वायुपुराणम्

नानावर्णैश्च शखुनैर्नानारत्नतनूरुहैः। सुवर्णपुष्पैश्चानेकैर्मणितुण्डैर्द्विजातिभिः ।। ३९.

विविध रंगांच्या पक्ष्यांनी, अनेक रत्नांनी सजलेल्या शरीरांनी, सोन्याच्या फुलांनी आणि रत्नांच्या चोची असलेल्या द्विजांनी तो डोंगर शोभला आहे.

वल्गुस्वरैः सदोन्मत्तैः सम्पतद्भिः समन्ततः। शुशुभे तद्वनं रम्यं सहस्राक्षस्य धीमतः ।। ३९.

सदैव आनंदी, उडणाऱ्या पक्ष्यांच्या गोड स्वरांनी, त्या बुद्धिमान सहस्त्रनेत्राच्या रम्य वनात सर्वत्र शोभा आली आहे.

मत्तभ्रमरसन्नादैर्विहङ्गानाञ्च कूजितैः। नित्यमा नन्दितवनं तस्मात् क्रीडावनं महत् ।। ३९.

नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांच्या गडगडाटाने आणि पक्ष्यांच्या कुजनाने ते महान क्रीडावन नेहमी आनंदित राहते.

सुवर्णपार्श्वैश्च नगैर्मणिमुक्तापुरस्कृतैः। मणिश्रृङ्गकलापन्नैः पतद्भिश्च समन्ततः ।। ३९.

त्या पर्वतांच्या बाजूंना सोन्याचा झळाळ असतो, त्यावर मणी आणि मोत्यांनी सजवलेली शिखरे असतात, आणि शिखरांवर रत्नांचे गट असतात. आजूबाजूला रत्नांचा वर्षाव होत असतो.

शाखामृगैश्च चित्राङ्गैर्नानारत्नतनूरुहैः। नानावर्णप्रकारैश्च सत्वैरन्यैः समाकुलम् ।। ३९.

त्या ठिकाणी फांद्यांवर राहणारे, वेगवेगळ्या रंगांचे आणि चिन्हांचे हरण, ज्यांच्या अंगावर अनेक प्रकारची रत्ने चमकत असतात, तसेच अनेक रंगरूपांची इतर जनावरेही मोठ्या प्रमाणात आहेत.

मुञ्चन्ति पुष्पवर्षञ्च तत्र बाललता द्रुमाः। पारिजातकपुष्पाणां मन्दमारुत कम्पिताः ।। ३९.

तेथे कोवळ्या वेलींनी आणि झाडांनी, मंद वाऱ्याने हलताना, पारिजातकाच्या फुलांचा वर्षाव केला जातो.

शयनासननिर्व्यूहैः स्तीर्णै रत्नविभूषितैः। विहारभूमयस्तत्र द्विजाः शक्रवने शुभाः। न च शीतो न चाप्युष्णो रविस्तत्र समः सदा ।। ३९.

त्या इंद्रवनात, द्विजांनो, आनंदासाठी मांडलेल्या रत्नजडित आसनांनी आणि पलंगांनी ते बागायत सुंदर सजलेली आहे. तिथे ना थंडी जाणवते, ना उष्णता; सूर्य नेहमी सौम्य असतो.

नित्यमुन्मादजननो मधुमाधवसम्भवः। वाति चाप्यनिलस्तत्र नानापुष्पाधिवासितः। नित्यं सङ्गसुखाह्लादी श्रमक्लमविनाशनः ।। ३९.

त्या ठिकाणी नेहमी मध आणि वसंत ऋतूचा सुगंधी, आनंद देणारा वारा वाहतो. तो विविध फुलांनी सुगंधित असतो, संगतीचा आनंद देतो आणि थकवा, क्लेश दूर करतो.

तस्मिन्निन्द्रवने शुभ्रे देवदानवपन्नगाः। यक्षराक्षसगुह्याश्च गन्धर्वाश्चामितौजसः ।। ३९.

त्या पवित्र इंद्रवनात देव, दानव, सर्प, यक्ष, राक्षस, गुह्यक आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेले गंधर्व राहतात.

विद्याधराश्च सिद्धाश्च किन्नराश्च मुदा युताः। अथाप्सरोगणाश्चैव नित्यं क्रीडापरायणाः ।। ३९.

तेथेच विद्याधर, सिद्ध, आणि किन्नर आनंदात राहतात, तसेच अप्सरांचा समूह नेहमी खेळण्यात मग्न असतो.

तस्य पर्वतराजस्य पूर्वे पार्श्वे महोचितम्। कुमुञ्चं शैलराजानं नैकनिर्झरकन्दरम् ।। ३९.

त्या पर्वतराजाच्या पूर्वेकडील बाजूला, मोठ्या आणि शोभिवंत कुमुंच नावाचा पर्वतराज आहे, ज्यात अनेक धबधबे आणि गुहा आहेत.

तस्य धातुविचित्रेषु कूटेषु बहुविस्तराः। अष्टौ पुर्यो ह्युदीर्णाश्च दानवानां महात्मनाम् ।। ३९.

त्या विविध रंगांच्या आणि विस्तीर्ण शिखरांवर, महान दानवांच्या आठ भव्य नगरी वसलेल्या आहेत.

वज्रके पर्वते चापि अनेकशिखरोदरैः। उदीर्णा राक्षसावासा नरनारीसमाकुलाः ।। ३९.

वज्रक नावाच्या पर्वतावर, अनेक शिखरे आणि दऱ्यांनी युक्त, राक्षसांची गजबजलेली वस्ती आहे, जिथे पुरुष आणि स्त्रिया भरपूर आहेत.

नीलका नाम ते घोरा राक्षसाः कामरूपिणः। तत्र तेऽभिरता नित्यं महाबलपराक्रमाः ।। ३९.

तेथे नीलक नावाचे भयंकर, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे राक्षस राहतात. ते नेहमी तिथे रममाण असतात आणि फार बलवान आहेत.

महानीलेऽपि शैलेन्द्रे पुराणि दश पञ्च च। हयाननानां विख्याताः किन्नराणां महात्मनाम् ।। ३९.

महान महानील पर्वतावर, घोड्याच्या चेहऱ्याचे, कीर्तीशाली किन्नरांचे पंधरा प्राचीन नगर प्रसिद्ध आहेत.

देवसेनो महाबाहुर्बलमिन्द्रादयस्तथा। तत्र किन्नरराजानो दशपञ्च च गर्विताः ।। ३९.

देवसेन हा महाबाहू, इंद्र व इतर, तसेच पंधरा गर्विष्ठ किन्नरराजे तिथे आहेत.

सुवर्णपार्श्वाः प्रायेण नानापर्णसमाकुलैः। बिलप्रवेशैर्नगरैः शैलेन्द्रः सोऽभ्यलंकृतः ।। ३९.

तो पर्वतराज बहुतेक सोन्याच्या बाजूंनी, विविध पानांच्या झाडांनी आणि गुहेच्या प्रवेशद्वार असलेल्या नगरींनी सजलेला आहे.

अतिदारुणा दृष्टिविषा ह्यग्निकोपा दुरासदाः। महोरगशतास्तत्र सुवर्णवशवर्तिनः ।। ३९.

त्या ठिकाणी, अतिशय भयंकर, नजरेने विष देणारे, अग्नीप्रमाणे रागीट, जवळ जाण्यास कठीण असे शेकडो मोठे सर्प सोन्याच्या अधीन आहेत.

सुनागेऽपि महाशैले दैत्यावासा- सहस्रशः। हर्म्यप्रासाद कलिलाः प्रांशुप्राकारतोरणाः ।। ३९.

सुनाग या महान पर्वतावरही, हजारो दैत्यांची घरे आहेत. ती मोठ्या प्रासादांनी, राजवाड्यांनी, उंच भिंतींनी आणि दरवाज्यांनी भरलेली आहेत.

वेणुमन्ते महाशैले विद्याधरपुरत्रयम्। त्रिंशदद्योजनविस्तीर्णं पञ्चाशद्योजनायतम् ।। ३९.

वेणुमंत या महान पर्वतावर, विद्याधरांच्या तीन नगरी आहेत, त्या तीस योजन रुंद आणि पन्नास योजन लांब आहेत.

उलूको रोमशश्चैव महानेत्रश्च वीर्यवान्। विद्याधरवरास्तत्र शक्रतुल्यपराक्रमाः ।। ३९.

उलूक, रोमश आणि पराक्रमी महान नेत्र हे विद्याधरांचे श्रेष्ठ, इंद्रासारख्या पराक्रमाचे, तिथे वास करतात.

वैकङ्के शैलशिखरे ह्यन्तःकन्दरनिर्झरे। महोच्चश्रृङ्गे रुचिरे रत्नधातुविचित्रिते ।। ३९.

वैकंक या पर्वताच्या शिखरावर, त्याच्या आतल्या गुंफा आणि धबधब्यांमध्ये, आणि त्या उंच, सुंदर, रत्नांनी झळाळणाऱ्या शिखरावर—

तत्रास्ते गारुडिर्नित्यं उरगारिर्दुरासदः। महावायुजवश्चण्डः सुग्रीवो नाम वीर्यवान् ।। ३९.

तेथे गरुड, सर्पांचा कट्टर शत्रू, महाबलवान आणि सुग्रीवासारखा प्रसिद्ध, कायम वास करतो.

महाप्रमाणै र्विक्रान्तैर्महाबलपराक्रमैः। सशैलो ह्यावृतः सर्वः पक्षिभिः पन्नगारिभिः ।। ३९.

तो संपूर्ण पर्वत आणि त्याची शिखरे, प्रचंड आकाराचे, बलवान आणि शूर, सर्पांचे शत्रू असलेल्या पक्ष्यांनी वेढलेले आहेत.

करञ्जेऽभिरतो नित्यं साक्षाद्भूतपतिः प्रभुः। वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां प्रभुः ।। ३९.

करंज या पर्वतावर, नेहमी आनंदी असलेले, स्वतः भूतांचे स्वामी, वृषभचिन्ह असलेले महादेव, योग्यांचा स्वामी शंकर वास करतो.

नानावेषधरैर्भूतैः प्रमथैश्च दुरासदैः। करञ्जे सानवः सर्वे ह्यवकीर्णाः समन्ततः ।। ३९.

करंज पर्वताच्या सर्व उतारांवर वेगवेगळ्या रूपातील आणि भयंकर, जिंकता न येणाऱ्या प्रमथगणांनी सर्वत्र गर्दी केली आहे.

वसुधारे वसुमतां वसूनाममितौजसाम्। अष्टावायतनान्याहुः पूजितानि महात्मनाम् ।। ३९.

वसुधारेवर, बलवान वसूंमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महात्म्यांनी पूजलेली आठ पवित्र स्थाने आहेत असे सांगितले जाते.

रत्नधातौ गिरिवरे ऋषीणाञ्च महात्मनाम्। सप्ताश्रमाणि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि च ।। ३९.

रत्नांनी भरलेल्या त्या उत्तम पर्वतावर, महान ऋषींची सात पुण्य आश्रमं आहेत, जिथे सिद्ध लोक वास करतात.

महाप्रजापतेः स्थानं हेमश्रृङ्गो नगोत्तमे। चतुर्वक्त्रस्य देवस्य सर्वभूतनमस्कृतम् ।। ३०.

हेमशृंग या श्रेष्ठ पर्वतावर, सर्व जीवांनी पूजलेले, चार मुख असलेल्या महाप्रजापतीचे स्थान आहे.