वायुपुराणम्

मध्ये तस्याश्च पद्मिन्याः पञ्चयोजनमण्डलः। न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो ह्यनेकारोहिमण्डितः ।। ३८.

त्या पॅड्मिनीच्या मध्यभागी, पाच योजन विस्ताराचा, मोठ्या खोडाचा आणि अनेक चढणाऱ्यांनी सजलेला एक वटवृक्ष आहे.

तत्र चन्द्रप्रभः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभानन)। सहस्रवदनो देवो नीलवासाः सुरारिहा ।। ३८.

तेथे तेजस्वी चंद्रप्रभा, ज्याचे मुख पूर्ण चंद्रासारखे आहे, हजार डोक्यांचा देव, निळे वस्त्र परिधान केलेला, देवांच्या शत्रूंचा संहार करणारा, वास करतो.

पद्म माल्यधरस्थल्यां महाभागोऽपराजितः। इज्यते यक्षगन्धर्वैर्विद्याधरगणैस्तथा ।। ३८.

त्या कमळमालांनी सुशोभित भूमीवर, तो महाभाग आणि अजिंक्य, यक्ष, गंधर्व आणि विद्याधरांच्या समुदायाने पूजिला जातो.

तस्मिन्नायतने साक्षादनादिनिधनो हरिः। पद्मोपहारौर्विविधै रिज्यते सिद्धचारणैः ।। ३८.

त्या मंदिरात, आद्य आणि अमर हरि, सिद्ध आणि चारण यांच्या विविध कमळांच्या अर्पणांनी प्रत्यक्ष पूजिला जातो.

तदनन्तसदो नाम सर्वलोकेषु विश्रुतम्। पद्ममालावलम्बाभिर्मालाभिरुपशोभितम् ।। ३८.

ते स्थान सर्व लोकांत अनंतसद म्हणून प्रसिद्ध आहे, आणि कमळांच्या माळांनी, जी एकमेकांना लटकलेल्या आहेत, सुशोभित आहे.

तथा सहस्रशिखरकुमुदस्यान्तरेण च। पञ्चाशद्योजनायामं त्रिंशद्योजनविस्तरम् । इषुक्षेपोच्चशिखरं नानाविहगसेवितम् ।। ३८.

त्याचप्रमाणे, हजार शिखर असलेल्या कुमुद पर्वताच्या मध्ये, पन्नास योजन लांब आणि तीस योजन रुंद असे एक क्षेत्र आहे, जिथे बाण जिथपर्यंत जाऊ शकतो तितक्या उंच शिखरे असून, विविध पक्षी तेथे वावरतात.

महागन्धैर्महास्वादैर्गजदेहनिभैः फलैः। मधुस्रवैर्महावृक्षैरुपेतं तत् समन्ततः ।। ३८.

तो परिसर सर्व बाजूंनी मोठ्या झाडांनी वेढलेला आहे, ज्यावर हत्तीच्या देहाएवढी, सुगंधी, स्वादिष्ट आणि मध टपकत असलेली फळे लागतात.

तत्राश्रमं महापुण्यं देवर्षिगणसेवितम्। शुक्रस्य प्रथितं तत्र भास्वरं पुण्यकर्मणः ।। ३८.

तेथे एक अत्यंत पवित्र आश्रम आहे, जिथे अनेक देवर्षी नेहमी येतात. तो आश्रम शुक्राचा म्हणून प्रसिद्ध आहे, त्याच्या पुण्यकर्मामुळे तो तेजस्वी आणि ख्यातनाम झाला आहे.

शङ्कुकूटस्य शैलस्य वृषभस्यान्तरेण च। परूषकस्थली रम्या ह्यनेकायतयोजना ।। ३८.

शंकुकूट आणि वृषभ या पर्वतांच्या मधोमध, अनेक योजनांपर्यंत पसरलेली रम्य परूषकाची मैदाने आहेत.

बिल्वप्रमाणैश्च शुभैर्महास्वादैः सुगन्धिभिः। फलैः प्रक्लिद्यते भूमिः परुषैर्वृन्तविच्युतैः ।। ३८.

त्या भूमीवर सुंदर, सुवासिक आणि अतिशय स्वादिष्ट बेलाएवढी मोठी फळे पडलेली असतात. ती फळे डहाळ्यांपासून सुटून, त्यांच्या खरखरीत देठांसह सर्वत्र विखुरलेली असतात.

तां स्थलीमुपजीवन्ति किन्नरोरगसाधवः। परूषकरसोन्मत्ता मानाढ्यास्तत्र चारणाः ।। ३८.

त्या प्रदेशात किन्नर, नाग आणि चारण हे पुण्यात्मे राहतात. परूषकाच्या रसाने ते सर्व आनंदित आणि गर्वित असतात.

कपिञ्जलस्य शैलस्य नागशैलस्य चान्तरे। द्वियोजनशतायामा विस्तीर्णा शतयोजना ।। ३८.

कपिंजल आणि नाग या पर्वतांच्या मध्ये दोनशे योजन लांब आणि शंभर योजन रुंद अशी ती भूमी पसरलेली आहे.

स्थली मनोहरा सा हि नानावनविभूषिता । नानापुष्पफलोपेता किन्नरोरगसेविता ।। ३८.

ती मनोहारी मैदाने विविध वनांनी सुशोभित आहे, तिथे अनेक प्रकारची फुले आणि फळे आहेत, आणि किन्नर व नाग नेहमी त्या ठिकाणी वावरतात.

द्राक्षावनानि रम्याणि तथा नागवनानि च। खर्जूरवनखण्डानि नीलाशोकवनानि च ।। ३८.

तेथे रम्य द्राक्षांची बागा, नागवृक्षांची जंगले, खजुरांची व खजुराच्या झाडांच्या वस्ती, तसेच निळ्या अशोकाच्या वनराई आहेत.

दाडिमानाञ्च स्वादूनामक्षोटकवनानि च। अतसीतिलकानाञ्च कदलीनां वनानि च ।। ३८.

तसेच गोड डाळिंबांची बागा, अक्षोटाची जंगले, अतसी व तिलक वृक्ष, आणि केळीची दाट वने सुद्धा आहेत.

बदरीणाञ्च स्वादूनां वनखण्डानि सर्वशः। स्वादुशीताम्बुपूर्णाभिर्नदीभिः शोभितानि च ।। ३८.

गोड बोरांची जंगले सर्वत्र पसरलेली आहेत, आणि त्या प्रदेशात गोड व थंड पाण्याने भरलेल्या नद्या शोभा वाढवतात.

तथा पुष्पकशैलस्य महामेघस्य चान्तरे। षष्टियोजनविस्तीर्णा सा भूमिः शतमायता ।। ३८.

त्याचप्रमाणे पुष्पक आणि महामेघ या पर्वतांच्या मध्ये, साठ योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब अशी भूमी आहे.

समा पाणितलप्रख्या कठिना पाण्डुरा घना। वृक्षगुल्मलतागुल्मैस्तृणैश्वापि विवर्जिता ।। ३८.

ती भूमी सपाट, हाताच्या तळव्यासारखी दिसणारी, कठीण, फिकट आणि दाट आहे. तिथे झाडे, झुडपे, वेल आणि गवत सुद्धा नाही.

वर्जिता विविधैः सत्वैर्न्नित्यमस्मिन् निराश्रया। सा काननस्थली नाम दारुणा रोमहर्षणा ।। ३८.

त्या स्थळी कोणतेही प्राणी नाहीत, ती नेहमी निर्जन असते. त्या प्रदेशाला 'काननस्थळी' म्हणतात, ती कठोर आणि अंगावर काटा आणणारी आहे.

महासरांसि च तथा महावृक्षास्तथैव च। महावनानि सर्वाणि कान्तनामानि सर्वशः ।। ३८.

तेथे मोठी सरोवरे, विशाल वृक्ष आणि मोठमोठी वने आहेत, आणि ती सर्वत्र सुंदर नावे धारण करतात.

सरसाञ्च वनानाञ्च सा स्थली च प्रजापतेः। क्षुद्राणां सरसाञ्चैव सङ्ख्या तत्र न विद्यते ।। ३८.

प्रजापतीची ती भूमी सरोवरे आणि वने यांनी भरलेली आहे. तिथे लहान सरोवरांची संख्या मोजता येणार नाही अशी आहे.

दश द्वादश सप्ताष्टौ विंशत्र्रिंशच्च योजनाः। स्थल्यो द्रोण्यश्च विख्याताः सरांसि च वनानि च ।। ३८.

दहा, बारा, सात, आठ, वीस आणि तीस योजन एवढ्या मापाच्या प्रसिद्ध मैदाने, दऱ्या, सरोवरे आणि वने तेथे आहेत.

केचित् सन्ति महाघोराः श्यामाः पर्वतकुक्षयः। सूर्यांशुजालैरस्पृष्टा नित्यं शीता दुरासदाः ।। ३८.

काही पर्वतांच्या कुशीत फार भयंकर आणि काळोखी जागा आहेत, जिथे सूर्यकिरण पोहोचत नाहीत. त्या नेहमी थंड आणि जवळ जाण्यास कठीण असतात.

तथा ह्यनलतप्तानि सरांसि द्विजसत्तमाः। शैलकुक्ष्यन्तरस्थानि सहस्राणि शतानि च ।। ३८.

त्याचप्रमाणे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, पर्वतांच्या कुशीत अग्नीने तापलेली हजारो आणि शेकडो सरोवरे आहेत.

अतः परं प्रवक्ष्यामि यस्मिन् यस्मिन् शिलोच्चये। ये सन्निविष्टा देवानां विविधानां गृहोत्तमाः ।। ३९.

आता मी सांगतो, प्रत्येक पर्वतशिखरावर कोणकोणत्या देवांचे विविध सुंदर निवास आहेत.

तत्र योऽसौ महाशैलः शीतान्तो नैक विस्तरः। नैकधातुशतैश्चित्रैर्नैकरत्नाकराकरः ।। ३९.

तेथे तो महान डोंगर उभा आहे, ज्याच्या शिखरावर गारवा आहे, विस्तार मोठा आहे, शेकडो रंगीबेरंगी खनिजांनी आणि असंख्य मौल्यवान रत्नांनी तो सजलेला आहे.

नितम्बैः पुष्पसालम्बैर्नैकसत्त्वगुणालयः। महार्हमणिचित्राभिर्हेमवंशैरलंकृतः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर फुलांनी बहरलेल्या वेलींनी लटकलेले आहेत, तिथे अनेक जीव आणि गुणांचे निवासस्थान आहे, सुंदर सोन्याच्या बांबू आणि चमकदार रत्नांनी तो शोभला आहे.

नितम्बैः षट्पदोद्गीतैः प्रवालैर्हेमचित्रकैः। तटैः कुसुमसङ्कीर्णैर्मत्तभ्रमरनादितैः ।। ३९.

त्याच्या उतारांवर मधमाशांच्या गाण्याचा गूंज आहे, प्रवाळ आणि सोन्यासारख्या फांद्यांनी तो सजला आहे, काठावर फुलांची गर्दी आणि नशेत गुंतलेल्या भ्रमरांचा गजर आहे.

लतालम्बैश्चित्रवद्भिश्चित्रैर्धातुशतार्चितैः। सानुभी रत्नचित्रैश्च पुष्पाढ्यैश्च विभूषितः ।। ३९.

अनेक प्रकारच्या वेलींनी, शेकडो तेजस्वी खनिजांनी, त्याच्या पठारांवर रत्नांची झळाळी आणि फुलांची समृद्धी याने तो डोंगर सजवला आहे.