वायुपुराणम्

पुष्मौडुपवहाभिश्च स्रवन्तीभिरलंकृतः। किन्नराचरिताभिश्च दरीभिः सर्वतस्ततः ।। ३९.

फुलांच्या घड्यांनी वाहणाऱ्या ओढ्यांनी आणि सर्वत्र किन्नरांनी वावरलेल्या गुहांनी तो डोंगर शोभला आहे.

यक्षगन्धर्वचरितैरनेकैः कन्दरोदरैः। शोभितश्च सुखासेव्यैश्चित्रैर्गहनसङ्कटैः ।। ३९.

यक्ष आणि गंधर्वांनी वावरलेल्या अनेक गुहा आणि कपारींनी तो उजळला आहे, तसेच सुंदर, दाट झाडोऱ्यांनी तो आनंददायक वाटतो.

नानासत्वगणाकीर्णैः सुपानीयैः सुखाश्रयैः। नानापुष्पफलोपेतैः पादपैः समलंकृतः ।। ३९.९ . तस्मिन् गुहाश्रयाकीर्णे अनेकोदरकन्दरे। क्रीडावनं महेन्द्रस्य सर्वकामगुणैर्युतम् ।। ३९.

अनेक रंगांच्या, गोड पाणी आणि छायादायक झाडांनी, विविध फुलाफळांनी तो डोंगर सजला आहे; तिथे गुहा आणि कपारींमध्ये, महेंद्राचे क्रीडावन सर्व इच्छित गुणांनी युक्त आहे.

तत्र तद्देवराजस्य पारिजातवनं महत्। प्रकाशं त्रिषु लोकेषु गीयते श्रुतिनिश्चयात् ।। ३९.

तेथे त्या देवराजाचे मोठे पारिजातवन आहे, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि हे सर्वश्रुत परंपरेतून ठामपणे ज्ञात आहे.

तरुणादित्यसंकाशै र्महागन्धैर्मनोहरैः। पुष्पैर्भाति नगश्रेष्ठः सुदीप्त इव सर्वशः ।। ३९.

त्या डोंगराचा सर्वोत्तम भाग सर्वत्र तरुण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मनमोहक सुवासिक फुलांनी झगमगत आहे, जणू काही तो प्रखरतेने उजळतो आहे.

समग्रं योजनशतं तं गन्धमनिलो ववौ। पारिजातकपुष्माणां माहेन्द्र वननिर्गतः ।। ३९.

महेंद्राच्या वनातून निघालेल्या पारिजातक फुलांच्या सुवासाने भरलेला वारा, संपूर्ण शंभर योजनांपर्यंत वाहत होता.

वैढूर्यनीलैः कमलैः सौवर्णैर्वज्रकेसरैः। सर्वगन्धबलोपेतैर्मत्तषट्पदनादितैः ।। ३९.

तेथे वैडूर्यसारख्या निळ्या कमळांनी, सोन्याच्या आणि वज्रकेसर असलेल्या कमळांनी, सर्व प्रकारच्या सुवास आणि सामर्थ्याने युक्त, नशेत गुंतलेल्या मधमाशांच्या गजराने तो परिसर भरला आहे.

व्याकोशौर्विकचैश्चापि शतपत्रैर्मनोहरैः। सपङ्कजैर्महा पत्रैर्वाप्यस्तत्र विभूषिताः ।। ३९.

तेथील तळ्यांमध्ये पूर्ण उमललेली आणि उमलणारी शतदल कमळे, मोठ्या पानांसह कमळांनी, मनमोहकपणे सजलेली आहेत.

विरेजुरन्तरम्बुस्थाः सौवर्णमणिभूषिताः। परिप्सन्देक्षणा नित्यं मीनयूथाः सहस्रशः ।। ३९.

पाण्यात सोन्याच्या आणि रत्नांनी सजलेली मासळी चमकत आहेत, त्या नेहमी हजारो थव्यांमध्ये फिरतात आणि त्यांची डोळे सर्वत्र वळतात.

कूर्मैश्चानेकसंस्थानैर्हेमरत्नपरिष्कृतैः। चञ्चूर्यमाणैः सलिलैर्भाति चित्रं समन्ततः ।। ३९.

अनेक आकारांच्या, सोन्याच्या आणि रत्नांनी सजलेल्या कासवांनी, त्यांच्या हालचालींनी पाणी हलवले जाते आणि सर्वत्र अद्भुत दृश्य निर्माण होते.

नानावर्णैश्च शखुनैर्नानारत्नतनूरुहैः। सुवर्णपुष्पैश्चानेकैर्मणितुण्डैर्द्विजातिभिः ।। ३९.

विविध रंगांच्या पक्ष्यांनी, अनेक रत्नांनी सजलेल्या शरीरांनी, सोन्याच्या फुलांनी आणि रत्नांच्या चोची असलेल्या द्विजांनी तो डोंगर शोभला आहे.

वल्गुस्वरैः सदोन्मत्तैः सम्पतद्भिः समन्ततः। शुशुभे तद्वनं रम्यं सहस्राक्षस्य धीमतः ।। ३९.

सदैव आनंदी, उडणाऱ्या पक्ष्यांच्या गोड स्वरांनी, त्या बुद्धिमान सहस्त्रनेत्राच्या रम्य वनात सर्वत्र शोभा आली आहे.

मत्तभ्रमरसन्नादैर्विहङ्गानाञ्च कूजितैः। नित्यमा नन्दितवनं तस्मात् क्रीडावनं महत् ।। ३९.

नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांच्या गडगडाटाने आणि पक्ष्यांच्या कुजनाने ते महान क्रीडावन नेहमी आनंदित राहते.

सुवर्णपार्श्वैश्च नगैर्मणिमुक्तापुरस्कृतैः। मणिश्रृङ्गकलापन्नैः पतद्भिश्च समन्ततः ।। ३९.

त्या पर्वतांच्या बाजूंना सोन्याचा झळाळ असतो, त्यावर मणी आणि मोत्यांनी सजवलेली शिखरे असतात, आणि शिखरांवर रत्नांचे गट असतात. आजूबाजूला रत्नांचा वर्षाव होत असतो.

शाखामृगैश्च चित्राङ्गैर्नानारत्नतनूरुहैः। नानावर्णप्रकारैश्च सत्वैरन्यैः समाकुलम् ।। ३९.

त्या ठिकाणी फांद्यांवर राहणारे, वेगवेगळ्या रंगांचे आणि चिन्हांचे हरण, ज्यांच्या अंगावर अनेक प्रकारची रत्ने चमकत असतात, तसेच अनेक रंगरूपांची इतर जनावरेही मोठ्या प्रमाणात आहेत.

मुञ्चन्ति पुष्पवर्षञ्च तत्र बाललता द्रुमाः। पारिजातकपुष्पाणां मन्दमारुत कम्पिताः ।। ३९.

तेथे कोवळ्या वेलींनी आणि झाडांनी, मंद वाऱ्याने हलताना, पारिजातकाच्या फुलांचा वर्षाव केला जातो.

शयनासननिर्व्यूहैः स्तीर्णै रत्नविभूषितैः। विहारभूमयस्तत्र द्विजाः शक्रवने शुभाः। न च शीतो न चाप्युष्णो रविस्तत्र समः सदा ।। ३९.

त्या इंद्रवनात, द्विजांनो, आनंदासाठी मांडलेल्या रत्नजडित आसनांनी आणि पलंगांनी ते बागायत सुंदर सजलेली आहे. तिथे ना थंडी जाणवते, ना उष्णता; सूर्य नेहमी सौम्य असतो.

नित्यमुन्मादजननो मधुमाधवसम्भवः। वाति चाप्यनिलस्तत्र नानापुष्पाधिवासितः। नित्यं सङ्गसुखाह्लादी श्रमक्लमविनाशनः ।। ३९.

त्या ठिकाणी नेहमी मध आणि वसंत ऋतूचा सुगंधी, आनंद देणारा वारा वाहतो. तो विविध फुलांनी सुगंधित असतो, संगतीचा आनंद देतो आणि थकवा, क्लेश दूर करतो.

तस्मिन्निन्द्रवने शुभ्रे देवदानवपन्नगाः। यक्षराक्षसगुह्याश्च गन्धर्वाश्चामितौजसः ।। ३९.

त्या पवित्र इंद्रवनात देव, दानव, सर्प, यक्ष, राक्षस, गुह्यक आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेले गंधर्व राहतात.

विद्याधराश्च सिद्धाश्च किन्नराश्च मुदा युताः। अथाप्सरोगणाश्चैव नित्यं क्रीडापरायणाः ।। ३९.

तेथेच विद्याधर, सिद्ध, आणि किन्नर आनंदात राहतात, तसेच अप्सरांचा समूह नेहमी खेळण्यात मग्न असतो.

तस्य पर्वतराजस्य पूर्वे पार्श्वे महोचितम्। कुमुञ्चं शैलराजानं नैकनिर्झरकन्दरम् ।। ३९.

त्या पर्वतराजाच्या पूर्वेकडील बाजूला, मोठ्या आणि शोभिवंत कुमुंच नावाचा पर्वतराज आहे, ज्यात अनेक धबधबे आणि गुहा आहेत.

तस्य धातुविचित्रेषु कूटेषु बहुविस्तराः। अष्टौ पुर्यो ह्युदीर्णाश्च दानवानां महात्मनाम् ।। ३९.

त्या विविध रंगांच्या आणि विस्तीर्ण शिखरांवर, महान दानवांच्या आठ भव्य नगरी वसलेल्या आहेत.

वज्रके पर्वते चापि अनेकशिखरोदरैः। उदीर्णा राक्षसावासा नरनारीसमाकुलाः ।। ३९.

वज्रक नावाच्या पर्वतावर, अनेक शिखरे आणि दऱ्यांनी युक्त, राक्षसांची गजबजलेली वस्ती आहे, जिथे पुरुष आणि स्त्रिया भरपूर आहेत.

नीलका नाम ते घोरा राक्षसाः कामरूपिणः। तत्र तेऽभिरता नित्यं महाबलपराक्रमाः ।। ३९.

तेथे नीलक नावाचे भयंकर, इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे राक्षस राहतात. ते नेहमी तिथे रममाण असतात आणि फार बलवान आहेत.

महानीलेऽपि शैलेन्द्रे पुराणि दश पञ्च च। हयाननानां विख्याताः किन्नराणां महात्मनाम् ।। ३९.

महान महानील पर्वतावर, घोड्याच्या चेहऱ्याचे, कीर्तीशाली किन्नरांचे पंधरा प्राचीन नगर प्रसिद्ध आहेत.

देवसेनो महाबाहुर्बलमिन्द्रादयस्तथा। तत्र किन्नरराजानो दशपञ्च च गर्विताः ।। ३९.

देवसेन हा महाबाहू, इंद्र व इतर, तसेच पंधरा गर्विष्ठ किन्नरराजे तिथे आहेत.

सुवर्णपार्श्वाः प्रायेण नानापर्णसमाकुलैः। बिलप्रवेशैर्नगरैः शैलेन्द्रः सोऽभ्यलंकृतः ।। ३९.

तो पर्वतराज बहुतेक सोन्याच्या बाजूंनी, विविध पानांच्या झाडांनी आणि गुहेच्या प्रवेशद्वार असलेल्या नगरींनी सजलेला आहे.

अतिदारुणा दृष्टिविषा ह्यग्निकोपा दुरासदाः। महोरगशतास्तत्र सुवर्णवशवर्तिनः ।। ३९.

त्या ठिकाणी, अतिशय भयंकर, नजरेने विष देणारे, अग्नीप्रमाणे रागीट, जवळ जाण्यास कठीण असे शेकडो मोठे सर्प सोन्याच्या अधीन आहेत.

सुनागेऽपि महाशैले दैत्यावासा- सहस्रशः। हर्म्यप्रासाद कलिलाः प्रांशुप्राकारतोरणाः ।। ३९.

सुनाग या महान पर्वतावरही, हजारो दैत्यांची घरे आहेत. ती मोठ्या प्रासादांनी, राजवाड्यांनी, उंच भिंतींनी आणि दरवाज्यांनी भरलेली आहेत.