वायुपुराणम्

सरसाञ्च वनानाञ्च सा स्थली च प्रजापतेः। क्षुद्राणां सरसाञ्चैव सङ्ख्या तत्र न विद्यते ।। ३८.

प्रजापतीची ती भूमी सरोवरे आणि वने यांनी भरलेली आहे. तिथे लहान सरोवरांची संख्या मोजता येणार नाही अशी आहे.

दश द्वादश सप्ताष्टौ विंशत्र्रिंशच्च योजनाः। स्थल्यो द्रोण्यश्च विख्याताः सरांसि च वनानि च ।। ३८.

दहा, बारा, सात, आठ, वीस आणि तीस योजन एवढ्या मापाच्या प्रसिद्ध मैदाने, दऱ्या, सरोवरे आणि वने तेथे आहेत.

केचित् सन्ति महाघोराः श्यामाः पर्वतकुक्षयः। सूर्यांशुजालैरस्पृष्टा नित्यं शीता दुरासदाः ।। ३८.

काही पर्वतांच्या कुशीत फार भयंकर आणि काळोखी जागा आहेत, जिथे सूर्यकिरण पोहोचत नाहीत. त्या नेहमी थंड आणि जवळ जाण्यास कठीण असतात.

तथा ह्यनलतप्तानि सरांसि द्विजसत्तमाः। शैलकुक्ष्यन्तरस्थानि सहस्राणि शतानि च ।। ३८.

त्याचप्रमाणे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, पर्वतांच्या कुशीत अग्नीने तापलेली हजारो आणि शेकडो सरोवरे आहेत.

अतः परं प्रवक्ष्यामि यस्मिन् यस्मिन् शिलोच्चये। ये सन्निविष्टा देवानां विविधानां गृहोत्तमाः ।। ३९.

आता मी सांगतो, प्रत्येक पर्वतशिखरावर कोणकोणत्या देवांचे विविध सुंदर निवास आहेत.

तत्र योऽसौ महाशैलः शीतान्तो नैक विस्तरः। नैकधातुशतैश्चित्रैर्नैकरत्नाकराकरः ।। ३९.

तेथे तो महान डोंगर उभा आहे, ज्याच्या शिखरावर गारवा आहे, विस्तार मोठा आहे, शेकडो रंगीबेरंगी खनिजांनी आणि असंख्य मौल्यवान रत्नांनी तो सजलेला आहे.

नितम्बैः पुष्पसालम्बैर्नैकसत्त्वगुणालयः। महार्हमणिचित्राभिर्हेमवंशैरलंकृतः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर फुलांनी बहरलेल्या वेलींनी लटकलेले आहेत, तिथे अनेक जीव आणि गुणांचे निवासस्थान आहे, सुंदर सोन्याच्या बांबू आणि चमकदार रत्नांनी तो शोभला आहे.

नितम्बैः षट्पदोद्गीतैः प्रवालैर्हेमचित्रकैः। तटैः कुसुमसङ्कीर्णैर्मत्तभ्रमरनादितैः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर मधमाशांच्या गाण्याचा गूंज आहे, प्रवाळ आणि सोन्यासारख्या फांद्यांनी तो सजला आहे, काठावर फुलांची गर्दी आणि नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांचा गजर आहे.

लतालम्बैश्चित्रवद्भिश्चित्रैर्धातुशतार्चितैः। सानुभी रत्नचित्रैश्च पुष्पाढ्यैश्च विभूषितः ।। ३९.

अनेक प्रकारच्या वेलींनी, शेकडो तेजस्वी खनिजांनी, त्याच्या पठारांवर रत्नांची झळाळी आणि फुलांची समृद्धी याने तो डोंगर सजवला आहे.

विमलस्वादुपानीयैर्नैकप्रस्रवमैर्युतः। निकुञ्जैः कुसुमोत्कीर्णैरनेकैश्च विभूषितः ।। ३९.

शुद्ध, गोड पाण्याच्या अनेक झऱ्यांनी तो समृद्ध आहे, फुलांनी भरलेल्या आणि इतर अनेक शोभेच्या झाडोऱ्यांनी तो सुंदर दिसतो.

पुष्मौडुपवहाभिश्च स्रवन्तीभिरलंकृतः। किन्नराचरिताभिश्च दरीभिः सर्वतस्ततः ।। ३९.

फुलांच्या घड्यांनी वाहणाऱ्या ओढ्यांनी आणि सर्वत्र किन्नरांनी वावरलेल्या गुहांनी तो डोंगर शोभला आहे.

यक्षगन्धर्वचरितैरनेकैः कन्दरोदरैः। शोभितश्च सुखासेव्यैश्चित्रैर्गहनसङ्कटैः ।। ३९.

यक्ष आणि गंधर्वांनी वावरलेल्या अनेक गुहा आणि कपारींनी तो उजळला आहे, तसेच सुंदर, दाट झाडोऱ्यांनी तो आनंददायक वाटतो.

नानासत्वगणाकीर्णैः सुपानीयैः सुखाश्रयैः। नानापुष्पफलोपेतैः पादपैः समलंकृतः ।। ३९.९ . तस्मिन् गुहाश्रयाकीर्णे अनेकोदरकन्दरे। क्रीडावनं महेन्द्रस्य सर्वकामगुणैर्युतम् ।। ३९.

अनेक रंगांच्या, गोड पाणी आणि छायादायक झाडांनी, विविध फुलाफळांनी तो डोंगर सजला आहे; तिथे गुहा आणि कपारींमध्ये, महेंद्राचे क्रीडावन सर्व इच्छित गुणांनी युक्त आहे.

तत्र तद्देवराजस्य पारिजातवनं महत्। प्रकाशं त्रिषु लोकेषु गीयते श्रुतिनिश्चयात् ।। ३९.

तेथे त्या देवराजाचे मोठे पारिजातवन आहे, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि हे सर्वश्रुत परंपरेतून ठामपणे ज्ञात आहे.

तरुणादित्यसंकाशै र्महागन्धैर्मनोहरैः। पुष्पैर्भाति नगश्रेष्ठः सुदीप्त इव सर्वशः ।। ३९.

त्या डोंगराचा सर्वोत्तम भाग सर्वत्र तरुण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मनमोहक सुवासिक फुलांनी झगमगत आहे, जणू काही तो प्रखरतेने उजळतो आहे.

समग्रं योजनशतं तं गन्धमनिलो ववौ। पारिजातकपुष्माणां माहेन्द्र वननिर्गतः ।। ३९.

महेंद्राच्या वनातून निघालेल्या पारिजातक फुलांच्या सुवासाने भरलेला वारा, संपूर्ण शंभर योजनांपर्यंत वाहत होता.

वैढूर्यनीलैः कमलैः सौवर्णैर्वज्रकेसरैः। सर्वगन्धबलोपेतैर्मत्तषट्पदनादितैः ।। ३९.

तेथे वैडूर्यसारख्या निळ्या कमळांनी, सोन्याच्या आणि वज्रकेसर असलेल्या कमळांनी, सर्व प्रकारच्या सुवास आणि सामर्थ्याने युक्त, नशेत गुंतलेल्या मधमाशांच्या गजराने तो परिसर भरला आहे.

व्याकोशौर्विकचैश्चापि शतपत्रैर्मनोहरैः। सपङ्कजैर्महा पत्रैर्वाप्यस्तत्र विभूषिताः ।। ३९.

तेथील तळ्यांमध्ये पूर्ण उमललेली आणि उमलणारी शतदल कमळे, मोठ्या पानांसह कमळांनी, मनमोहकपणे सजलेली आहेत.

विरेजुरन्तरम्बुस्थाः सौवर्णमणिभूषिताः। परिप्सन्देक्षणा नित्यं मीनयूथाः सहस्रशः ।। ३९.

पाण्यात सोन्याच्या आणि रत्नांनी सजलेली मासळी चमकत आहेत, त्या नेहमी हजारो थव्यांमध्ये फिरतात आणि त्यांची डोळे सर्वत्र वळतात.

कूर्मैश्चानेकसंस्थानैर्हेमरत्नपरिष्कृतैः। चञ्चूर्यमाणैः सलिलैर्भाति चित्रं समन्ततः ।। ३९.

अनेक आकारांच्या, सोन्याच्या आणि रत्नांनी सजलेल्या कासवांनी, त्यांच्या हालचालींनी पाणी हलवले जाते आणि सर्वत्र अद्भुत दृश्य निर्माण होते.

नानावर्णैश्च शखुनैर्नानारत्नतनूरुहैः। सुवर्णपुष्पैश्चानेकैर्मणितुण्डैर्द्विजातिभिः ।। ३९.

विविध रंगांच्या पक्ष्यांनी, अनेक रत्नांनी सजलेल्या शरीरांनी, सोन्याच्या फुलांनी आणि रत्नांच्या चोची असलेल्या द्विजांनी तो डोंगर शोभला आहे.

वल्गुस्वरैः सदोन्मत्तैः सम्पतद्भिः समन्ततः। शुशुभे तद्वनं रम्यं सहस्राक्षस्य धीमतः ।। ३९.

सदैव आनंदी, उडणाऱ्या पक्ष्यांच्या गोड स्वरांनी, त्या बुद्धिमान सहस्त्रनेत्राच्या रम्य वनात सर्वत्र शोभा आली आहे.

मत्तभ्रमरसन्नादैर्विहङ्गानाञ्च कूजितैः। नित्यमा नन्दितवनं तस्मात् क्रीडावनं महत् ।। ३९.

नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांच्या गडगडाटाने आणि पक्ष्यांच्या कुजनाने ते महान क्रीडावन नेहमी आनंदित राहते.

सुवर्णपार्श्वैश्च नगैर्मणिमुक्तापुरस्कृतैः। मणिश्रृङ्गकलापन्नैः पतद्भिश्च समन्ततः ।। ३९.

त्या पर्वतांच्या बाजूंना सोन्याचा झळाळ असतो, त्यावर मणी आणि मोत्यांनी सजवलेली शिखरे असतात, आणि शिखरांवर रत्नांचे गट असतात. आजूबाजूला रत्नांचा वर्षाव होत असतो.

शाखामृगैश्च चित्राङ्गैर्नानारत्नतनूरुहैः। नानावर्णप्रकारैश्च सत्वैरन्यैः समाकुलम् ।। ३९.

त्या ठिकाणी फांद्यांवर राहणारे, वेगवेगळ्या रंगांचे आणि चिन्हांचे हरण, ज्यांच्या अंगावर अनेक प्रकारची रत्ने चमकत असतात, तसेच अनेक रंगरूपांची इतर जनावरेही मोठ्या प्रमाणात आहेत.

मुञ्चन्ति पुष्पवर्षञ्च तत्र बाललता द्रुमाः। पारिजातकपुष्पाणां मन्दमारुत कम्पिताः ।। ३९.

तेथे कोवळ्या वेलींनी आणि झाडांनी, मंद वाऱ्याने हलताना, पारिजातकाच्या फुलांचा वर्षाव केला जातो.

शयनासननिर्व्यूहैः स्तीर्णै रत्नविभूषितैः। विहारभूमयस्तत्र द्विजाः शक्रवने शुभाः। न च शीतो न चाप्युष्णो रविस्तत्र समः सदा ।। ३९.

त्या इंद्रवनात, द्विजांनो, आनंदासाठी मांडलेल्या रत्नजडित आसनांनी आणि पलंगांनी ते बागायत सुंदर सजलेली आहे. तिथे ना थंडी जाणवते, ना उष्णता; सूर्य नेहमी सौम्य असतो.

नित्यमुन्मादजननो मधुमाधवसम्भवः। वाति चाप्यनिलस्तत्र नानापुष्पाधिवासितः। नित्यं सङ्गसुखाह्लादी श्रमक्लमविनाशनः ।। ३९.

त्या ठिकाणी नेहमी मध आणि वसंत ऋतूचा सुगंधी, आनंद देणारा वारा वाहतो. तो विविध फुलांनी सुगंधित असतो, संगतीचा आनंद देतो आणि थकवा, क्लेश दूर करतो.

तस्मिन्निन्द्रवने शुभ्रे देवदानवपन्नगाः। यक्षराक्षसगुह्याश्च गन्धर्वाश्चामितौजसः ।। ३९.

त्या पवित्र इंद्रवनात देव, दानव, सर्प, यक्ष, राक्षस, गुह्यक आणि प्रचंड सामर्थ्य असलेले गंधर्व राहतात.