोठ्या महालांची शोभा आहे.

पाण्डुरे चारुशिखरे महाप्राकारतोरणे। विद्याधरपुरं तत्र महाभवनमालिनम् ।। ३९.

पांडुर पर्वतावर सुंदर शिखर, भक्कम तटबंदी आणि भव्य दरवाजे आहेत. तिथे विद्याधरांची नगरी आहे, जी मोठ्या महालांनी सजलेली आहे.

सहस्रशिखरे शैले दैत्यानामुग्रकर्म्मणाम्। पुराणि समुदीर्णानां सहस्रं हेममालिनाम् ।। ३९.

सहस्रशिखर पर्वतावर, उग्र कर्म करणाऱ्या दैत्यांची सोन्याने मढवलेली हजारो प्राचीन शहरे आहेत.

मुकुटे पन्नगावासा अनेकाः पर्वतोत्तमाः। पुष्पके वै मुनिगणा नित्यमेव मुदा युताः ।। ३९.

मुकुट पर्वतावर अनेक सर्प राहतात; पुष्पक पर्वतावर नेहमी आनंदात असलेले मुनीगण वास करतात.

वैवस्वतस्य सोमस्य वायोर्नागाधिपस्य च। सुपक्षे पर्वतवरे चत्वार्य्यायतनानि च ।। ३९.

सुपर्ण या श्रेष्ठ पर्वतावर, वैवस्वत, सोम, वायू आणि नागाधिपती यांच्या चार पवित्र निवासस्थानं आहेत.

गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैर्न्नागैर्विद्याधरोत्तमैः। सिद्धैर्हि तेषु स्थानेषु नित्यमिष्टः प्रपूज्यते ।। ३९.

त्या स्थळी गंधर्व, किन्नर, यक्ष, नाग, श्रेष्ठ विद्याधर आणि सिद्ध यांना नेहमी सन्मान आणि पूजा मिळते.

मर्य्यादापर्वते शुभ्रे देवकूटे निबोधत। विस्तीर्णे सिखरे तस्य कूटे गिरिवरस्य ह ।। ४०.

आता ऐका, शुभ्र मर्यादा पर्वतावर असलेल्या देवकूटाची, ज्याचं विस्तीर्ण शिखर हा श्रेष्ठ पर्वताचा कळस आहे.

समन्ताद्योजनशतं महाभवनमण्डितम्। जन्मक्षेत्रं सुपर्णस्य वैनतेयस्य धीमतः ।। ४०.

त्या प्रदेशाभोवती शंभर योजनांपर्यंत मोठ्या महालांनी सजलेलं क्षेत्र आहे, जे सुपर्ण, म्हणजेच विनतेचा बुद्धिमान पुत्र, याचं जन्मस्थान आहे.