वायुपुराणम्

तां स्थलीमुपजीवन्ति किन्नरोरगसाधवः। परूषकरसोन्मत्ता मानाढ्यास्तत्र चारणाः ।। ३८.

त्या प्रदेशात किन्नर, नाग आणि चारण हे पुण्यात्मे राहतात. परूषकाच्या रसाने ते सर्व आनंदित आणि गर्वित असतात.

कपिञ्जलस्य शैलस्य नागशैलस्य चान्तरे। द्वियोजनशतायामा विस्तीर्णा शतयोजना ।। ३८.

कपिंजल आणि नाग या पर्वतांच्या मध्ये दोनशे योजन लांब आणि शंभर योजन रुंद अशी ती भूमी पसरलेली आहे.

स्थली मनोहरा सा हि नानावनविभूषिता । नानापुष्पफलोपेता किन्नरोरगसेविता ।। ३८.

ती मनोहारी मैदाने विविध वनांनी सुशोभित आहे, तिथे अनेक प्रकारची फुले आणि फळे आहेत, आणि किन्नर व नाग नेहमी त्या ठिकाणी वावरतात.

द्राक्षावनानि रम्याणि तथा नागवनानि च। खर्जूरवनखण्डानि नीलाशोकवनानि च ।। ३८.

तेथे रम्य द्राक्षांची बागा, नागवृक्षांची जंगले, खजुरांची व खजुराच्या झाडांच्या वस्ती, तसेच निळ्या अशोकाच्या वनराई आहेत.

दाडिमानाञ्च स्वादूनामक्षोटकवनानि च। अतसीतिलकानाञ्च कदलीनां वनानि च ।। ३८.

तसेच गोड डाळिंबांची बागा, अक्षोटाची जंगले, अतसी व तिलक वृक्ष, आणि केळीची दाट वने सुद्धा आहेत.

बदरीणाञ्च स्वादूनां वनखण्डानि सर्वशः। स्वादुशीताम्बुपूर्णाभिर्नदीभिः शोभितानि च ।। ३८.

गोड बोरांची जंगले सर्वत्र पसरलेली आहेत, आणि त्या प्रदेशात गोड व थंड पाण्याने भरलेल्या नद्या शोभा वाढवतात.

तथा पुष्पकशैलस्य महामेघस्य चान्तरे। षष्टियोजनविस्तीर्णा सा भूमिः शतमायता ।। ३८.

त्याचप्रमाणे पुष्पक आणि महामेघ या पर्वतांच्या मध्ये, साठ योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब अशी भूमी आहे.

समा पाणितलप्रख्या कठिना पाण्डुरा घना। वृक्षगुल्मलतागुल्मैस्तृणैश्वापि विवर्जिता ।। ३८.

ती भूमी सपाट, हाताच्या तळव्यासारखी दिसणारी, कठीण, फिकट आणि दाट आहे. तिथे झाडे, झुडपे, वेल आणि गवत सुद्धा नाही.

वर्जिता विविधैः सत्वैर्न्नित्यमस्मिन् निराश्रया। सा काननस्थली नाम दारुणा रोमहर्षणा ।। ३८.

त्या स्थळी कोणतेही प्राणी नाहीत, ती नेहमी निर्जन असते. त्या प्रदेशाला 'काननस्थळी' म्हणतात, ती कठोर आणि अंगावर काटा आणणारी आहे.

महासरांसि च तथा महावृक्षास्तथैव च। महावनानि सर्वाणि कान्तनामानि सर्वशः ।। ३८.

तेथे मोठी सरोवरे, विशाल वृक्ष आणि मोठमोठी वने आहेत, आणि ती सर्वत्र सुंदर नावे धारण करतात.

सरसाञ्च वनानाञ्च सा स्थली च प्रजापतेः। क्षुद्राणां सरसाञ्चैव सङ्ख्या तत्र न विद्यते ।। ३८.

प्रजापतीची ती भूमी सरोवरे आणि वने यांनी भरलेली आहे. तिथे लहान सरोवरांची संख्या मोजता येणार नाही अशी आहे.

दश द्वादश सप्ताष्टौ विंशत्र्रिंशच्च योजनाः। स्थल्यो द्रोण्यश्च विख्याताः सरांसि च वनानि च ।। ३८.

दहा, बारा, सात, आठ, वीस आणि तीस योजन एवढ्या मापाच्या प्रसिद्ध मैदाने, दऱ्या, सरोवरे आणि वने तेथे आहेत.

केचित् सन्ति महाघोराः श्यामाः पर्वतकुक्षयः। सूर्यांशुजालैरस्पृष्टा नित्यं शीता दुरासदाः ।। ३८.

काही पर्वतांच्या कुशीत फार भयंकर आणि काळोखी जागा आहेत, जिथे सूर्यकिरण पोहोचत नाहीत. त्या नेहमी थंड आणि जवळ जाण्यास कठीण असतात.

तथा ह्यनलतप्तानि सरांसि द्विजसत्तमाः। शैलकुक्ष्यन्तरस्थानि सहस्राणि शतानि च ।। ३८.

त्याचप्रमाणे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, पर्वतांच्या कुशीत अग्नीने तापलेली हजारो आणि शेकडो सरोवरे आहेत.

अतः परं प्रवक्ष्यामि यस्मिन् यस्मिन् शिलोच्चये। ये सन्निविष्टा देवानां विविधानां गृहोत्तमाः ।। ३९.

आता मी सांगतो, प्रत्येक पर्वतशिखरावर कोणकोणत्या देवांचे विविध सुंदर निवास आहेत.

तत्र योऽसौ महाशैलः शीतान्तो नैक विस्तरः। नैकधातुशतैश्चित्रैर्नैकरत्नाकराकरः ।। ३९.

तेथे तो महान डोंगर उभा आहे, ज्याच्या शिखरावर गारवा आहे, विस्तार मोठा आहे, शेकडो रंगीबेरंगी खनिजांनी आणि असंख्य मौल्यवान रत्नांनी तो सजलेला आहे.

नितम्बैः पुष्पसालम्बैर्नैकसत्त्वगुणालयः। महार्हमणिचित्राभिर्हेमवंशैरलंकृतः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर फुलांनी बहरलेल्या वेलींनी लटकलेले आहेत, तिथे अनेक जीव आणि गुणांचे निवासस्थान आहे, सुंदर सोन्याच्या बांबू आणि चमकदार रत्नांनी तो शोभला आहे.

नितम्बैः षट्पदोद्गीतैः प्रवालैर्हेमचित्रकैः। तटैः कुसुमसङ्कीर्णैर्मत्तभ्रमरनादितैः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर मधमाशांच्या गाण्याचा गूंज आहे, प्रवाळ आणि सोन्यासारख्या फांद्यांनी तो सजला आहे, काठावर फुलांची गर्दी आणि नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांचा गजर आहे.

लतालम्बैश्चित्रवद्भिश्चित्रैर्धातुशतार्चितैः। सानुभी रत्नचित्रैश्च पुष्पाढ्यैश्च विभूषितः ।। ३९.

अनेक प्रकारच्या वेलींनी, शेकडो तेजस्वी खनिजांनी, त्याच्या पठारांवर रत्नांची झळाळी आणि फुलांची समृद्धी याने तो डोंगर सजवला आहे.

विमलस्वादुपानीयैर्नैकप्रस्रवमैर्युतः। निकुञ्जैः कुसुमोत्कीर्णैरनेकैश्च विभूषितः ।। ३९.

शुद्ध, गोड पाण्याच्या अनेक झऱ्यांनी तो समृद्ध आहे, फुलांनी भरलेल्या आणि इतर अनेक शोभेच्या झाडोऱ्यांनी तो सुंदर दिसतो.

पुष्मौडुपवहाभिश्च स्रवन्तीभिरलंकृतः। किन्नराचरिताभिश्च दरीभिः सर्वतस्ततः ।। ३९.

फुलांच्या घड्यांनी वाहणाऱ्या ओढ्यांनी आणि सर्वत्र किन्नरांनी वावरलेल्या गुहांनी तो डोंगर शोभला आहे.

यक्षगन्धर्वचरितैरनेकैः कन्दरोदरैः। शोभितश्च सुखासेव्यैश्चित्रैर्गहनसङ्कटैः ।। ३९.

यक्ष आणि गंधर्वांनी वावरलेल्या अनेक गुहा आणि कपारींनी तो उजळला आहे, तसेच सुंदर, दाट झाडोऱ्यांनी तो आनंददायक वाटतो.

नानासत्वगणाकीर्णैः सुपानीयैः सुखाश्रयैः। नानापुष्पफलोपेतैः पादपैः समलंकृतः ।। ३९.९ . तस्मिन् गुहाश्रयाकीर्णे अनेकोदरकन्दरे। क्रीडावनं महेन्द्रस्य सर्वकामगुणैर्युतम् ।। ३९.

अनेक रंगांच्या, गोड पाणी आणि छायादायक झाडांनी, विविध फुलाफळांनी तो डोंगर सजला आहे; तिथे गुहा आणि कपारींमध्ये, महेंद्राचे क्रीडावन सर्व इच्छित गुणांनी युक्त आहे.

तत्र तद्देवराजस्य पारिजातवनं महत्। प्रकाशं त्रिषु लोकेषु गीयते श्रुतिनिश्चयात् ।। ३९.

तेथे त्या देवराजाचे मोठे पारिजातवन आहे, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि हे सर्वश्रुत परंपरेतून ठामपणे ज्ञात आहे.

तरुणादित्यसंकाशै र्महागन्धैर्मनोहरैः। पुष्पैर्भाति नगश्रेष्ठः सुदीप्त इव सर्वशः ।। ३९.

त्या डोंगराचा सर्वोत्तम भाग सर्वत्र तरुण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, मनमोहक सुवासिक फुलांनी झगमगत आहे, जणू काही तो प्रखरतेने उजळतो आहे.

समग्रं योजनशतं तं गन्धमनिलो ववौ। पारिजातकपुष्माणां माहेन्द्र वननिर्गतः ।। ३९.

महेंद्राच्या वनातून निघालेल्या पारिजातक फुलांच्या सुवासाने भरलेला वारा, संपूर्ण शंभर योजनांपर्यंत वाहत होता.

वैढूर्यनीलैः कमलैः सौवर्णैर्वज्रकेसरैः। सर्वगन्धबलोपेतैर्मत्तषट्पदनादितैः ।। ३९.

तेथे वैडूर्यसारख्या निळ्या कमळांनी, सोन्याच्या आणि वज्रकेसर असलेल्या कमळांनी, सर्व प्रकारच्या सुवास आणि सामर्थ्याने युक्त, नशेत गुंतलेल्या मधमाशांच्या गजराने तो परिसर भरला आहे.

व्याकोशौर्विकचैश्चापि शतपत्रैर्मनोहरैः। सपङ्कजैर्महा पत्रैर्वाप्यस्तत्र विभूषिताः ।। ३९.

तेथील तळ्यांमध्ये पूर्ण उमललेली आणि उमलणारी शतदल कमळे, मोठ्या पानांसह कमळांनी, मनमोहकपणे सजलेली आहेत.

विरेजुरन्तरम्बुस्थाः सौवर्णमणिभूषिताः। परिप्सन्देक्षणा नित्यं मीनयूथाः सहस्रशः ।। ३९.

पाण्यात सोन्याच्या आणि रत्नांनी सजलेली मासळी चमकत आहेत, त्या नेहमी हजारो थव्यांमध्ये फिरतात आणि त्यांची डोळे सर्वत्र वळतात.